ଉଦୁଂବରମଲାବୁଂ ଚ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ପତତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ତଥା କୃସରସଂଯାଵୌ ପାଯସାପୂପମେଵ ଚ
ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ କିମ୍ବା ଲାଉ ଖାଇଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଖିଚୁଡ଼ି, ଯବ ରୁଟି, ପାୟସ ଓ ତଳିଥିବା ଅଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନୁପାକୃତ ମାଂସଂ ଚ ଦେଵାନ୍ନାନି ହଵୀଂଷି ଚ । ଯଵାଗୂଂ ମାତୁଲିଗଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯାନପ୍ଯନୁପାକୃତାନ୍
ଅପକ୍ୱ ମାଂସ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ହବିଷ୍ୟ, ଯବ ଖିର, ବିଲ୍ବ ଓ ଅପକ୍ୱ ମାଛ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀପଂ କପିତ୍ଥଂ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପିଣ୍ଯାକଂ ଚୋଦ୍ଧୃତସ୍ନେହଂ ଦେଵଧାନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ
ନୀପ, କପିଥ, ପକୁଡ଼ି ଫଳ ସାବଧାନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ତେଲ ନିକାଳିଦିଆଯାଇଥିବା ପିଣ୍ଯାକ ଓ ବନଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରାତ୍ରୌ ଚ ତିଲସଂବଂଧଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦଧି ତ୍ଯଜେତ୍ । ନାଶ୍ନୀଯାତ୍ପଯସା ତକ୍ରଂ ନାଭକ୍ଷ୍ଯାନୁପଯୋଜଯେତ୍
ରାତିରେ ତିଳ ମିଶିଥିବା ଦହି ସାବଧାନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦୁଧ ସହିତ ଛାସ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଷିଦ୍ଧ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
କୃମିଦୁଷ୍ଟଂ ଭାଵଦୁଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ସଂସର୍ଗଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । କୃମିକୀଟାଵପନ୍ନଂ ଚ ସୁହୃତ୍କ୍ଲେଦଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
କୀଟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମାଟି ଲାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି କୀଟ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଲାଲା ଲାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ଵାଘ୍ରାତଂ ଚ ପୁନଃ ସିଦ୍ଧଂ ଚଂଡାଲାଵେକ୍ଷିତଂ ତଥା । ଉଦକ୍ଯଯା ଚ ପତିତୈର୍ଗଵା ସଂଘ୍ରାତମେଵ ଚ
କୁକୁର ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ତିଆରି କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖିଥିବା, ଅପବିତ୍ର ମହିଳା, ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗାଈ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅସଂଗତଂ ପର୍ଯ୍ଯୁଷିତଂ ପର୍ଯସ୍ତାନ୍ନଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । କାକକୁକ୍କୁଟସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ କୃମିଭିଶ୍ଚୈଵ ସଂଗତମ୍
ଯଥାଯଥ ମିଶିନଥିବା, ବାସି, ଉଲଟିଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; କାଉ, କୁକୁଡ଼ି କିମ୍ବା କୀଟ ଛୁଇଁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମନୁଷ୍ଯୈରପ୍ଯଵଘ୍ରାତଂ କୁଷ୍ଠିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ନ ରଜସ୍ଵଲଯା ଦତ୍ତଂ ନ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯା ସରୋଗଯା
ମଣିଷ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, କୁଷ୍ଠି ଛୁଇଁଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା, ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ମହିଳା କିମ୍ବା ରୋଗିଣୀ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମଲଵଦ୍ଵାସସା ଵାପି ପରଵାସୋଥ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵିଵତ୍ସାଯାଶ୍ଚ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ମେଷସ୍ଯାନିର୍ଦଶସ୍ଯ ଚ
ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ମୃତ ବଛାର ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଅଦୁହା ମେଷୀର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆଵିକଂ ସଂଧିନୀକ୍ଷୀରମପେଯଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ବଲାକଂ ହଂସଦାତ୍ଯୂହଂ କଲଵିଂକଂ ଶୁକଂ ତଥା
ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ମେଷୀର ଦୁଧ ଓ ନୂତନ ଦୁହା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଶୁର ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବକ, ହଂସ, ଜଳପକ୍ଷୀ, କଲବିଙ୍କା ଓ ଶୁଆର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁରୁରଂ ଚ ଚକୋରଂ ଚ ଜାଲପାଦଂ ଚ କୋକିଲମ୍ । ଵାଯସାନ୍ଖଂଜରୀଟାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଯେନଂ ଗୃଧ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
କୁରୁର ପକ୍ଷୀ, ଚକୋର, ଜାଳପଦ, କୋକିଳ, କାଉ, ଖଞ୍ଜରିଟ, ଶ୍ୟେନ ଏବଂ ଗୃଧ୍ର—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଲୂକଂ ଚକ୍ରଵାକଂ ଚ ଭାସଂ ପାରାଵତଂ ତଥା । କପୋତଂ ଟିଟ୍ଟିଭଂ ଚୈଵ ଗ୍ରାମକୁକ୍କୁଟମେଵ ଚ
ଉଲୁକ, ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ, ପରାବତ, କପୋତ, ଟିଟିଭା ଏବଂ ଗାଁର କୁକୁଡ଼ି—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂହଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଚ ମାର୍ଜାରଂ ଶ୍ଵାନଂ ସୂକରମେଵ ଚ । ଶୃଗାଲଂ ମର୍କଟଂ ଚୈଵ ଗର୍ଦ୍ଦଭଂ ନ ଚ ଭକ୍ଷଯେତ୍
ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ବନ୍ଦର, ଶୁଆର, ଶୃଗାଳ, ବନ୍ଦର ଏବଂ ଗଧା—ଏହି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଭକ୍ଷଯେତ୍ସର୍ପମୃଗାଞ୍ଛିଖିନୋନ୍ଯାନ୍ଵନେଚରାନ୍ । ଜଲେଚରାନ୍ସ୍ଥଲଚରାନ୍ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚେତି ଧାରଣା
ସାପ, ବନ୍ୟପଶୁ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ପଶୁ, ଜଳରେ ବା ଭୂମିରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ନିୟମ।
