କୁରୁରଂ ଚ ଚକୋରଂ ଚ ଜାଲପାଦଂ ଚ କୋକିଲମ୍ । ଵାଯସାନ୍ଖଂଜରୀଟାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଯେନଂ ଗୃଧ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
କୁରୁର ପକ୍ଷୀ, ଚକୋର, ଜାଳପଦ, କୋକିଳ, କାଉ, ଖଞ୍ଜରିଟ, ଶ୍ୟେନ ଏବଂ ଗୃଧ୍ର—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଲୂକଂ ଚକ୍ରଵାକଂ ଚ ଭାସଂ ପାରାଵତଂ ତଥା । କପୋତଂ ଟିଟ୍ଟିଭଂ ଚୈଵ ଗ୍ରାମକୁକ୍କୁଟମେଵ ଚ
ଉଲୁକ, ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ, ପରାବତ, କପୋତ, ଟିଟିଭା ଏବଂ ଗାଁର କୁକୁଡ଼ି—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂହଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଚ ମାର୍ଜାରଂ ଶ୍ଵାନଂ ସୂକରମେଵ ଚ । ଶୃଗାଲଂ ମର୍କଟଂ ଚୈଵ ଗର୍ଦ୍ଦଭଂ ନ ଚ ଭକ୍ଷଯେତ୍
ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ବନ୍ଦର, ଶୁଆର, ଶୃଗାଳ, ବନ୍ଦର ଏବଂ ଗଧା—ଏହି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଭକ୍ଷଯେତ୍ସର୍ପମୃଗାଞ୍ଛିଖିନୋନ୍ଯାନ୍ଵନେଚରାନ୍ । ଜଲେଚରାନ୍ସ୍ଥଲଚରାନ୍ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚେତି ଧାରଣା
ସାପ, ବନ୍ୟପଶୁ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ପଶୁ, ଜଳରେ ବା ଭୂମିରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ନିୟମ।
ଗୋଧା କୂର୍ମଃ ଶଶଃ ଖଡ୍ଗଃ ସଲ୍ଲକଶ୍ଚେତି ସତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପଂଚନଖାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଗୋଧା, କୁମ୍ଭୀ, ଶଶକ, ଖଡ୍ଗ ଏବଂ ସାଲିଆ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚନଖୀ ପଶୁକୁ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସଶଲ୍କାନ୍ଭୁଂଜୀତ ମାଂସଂ ରୌରଵମେଵ ଚ । ନିଵେଦ୍ଯ ଦେଵତାଭ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନାନ୍ଯଥା
ଚିତି ଥିବା ମାଛ ଏବଂ ରୌରବ ନାମକ ପଶୁର ମାଂସ—ଏହା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ମଯୂରଂ ତିତ୍ତିରଂ ଚୈଵ କପୋତଂ ଚ କପିଂଜଲମ୍ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସଂ ବକଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମୀନଂ ହଂସଂ ପରାଜିତମ୍
ମୟୂର, ଟିଟିର, ପରାବତ, କପିଞ୍ଜଳ, ଗୃଧ୍ର, ବକ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ମାଛ, ହଂସ ଏବଂ ପରାଜିତ—ଏହିମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ।
ଶଫରୀ ସିଂହତୁଂଡଂ ଚ ତଥା ପାଠୀନରୋହିତୌ । ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚୈତେ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଣୀଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶଫରୀ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ ଏବଂ ରୋହିତ—ଏହି ମାଛମାନେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଭକ୍ଷଯେଦେଷାଂ ମାଂସଂ ଚ ଦ୍ଵିଜକାମ୍ଯଯା । ଯଥାଵିଧି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରାଣାନାମପି ଚାତ୍ଯଯେ
ଏହିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ଜୀବନର ଆପଦକାଳରେ ମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭକ୍ଷଯେନ୍ନୈଵ ମାଂସାନି ଶେଷଭୋଜୀ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଔଷଧାର୍ଥମଶକ୍ତୋ ଵା ନିଯୋଗାଦ୍ଯଜ୍ଞକାରଣାତ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଔଷଧ ପାଇଁ, ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁମତି ଅଛି।
ଆମଂତ୍ରିତଶ୍ଚ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦୈଵେ ଵା ମାଂସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯାଵଂତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵନ୍ନରକମୃଚ୍ଛତି
ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଯେତେ ଟିକି ପଶୁର ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯିବ।
ଅଦେଯଂ ଵାପ୍ଯପେଯଂ ଵା ତଥୈଵାସ୍ପୃଶ୍ଯମେଵ ଵା । ଦ୍ଵିଜାତୀନାମନାଲୋକ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଯାହା ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ପିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଛୁଆଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଦ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପୀତ୍ଵା ପତତି କର୍ମ୍ମଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭାଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେହିପାଇଁ ସବୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଦ୍ୟକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ମଦ୍ୟ ପିଏ, ସେ କର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ଯୋଗ୍ୟ ରହିନଥାଏ।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପୀତ୍ଵାଽପେଯାନ୍ଯପି ଦ୍ଵିଜଃ । ନାଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ଜହାତ୍ଯଧଃ
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଏ କିମ୍ବା ଅପେୟ ପିଏ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିହରେନ୍ନିତ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅପେଯାନି ଚ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ତଥା ଚେଦ୍ଯାତି ରୌରଵମ୍
ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଯତ୍ନରେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅପେୟ ବସ୍ତୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଏହା କରେନାହିଁ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯନିଯମୋ ନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର 'ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ନିୟମ' ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନଧର୍ମ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା।
ଅର୍ଥାନାମୁଚିତଂ ପାତ୍ରେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପ୍ରତିପାଦନମ୍ । ଦାନମିତ୍ଯଭିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯଥାଯଥ ଜିନିଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବାକୁ 'ଦାନ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଯୋ ଦଦାତି ଵିଶିଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ । ତଦ୍ଵୈ ଦତ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ଶେଷଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷତି
ଯେଉଁମାନେ ଉଚିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଦାନକୁ ସତ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି ମନେ କରେ। ବାକି ଦାନ କେବଳ ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ରହିଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ କାମ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଦାନମୁଚ୍ଯତେ । ଚତୁର୍ଥଂ ଵିମଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ନିତ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ କାମନା ସହିତ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦାନ କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ଯାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅହନ୍ଯହନି ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ନୁପକାରିଣେ । ଅନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯଫଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ତୁ ନିତ୍ଯକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ କିଛି ନ କିଛି, ଫଳ ଆଶା ଛାଡି, ଉପକାର ନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନକୁ ନିତ୍ୟ ଦାନ କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ତୁ ପାପୋପଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୀଯତେ ଵିଦୁଷାଂ କରେ । ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଦୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦାନଂ ସଦ୍ଭିରନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ ଦାନ ପାପ କମାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନକୁ ନିମିତ୍ତିକ ଦାନ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରନ୍ତି।
ଅପତ୍ଯଵିଜଯୈଶ୍ଵର୍ଯ ସୁଖାର୍ଥଂ ଯତ୍ପ୍ରଦୀଯତେ । ଦାନଂ ତତ୍କାମ୍ଯମାଖ୍ଯାତମୃଷିଭିର୍ଧର୍ମଚିଂତକୈଃ
ସନ୍ତାନ, ବିଜୟ, ଧନ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ କାମ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଯଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସୁ ପ୍ରଦୀଯତେ । ଚେତସା ଧର୍ମଯୁକ୍ତେନ ଦାନଂ ତଦ୍ଵିମଲଂ ଶିଵମ୍
ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଧର୍ମ ଭାବନା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ଦାନଧର୍ମଂ ନିଷେଵେତ ପାତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ଶକ୍ତିତଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ତୁ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଯତ୍ତାରଯତି ସର୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଉପଯୋଗୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଦାନ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଉପଯୋଗୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କୁଟୁଂବଭୁକ୍ତିଵସନାଦ୍ଦେଯଂ ଯଦତିରିଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯଥା ଦୀଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ନ ତଦ୍ଦାନଂ ଫଲପ୍ରଦମ୍
ପରିବାରର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅଧିକ ରହିଯାଏ, ସେହି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ କୁଲୀନାଯ ଵିନୀତାଯ ତପସ୍ଵିନେ । ଵ୍ରତସ୍ଥାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ପ୍ରଦେଯଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିକ୍ଷିତ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ନମ୍ର, ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରତୀ ଓ ଦରିଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତୁ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହୀଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାହିତାଗ୍ନଯେ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜମି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଇକ୍ଷୁଭିଃ ସଂଯୁତାଂ ଭୂମିଂ ଯଵଗୋଧୂମଶାଲିନୀମ୍ । ଦଦାତି ଵେଦଵିଦୁଷେ ଯଃ ସ ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଚିନି ଗଛ, ଯବ, ଗହମ, ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଜମି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାମପି ଵା ଯୋ ଭୂମିଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଗାଈର ଚର୍ମ ଯେତେ ଜମି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।