ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧସମଯେ ଦୂରାତ୍ସ୍ମୃତୋଽପି ପିତୃମୁକ୍ତିଦଃ । ତଂ ଗଯାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନମାମି ଶ୍ରୀଗଦାଧରମ୍
ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦୂରରୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଗୟାରେ ଥିବା ଶ୍ରୀଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପଂଥାନଂ ସମତୀତ୍ଯ ଦୁସ୍ତରମିମଂ ଦୂରାଦଵୀଯସ୍ତରଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଵ୍ଯାଘ୍ରତରକ୍ଷୁକଂଟକଫଣିପ୍ରତ୍ଯାର୍ଥିଭିଃ ସଂକୁଲମ୍ । ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରଥମଵ୍ଯଯଂ କୃପଣଵାଗ୍ଯାଚେଜ୍ଜନଃ । କର୍ପରୀଶ୍ରୀମଦ୍ଵାରିଗଦାଧର ପ୍ରତିଦିନଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁତ୍କଂଠତେ
ଏହି କଠିନ ପଥ ଦୂର ଓ ଅଧିକ ଦୂର ଅଟକି, ଛୋଟ ଭୟ, ବାଘ, ଚୋର, କାଁଟା, ସାପ ଭରିଥିବା ରାସ୍ତା ଅଟକି, ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଥମ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ନମ୍ର ଭାବରେ ମାଗେ, ହେ କର୍ପରୀ, ହେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଜଳପାର୍ଶ୍ୱ ଗଦାଧର, ପ୍ରତିଦିନ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୁଏ।
ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ନିଜଦର୍ଶନେନ ଚ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧେନ ଵୈ ଦେଵତାଃ ପ୍ରୀଣନ୍ଵିଶ୍ଵମନୀହଵତ୍କଥମିହୌଦାସୀନ୍ଯମାଲଂବସେ । କିଂ ତେ ସର୍ଵଦନିର୍ଦଯତ୍ଵମଧୁନା କିଂ ଵା ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ କଲେଃ କିଂ ଵା ସତ୍ଵନିରୀକ୍ଷଣଂ ନୃଷୁ ଚିରଂ କିଂ ଵାସ୍ଯ ସେଵାରୁଚିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତୁମେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛ, ଏବଂ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ ଏଠି ଜଗତ ସହିତ କିଛି ଲାଗିନଥିବା ପରି ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହୁଛ। ଏହା କାହିଁକି? ଏହା କି ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋରତା ନା? କିମ୍ବା ଏହି କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବ? କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସତ୍କର୍ମ ଦେଖୁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ତୁମର ସେବା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ?
ଗଦାଧର ମଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସଂଚୀର୍ଣଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ । ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ଦେଵ ଗମନାଯ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ହେ ଗଦାଧର, ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ଏବେ ମୋତେ ଘରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ଚତୁର୍ଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଦାଯକମ୍ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ୍ନାନକାଲେ ତୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ଚାରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ତୋତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ସବୁବେଳେ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯିଏ ଏହାକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ପଢେ—
ସର୍ଵତୀର୍ଥସମଂ ସ୍ନାନଂ ଶ୍ରଵଣାତ୍ପଠନାଜ୍ଜପାତ୍ । ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ ଗଂଗାଯା ଯମୁନାଯାଃ ସ୍ତୁତେର୍ଦ୍ଵିଜ । ଶ୍ରଵଣେନ ଵିନଶ୍ଯଂତି ଦୋଷାଶ୍ଚୈଵ ତୁ କର୍ମଜାଃ
ଶୁଣିବା, ପଢିବା ଓ ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସମାନ ହୁଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରୟାଗ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସ୍ତୁତି ଶୁଣିଲେ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ମହାଦେଵଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୁଲସୀଭଵମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାଦାଜନ୍ମମରଣାଂତିକାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀ ଜନ୍ମର ମହିମା କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ପାପ ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ମୂଲଂ ଶାଖା ତ୍ଵକ୍ସ୍କଂଧସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତୁଲସୀ ସଂଭଵଂ ସର୍ଵଂ ପାଵନଂ ମୃତ୍ତିକାଦିକମ୍
ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ମୂଳ, ଡାଳ, ଛାଲ ଓ ତଣ୍ଡ— ତୁଳସୀର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଏବଂ ତାହାର ମାଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ।
ଶରୀରଂ ଦହ୍ଯତେ ଯେଷାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ଦତ୍ଵା ଚ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ ସର୍ଵାଂଗେଷୁ ମୃତସ୍ଯ ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ତୁଳସୀ କାଠ ରଖାଯାଏ—
ପଶ୍ଚାଦ୍ଯଃ କୁରୁତେ ଦାହଂ ସୋଽପି ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ମରଣେ ଯସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କୀର୍ତନଂ ସ୍ମରଣଂ ହରେଃ
ପରେ ଯିଏ ଦାହ କରେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯଦି କେହି ହରିଙ୍କର ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ—
ତୁଲସୀଦାରୁଣା ଦାହୋ ନ ତସ୍ଯ ପୁନରାଵୃତିଃ । ଯଦ୍ଯେକଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ ମଧ୍ଯେ କାଷ୍ଠଶତସ୍ଯ ହି
ତୁଳସୀ କାଠରେ ଦାହ କଲେ, ସେ ଜନ୍ମରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ। ଏକଟି ତୁଳସୀ କାଠ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶତ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ—