ଗୋଧା କୂର୍ମଃ ଶଶଃ ଖଡ୍ଗଃ ସଲ୍ଲକଶ୍ଚେତି ସତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପଂଚନଖାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଗୋଧା, କୁମ୍ଭୀ, ଶଶକ, ଖଡ୍ଗ ଏବଂ ସାଲିଆ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚନଖୀ ପଶୁକୁ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସଶଲ୍କାନ୍ଭୁଂଜୀତ ମାଂସଂ ରୌରଵମେଵ ଚ । ନିଵେଦ୍ଯ ଦେଵତାଭ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନାନ୍ଯଥା
ଚିତି ଥିବା ମାଛ ଏବଂ ରୌରବ ନାମକ ପଶୁର ମାଂସ—ଏହା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ମଯୂରଂ ତିତ୍ତିରଂ ଚୈଵ କପୋତଂ ଚ କପିଂଜଲମ୍ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସଂ ବକଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମୀନଂ ହଂସଂ ପରାଜିତମ୍
ମୟୂର, ଟିଟିର, ପରାବତ, କପିଞ୍ଜଳ, ଗୃଧ୍ର, ବକ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ମାଛ, ହଂସ ଏବଂ ପରାଜିତ—ଏହିମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ।
ଶଫରୀ ସିଂହତୁଂଡଂ ଚ ତଥା ପାଠୀନରୋହିତୌ । ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚୈତେ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଣୀଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶଫରୀ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ ଏବଂ ରୋହିତ—ଏହି ମାଛମାନେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଭକ୍ଷଯେଦେଷାଂ ମାଂସଂ ଚ ଦ୍ଵିଜକାମ୍ଯଯା । ଯଥାଵିଧି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରାଣାନାମପି ଚାତ୍ଯଯେ
ଏହିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ଜୀବନର ଆପଦକାଳରେ ମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭକ୍ଷଯେନ୍ନୈଵ ମାଂସାନି ଶେଷଭୋଜୀ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଔଷଧାର୍ଥମଶକ୍ତୋ ଵା ନିଯୋଗାଦ୍ଯଜ୍ଞକାରଣାତ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଔଷଧ ପାଇଁ, ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁମତି ଅଛି।
ଆମଂତ୍ରିତଶ୍ଚ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦୈଵେ ଵା ମାଂସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯାଵଂତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵନ୍ନରକମୃଚ୍ଛତି
ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଯେତେ ଟିକି ପଶୁର ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯିବ।
ଅଦେଯଂ ଵାପ୍ଯପେଯଂ ଵା ତଥୈଵାସ୍ପୃଶ୍ଯମେଵ ଵା । ଦ୍ଵିଜାତୀନାମନାଲୋକ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଯାହା ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ପିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଛୁଆଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଦ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପୀତ୍ଵା ପତତି କର୍ମ୍ମଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭାଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେହିପାଇଁ ସବୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଦ୍ୟକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ମଦ୍ୟ ପିଏ, ସେ କର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ଯୋଗ୍ୟ ରହିନଥାଏ।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପୀତ୍ଵାଽପେଯାନ୍ଯପି ଦ୍ଵିଜଃ । ନାଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ଜହାତ୍ଯଧଃ
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଏ କିମ୍ବା ଅପେୟ ପିଏ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିହରେନ୍ନିତ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅପେଯାନି ଚ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ତଥା ଚେଦ୍ଯାତି ରୌରଵମ୍
ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଯତ୍ନରେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅପେୟ ବସ୍ତୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଏହା କରେନାହିଁ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯନିଯମୋ ନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର 'ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ନିୟମ' ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନଧର୍ମ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା।
ଅର୍ଥାନାମୁଚିତଂ ପାତ୍ରେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପ୍ରତିପାଦନମ୍ । ଦାନମିତ୍ଯଭିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯଥାଯଥ ଜିନିଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବାକୁ 'ଦାନ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଯୋ ଦଦାତି ଵିଶିଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ । ତଦ୍ଵୈ ଦତ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ଶେଷଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷତି
ଯେଉଁମାନେ ଉଚିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଦାନକୁ ସତ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି ମନେ କରେ। ବାକି ଦାନ କେବଳ ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ରହିଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ କାମ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଦାନମୁଚ୍ଯତେ । ଚତୁର୍ଥଂ ଵିମଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ନିତ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ କାମନା ସହିତ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦାନ କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ଯାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।