ନିର୍ମମୋ ନିର୍ଭଯଃ ଶାଂତୋ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଃ ପର୍ଣଭୋଜନଃ । ଜୀର୍ଣକୌପୀନଵାସାଃ ସ୍ଯାନ୍ନଗ୍ନୋ ଵା ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ
ସେ ନିର୍ମମ, ଭୟହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତାରି, ପତ୍ର ଖାଇଥିବା, ପୁରୁଣା କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ଥିବା, ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗିଥିବା ହେବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତାହାରୋ ଗ୍ରାମାଦନ୍ନଂ ସମାହରେତ୍ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମରତିରାସୀତ ନିରପେକ୍ଷୋ ନିରାଶିଷଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ମିତାହାରୀ, ଗ୍ରାମରୁ ଅନ୍ନ ଆଣିବା, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ନିରାଶା ହେବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମନୈଵ ସହାଯେନ ସୁଖାର୍ଥଂ ଵିଚରେଦିହ । ନାଭିନଂଦେତ ମରଣଂ ନାଭିନଂଦେତ ଜୀଵନମ୍
ନିଜେ ନିଜ ସହାୟ ହୋଇ, ସେ ଏଠାରେ ସୁଖ ପାଇଁ ଘୁରିବା ଉଚିତ; ମୃତ୍ୟୁକୁ ଚାହିଁବା ନାହିଁ, ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁବା ନାହିଁ।
କାଲମେଵ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ନିର୍ଦେଶଂ ଭୃତକୋ ଯଥା । ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ଵର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନ କଦାଚନ
ସେ କେବଳ ନିଜ ସମୟ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଏକ ଚାକର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କରେ। କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୁଣିବା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାନପରୋ ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ । ଏକଵାସାଥ ଵା ଵିଦ୍ଵାନ୍କୌପୀନାଚ୍ଛାଦନୋପି ଵା
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନରେ ଲଗନ ଯୋଗୀ, ଏକ ଜଣେ ଜଣେ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ସେ ଚାହେଁ ଏକ ଜଣେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହୁନ୍, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ କେବଳ କଉପୀନ ପିନ୍ଧି ରହୁନ୍।
ମୁଂଡୀ ଶିଖୀ ଵାଥ ଭଵେତ୍ତ୍ରିଦଂଡୀ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ । କାଷାଯଵାସାଃ ସତତଂ ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଯଣଃ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ରଖିଥିବା, ତିନି ଟି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଏବଂ କିଛି ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରୁନାହିଁ। ସେ ସଦା କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲଗିଥାଏ।
ଗ୍ରାମାଂତେ ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ଵା ଵସେଦ୍ଦେଵାଲଯେପି ଵା । ସମଃ ଶତ୍ରୌ ତଥା ମିତ୍ରେ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ
ସେ ଗାଁର ଶେଷରେ, ବୃକ୍ଷମୂଳରେ କିମ୍ବା ଦେଉଳରେ ରହିପାରେ। ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ, ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମଭାବ ରଖିଥାଏ।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯେଣ ଵର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନୈକାନ୍ନାଦୀ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ । ଯସ୍ତୁ ମୋହେନ ଵାନ୍ଯସ୍ମାଦେକାନ୍ନାଦୀ ଭଵେଦ୍ଯତିଃ
ସେ ସଦା ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବନ ନେଇଥିବା ଉଚିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଘରରୁ ଖାଦ୍ୟ ନେଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ଯତି ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏକ ଘରରୁ ଖାଦ୍ୟ ନେଉଛନ୍ତି,
ନ ତସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିଃ କାଚିଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ସେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଣିହିଂସାନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ମୌନୀ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵନିସ୍ପୃହଃ । ଦୃଷ୍ଟିପୂତଂ ନ୍ଯସେତ୍ପାଦଂ ଵସ୍ତ୍ରପୂତଂ ଜଲଂ ପିବେତ୍
ସେ ପ୍ରାଣୀହିଂସାରୁ ବିରତ ରହିବା, ମୌନ ଓ ସମସ୍ତ ଆସାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଜାଗାରେ ପାଦ ଦେବା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଛାଣି ଜଳ ପିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ଯପୂତାଂ ଵଦେଦ୍ଵାଣୀଂ ମନଃପୂତଂ ସମାଚରେତ୍ । ନୈକତ୍ର ନିଵସେଦ୍ଦେଶେ ଵର୍ଷାଭ୍ଯୋନ୍ଯତ୍ର ଭିକ୍ଷୁକଃ
ସେ ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଥିବା କଥା କହିବା ଓ ମନ ପବିତ୍ର ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ବର୍ଷାକାଳରେ ଏକ ଦେଶରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୌଚଯୁତୋ ନିତ୍ଯଂ କମଂଡଲୁକରଃ ଶୁଚିଃ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵନଵାସରତୋ ଭଵେତ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଶୌଚ ରଖିବା, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଶୁଚି ରହିବା, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଲଗିଥିବା ଉଚିତ।
ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିରତୋ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଦଂଭାହଂକାରନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନିଂଦାପୈଶୁନ୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ସେ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିନ୍ଦା ଓ ପାପ କଥା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଗୁଣୋପେତୋ ଯଦି ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ସତତଂ ଦେଵଂ ପ୍ରଣଵାଖ୍ଯଂ ସନାତନମ୍
ଯଦି ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରଣବ ନାମକ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଵିଧାନେନ ଶୁଚିର୍ଦେଵାଲଯାଦିଷୁ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଶାଂତାତ୍ମା କୁଶପାଣିଃ ସମାହିତଃ
ବିଧିମତ ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ କରି, ଦେଉଳ ଓ ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ରହି, ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ କୁଶ ଧରି ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ଧୌତକାଷାଯଵସନୋ ତସ୍ମିଞ୍ଛନ୍ନତନୂରୁହଃ । ଅଧିଯଜ୍ଞଂ ବ୍ରହ୍ମଜପେଦାଧିଦୈଵିକମେଵ ଚ
ଧୋଇଥିବା କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହର ଲୋମ ଢାକି ରଖି, ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚ ସତତଂ ଵେଦାନ୍ତାଭିହିତଂ ଚ ଯତ୍ । ପୁତ୍ରେଷୁ ଚାଥ ନିଵସନ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯତିର୍ମୁନିଃ
ଯାହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ କହାଯାଇଛି, ସେ ସଦା ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଯତି ମୁନି ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦମେଵାଭ୍ଯସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତପଃ ପରମ୍
ସେ ସଦା ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ତେଣୁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା—
କ୍ଷମାଦଯା ଚ ସଂତୋଷୋ ଵ୍ରତାନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଵେଦାଂତଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋ ଵା ପଂଚଯଜ୍ଞାନ୍ସମାହିତଃ
କ୍ଷମା, ଦୟା ଓ ସନ୍ତୋଷ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ବ୍ରତ। ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯ୍ଯାଦହରହଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ନୈଵ ତେନ ହି । ହୋମମଂତ୍ରାନ୍ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାଲେକାଲେ ସମାହିତଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେ ନିୟମିତ ଭାବେ ହୋମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ଚାନ୍ଵହଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସାଵିତ୍ରୀଂ ସଂଧ୍ଯଯୋର୍ଜପେତ୍ । ଧ୍ଯାଯୀତ ସତତଂ ଦେଵମେକାଂତଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ସଦା ଏକାନ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାନ୍ନଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍ । ଏକଵାସା ଦ୍ଵିଵାସା ଵା ଶିଖୀ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍ । କମଂଡଲୁକରୋ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଦଂଡୋ ଯାତି ତତ୍ପରମ୍
ସେ ସଦା ଏକ ଘରର ଖାଦ୍ୟ, କାମନା, କ୍ରୋଧ ଓ ସଂଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚୁଡ଼ା ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ସେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଯତିଧର୍ମନିରୂପଣଂ ନାମୈକୋନଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ 'ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବେଚନା' ନାମକ ଉଣଷାଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତ୍ଵାଶ୍ରମନିଷ୍ଠାନାଂ ଯତୀନାଂ ନିଯତାତ୍ମନାମ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେଣ ଵର୍ତନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫଲମୂଲୈରଥାପି ଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି, ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ଓ ଫଳମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାଇବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଏକକାଲଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରସକ୍ତୋ ହି ଯତିର୍ଵିଷଯେଷ୍ଵପି ସଜ୍ଜତି
ସେମାନେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ନେବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ଆସକ୍ତି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଯଦି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହେଇପାରିବେ।
ସପ୍ତାଗାରଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମଲାଭେ ନ ପୁନଶ୍ଚରେତ୍ । ଗୋଦୋହମାତ୍ରଂ ତିଷ୍ଠେତ କାଲଂ ଭିକ୍ଷୁରଧୋମୁଖଃ
ସେ ସାତିଟି ଘରରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ଯଦି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ପୁଣି ଯିବେ ନାହିଁ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଗୋଅଁଠୁ ଦୁଧ ଦୋହାଯିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ହେବେ।
ଭିକ୍ଷେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସକୃତ୍ତୂଷ୍ଣୀମାଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାଗ୍ଯତଃ ଶୁଚିଃ । ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଲ୍ଯ ପାଣୀ ପାଦୌ ଚ ସମାଚମ୍ଯ ଯଥାଵିଧି
‘ଭିକ୍ଷା’ ବୋଲି ଏକଥର କହି, ଚୁପଚାପ ରହିବେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନେବେ; ମନ୍ଦ ଭାଷା ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖିବେ; ହାତ ପା ଧୋଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଚୁମିବେ।
ଆଦିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାନ୍ନଂ ଭୁଂଜୀତ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନରଃ । ହୁତ୍ଵା ପ୍ରାଣାହୁତୀଃ ପଂଚ ଗ୍ରାସାନଷ୍ଟୌ ସମାହିତଃ
ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଖାଇବେ; ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାହୁତି ଦେଇ, ଆଠ ଗାଶ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରିବେ।
ଆଚମ୍ଯ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଧ୍ଯାଯେତ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଆଲାବୁଦାରୁପାତ୍ରେ ଚ ମୃଣ୍ମଯଂ ଵୈଣଵଂ ତଥା
ଜଳ ଚୁମି, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ଉଲା, ମାଟି କିମ୍ବା ବାଁସର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବେ।
ଚତ୍ଵାରି ଯତିପାତ୍ରାଣି ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପ୍ରାଗ୍ରାତ୍ରେ ମଧ୍ଯରାତ୍ରେ ଚ ପରରାତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ
ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, କହିଛନ୍ତି — ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ପାତ୍ର ଅଛି: ଉଲା, ମାଟି, ବାଁସ ଓ କାଠର।