ଦାହକାଲେ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିଃ କୋଟିପାପାଯୁତସ୍ଯ ଚ । ଗଂଗାଂଭସାଭିଷେକେଣ ଯାଂତି ପୁଣ୍ଯାନି ପୁଣ୍ଯତାମ୍
ଦାହ ସମୟରେ କୋଟି କୋଟି ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମିଶ୍ରାଣି ଯାଂତି ଦାରୂଣି ପୁଣ୍ଯତାମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂମିଶ୍ରା ଯାଵତ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲତେ ଚିତା
ତୁଳସୀ କାଠ ମିଶା ଦାରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତାରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଜଳିଥାଏ—
ଦହ୍ଯଂତି ତସ୍ଯ ପାପାନି କଲ୍ପକୋଟିକୃତାନି ଵୈ । ଦହ୍ଯମାନଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା
କଳ୍ପ କୋଟି ଦିନର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦାହିଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଦେଖି—
ନଯଂତି ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ନ ଚ ଵୈ ଯମକିଂକରାଃ । ଜନ୍ମକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯମର ଦୂତମାନେ ନୁହେଁ। ଲକ୍ଷ-କୋଟି ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେ ଯେ ନରା ଲୋକେ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ତାନ୍ଵିମାନସ୍ଥିତାନ୍ଦେଵାଃ କ୍ଷିପଂତି କୁସୁମାଂଜଲିମ୍
ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ରଥରେ ବସି ଫୁଲ ଛିଟାନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯପ୍ସରସଃ ସର୍ଵା ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗାଯକାଃ । ଜାଯଂତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶଂଭୁନା ସହ
ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରା ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି। ସେଉଁଠି ମଣିଷକୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଦୁହେଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ କରେ ଶୌରିର୍ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵାସ୍ଯ ଚାଂଗତଃ । ମାର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵପାପାନି ପଶ୍ଯତାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ହାତଧରି ଘରକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ମହୋତ୍ସଵଂ କାରଯିତ୍ଵା ଜଯଶବ୍ଦପୁରଃସରମ୍ । ଜ୍ଵଲତେ ଯତ୍ର ଚାଜ୍ଯେନ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠପାଵକଃ
ଯେଉଁଠି ଘିଅ ସହିତ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ଶ୍ମଶାନେ ଵା ଦହ୍ଯତେ ପାତକଂ ନୃଣାମ୍ । ହୋମଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ସିକ୍ତେ ସିକ୍ତେ ତିଲେ ଵାପି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଅଗ୍ନିଶାଳା କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ଯେଉଁଠି ମଣିଷଙ୍କର ପାପ ଦାହିଯାଏ, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ତିଳ ଛିଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଯୋ ଦଦାତି ହରେର୍ଧୂପଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵମ୍ । ଶତକ୍ରତୁସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତ ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠରୁ ତିଆରି ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶତଗୋ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପଚ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ମେରୁତୁଲ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଦତ୍ତଂ ତଦନ୍ନଂ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ପକାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଭୋଗ କେଶବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଭୋଗ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୁଏ।
ତୁଲସୀପାଵକେନାଥ ଯୋ ଦୀପଂ କୁରୁତେ ହରେଃ । ଦୀପଲକ୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେ ଲକ୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ନ ତେନ ସଦୃଶୋ ଲୋକେ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ ଜାଯତେ କୃପାପାତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଡଵସତ୍ତମ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ପାତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡା।
ତୁଲସୀଦାରୁଜାତେନ ଚଂଦନେନ କଲୌ ହରିମ୍ । ଵିଲିପ୍ଯ ଭକ୍ତିତୋ ନିତ୍ଯଂ ରମତେ ହରିସନ୍ନିଧୌ
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିତ୍ୟ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗମାରା ହୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ତୁଲସୀପଂକଲିପ୍ତାଂଗଃ କୁରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନମ୍ । ପୂଜାଶତଦିନୈକାହ୍ନା ଲଭ୍ଯତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଲେପ ଲଗାଇ ଶରୀରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଏକ ଦିନରେ ଶତଦିନ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଶତଗୋ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଵିଲେପାର୍ଥେ ତୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ମଂଦିରେ ତିଷ୍ଠତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମାରିବା ପାଇଁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ମନ୍ଦିରରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ।
ତିଲପ୍ରସ୍ଥାଷ୍ଟକଂ ଦତ୍ଵା ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯେପରିମାଣେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ।
ଯୋ ଦଦାତି ପିତୄଣାଂ ତୁ ପିଂଡେ ତୁଲସିସଂଭଵମ୍ । ଦଲଂ ସଂଜାଯତେ ତୃପ୍ତିଃ ପତ୍ରେ ପତ୍ରେ ଶତାବ୍ଦିକା
ଯିଏ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ମିଶିତ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃ ପାତ୍ର ପ୍ରତି ପତ୍ର ପ୍ରତି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।