ଆମଂତ୍ରିତଶ୍ଚ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦୈଵେ ଵା ମାଂସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯାଵଂତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵନ୍ନରକମୃଚ୍ଛତି
ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଯେତେ ଟିକି ପଶୁର ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯିବ।
ଅଦେଯଂ ଵାପ୍ଯପେଯଂ ଵା ତଥୈଵାସ୍ପୃଶ୍ଯମେଵ ଵା । ଦ୍ଵିଜାତୀନାମନାଲୋକ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଯାହା ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ପିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଛୁଆଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଦ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପୀତ୍ଵା ପତତି କର୍ମ୍ମଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭାଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେହିପାଇଁ ସବୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଦ୍ୟକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ମଦ୍ୟ ପିଏ, ସେ କର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ଯୋଗ୍ୟ ରହିନଥାଏ।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପୀତ୍ଵାଽପେଯାନ୍ଯପି ଦ୍ଵିଜଃ । ନାଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ଜହାତ୍ଯଧଃ
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଏ କିମ୍ବା ଅପେୟ ପିଏ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିହରେନ୍ନିତ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅପେଯାନି ଚ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ତଥା ଚେଦ୍ଯାତି ରୌରଵମ୍
ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଯତ୍ନରେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅପେୟ ବସ୍ତୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଏହା କରେନାହିଁ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯନିଯମୋ ନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର 'ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ନିୟମ' ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନଧର୍ମ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା।
ଅର୍ଥାନାମୁଚିତଂ ପାତ୍ରେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପ୍ରତିପାଦନମ୍ । ଦାନମିତ୍ଯଭିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯଥାଯଥ ଜିନିଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବାକୁ 'ଦାନ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଯୋ ଦଦାତି ଵିଶିଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ । ତଦ୍ଵୈ ଦତ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ଶେଷଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷତି
ଯେଉଁମାନେ ଉଚିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଦାନକୁ ସତ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି ମନେ କରେ। ବାକି ଦାନ କେବଳ ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ରହିଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ କାମ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଦାନମୁଚ୍ଯତେ । ଚତୁର୍ଥଂ ଵିମଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ନିତ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ କାମନା ସହିତ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦାନ କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ଯାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅହନ୍ଯହନି ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ନୁପକାରିଣେ । ଅନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯଫଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ତୁ ନିତ୍ଯକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ କିଛି ନ କିଛି, ଫଳ ଆଶା ଛାଡି, ଉପକାର ନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନକୁ ନିତ୍ୟ ଦାନ କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ତୁ ପାପୋପଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୀଯତେ ଵିଦୁଷାଂ କରେ । ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଦୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦାନଂ ସଦ୍ଭିରନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ ଦାନ ପାପ କମାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନକୁ ନିମିତ୍ତିକ ଦାନ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରନ୍ତି।
ଅପତ୍ଯଵିଜଯୈଶ୍ଵର୍ଯ ସୁଖାର୍ଥଂ ଯତ୍ପ୍ରଦୀଯତେ । ଦାନଂ ତତ୍କାମ୍ଯମାଖ୍ଯାତମୃଷିଭିର୍ଧର୍ମଚିଂତକୈଃ
ସନ୍ତାନ, ବିଜୟ, ଧନ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ କାମ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଯଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସୁ ପ୍ରଦୀଯତେ । ଚେତସା ଧର୍ମଯୁକ୍ତେନ ଦାନଂ ତଦ୍ଵିମଲଂ ଶିଵମ୍
ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଧର୍ମ ଭାବନା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଦାନଧର୍ମଂ ନିଷେଵେତ ପାତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ଶକ୍ତିତଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ତୁ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଯତ୍ତାରଯତି ସର୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଉପଯୋଗୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଦାନ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଉପଯୋଗୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କୁଟୁଂବଭୁକ୍ତିଵସନାଦ୍ଦେଯଂ ଯଦତିରିଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯଥା ଦୀଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ନ ତଦ୍ଦାନଂ ଫଲପ୍ରଦମ୍
ପରିବାରର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅଧିକ ରହିଯାଏ, ସେହି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ କୁଲୀନାଯ ଵିନୀତାଯ ତପସ୍ଵିନେ । ଵ୍ରତସ୍ଥାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ପ୍ରଦେଯଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିକ୍ଷିତ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ନମ୍ର, ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରତୀ ଓ ଦରିଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତୁ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହୀଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାହିତାଗ୍ନଯେ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜମି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଇକ୍ଷୁଭିଃ ସଂଯୁତାଂ ଭୂମିଂ ଯଵଗୋଧୂମଶାଲିନୀମ୍ । ଦଦାତି ଵେଦଵିଦୁଷେ ଯଃ ସ ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଚିନି ଗଛ, ଯବ, ଗହମ, ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଜମି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାମପି ଵା ଯୋ ଭୂମିଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଗାଈର ଚର୍ମ ଯେତେ ଜମି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୂମିଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନେହ କିଂଚନ । ଅନ୍ନଦାନଂ ତେନ ତୁଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ତତୋଧିକମ୍
ଜମି ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଏହା ସମାନ, ଶିକ୍ଷା ଦାନ ତାଠାରୁ ଅଧିକ।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଶାଂତାଯ ଶୁଚଯେ ଧର୍ମଶୀଲିନେ । ଦଦାତି ଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦଦ୍ଯାଦହରହଃ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଗୃହସ୍ଥାଯାନ୍ନଦାନେନ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ଅନ୍ନମେଵାସ୍ଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ଦତ୍ଵାପ୍ନୋତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ଫଳ ପାଏ। ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଦେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ମିଳେ।
ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସପ୍ତ ପଂଚ ଵା । ଉପୋଷ୍ଯ ଵିଧିନା ଶାଂତଃ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପବାସ କରି, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସାତ କିମ୍ବା ପାଁଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତିଲୈଃ କୃଷ୍ଣୈର୍ମଧୁନା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରୀଯତାଂ ଧର୍ମରାଜେତି ଯଦା ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ
ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି କଳା ତିଳ ଓ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରି, ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସେ—'ଧର୍ମରାଜ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ'—
ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ତୁ ଯତ୍ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି । କୃଷ୍ଣାଜିନେ ତିଲାନ୍କୃତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯଂ ମଧୁସର୍ପିଷୀ
ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯଦି କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ଉପରେ ତିଳ ରଖି, ସୁନା, ମଧ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ।
ଦଦାତି ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଯ ସର୍ଵଂ ତରତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍ । ଘୃତାନ୍ନମୁଦକୁଂଭଂ ଚ ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଉପରେ ଜୟ ମିଳେ; ବିଶେଷ କରି ବୈଶାଖ ମାସରେ ଘିଅ, ଭୋଜନ ଓ ଜଳଘଟ ଦାନ କଲେ।
ନିର୍ଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଧର୍ମରାଜାଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଭଯାତ୍ । ସୁଵର୍ଣତିଲଯୁକ୍ତୈସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସପ୍ତ ପଂଚ ଵା
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉପହାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସୁନା ଓ ତିଳ ସହିତ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ,
ତର୍ପଯେଦୁଦପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ମାଘମାସେ ତମିସ୍ରେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଇ ତର୍ପଣ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି,