ଅପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ନାରୀଣାଂ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ । କାରୁକାନ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ଶସ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା
ନିସନ୍ତାନ ମହିଳା, କୃତଘ୍ନ, ବିଶେଷକରି କାରିଗର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଶୌଂଡାନ୍ନଂ ଘାଂଟିକାନ୍ନଂ ଚ ଭିଷଜାମନ୍ନମେଵ ଚ । ଵିଦ୍ଵତ୍ପ୍ରଜନନସ୍ଯାନ୍ନଂ ପରିଵେତ୍ରନ୍ନମେଵ ଚ
ମଦପାନ କରୁଥିବା, ଗୀତକାର, ଚିକିତ୍ସକ, ପଣ୍ଡିତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା ଓ ପରିଚାରକଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ପୁନର୍ଭୁଵୋ ଵିଶେଷେଣ ତଥୈଵ ଦିଧିଷୂପତେଃ । ଅଵଜ୍ଞାତଂ ଚାଵଧୂତଂ ସରୋଷଂ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତମ୍
ପୁନି, ଯେଉଁମାନେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପମାନିତ, ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା, କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋରପି ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ସଂସ୍କାରଵର୍ଜିତମ୍ । ଦୁଷ୍କୃତଂ ହି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵମନ୍ନେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଯଥାଯଥ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନଥିବା ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ମଣିଷର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଖାଦ୍ୟରେ ଥାଏ।
ଯୋ ଯସ୍ଯାନ୍ନଂ ସମଶ୍ନାତି ସ ତସ୍ଯାଶ୍ନାତି କିଲ୍ବିଷମ୍ । ଅର୍ଦ୍ଧକା କୁଲଂ ମିତ୍ରଂ ଚ ଗୋପାଲୋ ଵାହନାପି ତୌ
ଯେଉଁଠାରୁ ଜଣେ ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ପାପ ଭାଗୀ ହୁଏ; ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ପରିବାର, ବନ୍ଧୁ, ଗୋପାଳ ଓ ଯାନବାହନ ଉପରେ ପଡ଼େ।
ଏତେ ଶୂଦ୍ରେଷୁ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନା ଯଶ୍ଚାତ୍ମାନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । କୁଶୀଲଵଃ କୁଂଭକଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରକର୍ମକ ଏଵ ଚ
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଯିଏ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ, ଯେପରିକି ନଟ, କୁମ୍ଭକାର କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରମଜୁର, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
ଏତେ ଶୂଦ୍ରେଷୁ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଲ୍ପଗୁଣଂ ବୁଧୈଃ । ପାଯସଂ ସ୍ନେହପକ୍ଵଂ ଚ ଗୋରସଶ୍ଚୈଵ ସକ୍ତଵଃ
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଖାଦ୍ୟର ଦୋଷ କମ୍, ତେବେ ପାୟସ, ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଗୋଧୂଧ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଚିଡ଼ା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
ପିଣ୍ଯାକଂ ଚୈଵ ତୈଲଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ଵୃଂତାକଂ ନାଲିକାଶାକଂ କୁସୁଂଭଂ ଭସ୍ମକଂ ତଥା
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ପିଣ୍ଯାକ (ତେଲ ତିଆରି ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ), ତେଲ, ବେଗୁନ, ପଦ୍ମନାଳ ଶାଗ, କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଭସ୍ମକ ଧାନ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
ପଲାଂଡୁଂ ଲଶୁନଂ ଶୁକ୍ତଂ ନିର୍ଯ୍ଯାସଂ ଚୈଵ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଛତ୍ରାକଂ ଵିଡ୍ଵରାହଂ ଚ ସ୍ଵିନ୍ନଂ ପୀଯୂଷମେଵ ଚ
ପିଆଜ, ରସୁଣ, ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ରସ ଓଝାଡ଼ା, ଛତୁ, ବନଶୁଅର, ସିଧା ଅମୃତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଲଯଂ ଵିମୁଖଂ ଚୈଵ କୋରକାଣି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଗୃଂଜନଂ କିଂଶୁକଂ ଚୈଵ କୂଷ୍ମାଂଡଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ
ପଚିଯାଇଥିବା, ରୁଚିହୀନ ଓ ଅଫୁଟିଥିବା କୁଡ଼ିଆ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ଗୁଣ୍ଡୁଚି, ପଳାଶ ଓ କୁମ୍ହଡ଼ା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉଦୁଂବରମଲାବୁଂ ଚ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ପତତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ତଥା କୃସରସଂଯାଵୌ ପାଯସାପୂପମେଵ ଚ
ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ କିମ୍ବା ଲାଉ ଖାଇଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଖିଚୁଡ଼ି, ଯବ ରୁଟି, ପାୟସ ଓ ତଳିଥିବା ଅଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନୁପାକୃତ ମାଂସଂ ଚ ଦେଵାନ୍ନାନି ହଵୀଂଷି ଚ । ଯଵାଗୂଂ ମାତୁଲିଗଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯାନପ୍ଯନୁପାକୃତାନ୍
ଅପକ୍ୱ ମାଂସ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ହବିଷ୍ୟ, ଯବ ଖିର, ବିଲ୍ବ ଓ ଅପକ୍ୱ ମାଛ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀପଂ କପିତ୍ଥଂ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପିଣ୍ଯାକଂ ଚୋଦ୍ଧୃତସ୍ନେହଂ ଦେଵଧାନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ
ନୀପ, କପିଥ, ପକୁଡ଼ି ଫଳ ସାବଧାନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ତେଲ ନିକାଳିଦିଆଯାଇଥିବା ପିଣ୍ଯାକ ଓ ବନଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରାତ୍ରୌ ଚ ତିଲସଂବଂଧଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦଧି ତ୍ଯଜେତ୍ । ନାଶ୍ନୀଯାତ୍ପଯସା ତକ୍ରଂ ନାଭକ୍ଷ୍ଯାନୁପଯୋଜଯେତ୍
ରାତିରେ ତିଳ ମିଶିଥିବା ଦହି ସାବଧାନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦୁଧ ସହିତ ଛାସ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଷିଦ୍ଧ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
କୃମିଦୁଷ୍ଟଂ ଭାଵଦୁଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ସଂସର୍ଗଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । କୃମିକୀଟାଵପନ୍ନଂ ଚ ସୁହୃତ୍କ୍ଲେଦଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
କୀଟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମାଟି ଲାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି କୀଟ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଲାଲା ଲାଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ଵାଘ୍ରାତଂ ଚ ପୁନଃ ସିଦ୍ଧଂ ଚଂଡାଲାଵେକ୍ଷିତଂ ତଥା । ଉଦକ୍ଯଯା ଚ ପତିତୈର୍ଗଵା ସଂଘ୍ରାତମେଵ ଚ
କୁକୁର ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ତିଆରି କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖିଥିବା, ଅପବିତ୍ର ମହିଳା, ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗାଈ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅସଂଗତଂ ପର୍ଯ୍ଯୁଷିତଂ ପର୍ଯସ୍ତାନ୍ନଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । କାକକୁକ୍କୁଟସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ କୃମିଭିଶ୍ଚୈଵ ସଂଗତମ୍
ଯଥାଯଥ ମିଶିନଥିବା, ବାସି, ଉଲଟିଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; କାଉ, କୁକୁଡ଼ି କିମ୍ବା କୀଟ ଛୁଇଁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମନୁଷ୍ଯୈରପ୍ଯଵଘ୍ରାତଂ କୁଷ୍ଠିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ନ ରଜସ୍ଵଲଯା ଦତ୍ତଂ ନ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯା ସରୋଗଯା
ମଣିଷ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, କୁଷ୍ଠି ଛୁଇଁଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା, ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ମହିଳା କିମ୍ବା ରୋଗିଣୀ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମଲଵଦ୍ଵାସସା ଵାପି ପରଵାସୋଥ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵିଵତ୍ସାଯାଶ୍ଚ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ମେଷସ୍ଯାନିର୍ଦଶସ୍ଯ ଚ
ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ମୃତ ବଛାର ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଅଦୁହା ମେଷୀର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆଵିକଂ ସଂଧିନୀକ୍ଷୀରମପେଯଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ବଲାକଂ ହଂସଦାତ୍ଯୂହଂ କଲଵିଂକଂ ଶୁକଂ ତଥା
ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ମେଷୀର ଦୁଧ ଓ ନୂତନ ଦୁହା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଶୁର ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବକ, ହଂସ, ଜଳପକ୍ଷୀ, କଲବିଙ୍କା ଓ ଶୁଆର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁରୁରଂ ଚ ଚକୋରଂ ଚ ଜାଲପାଦଂ ଚ କୋକିଲମ୍ । ଵାଯସାନ୍ଖଂଜରୀଟାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଯେନଂ ଗୃଧ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
କୁରୁର ପକ୍ଷୀ, ଚକୋର, ଜାଳପଦ, କୋକିଳ, କାଉ, ଖଞ୍ଜରିଟ, ଶ୍ୟେନ ଏବଂ ଗୃଧ୍ର—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଲୂକଂ ଚକ୍ରଵାକଂ ଚ ଭାସଂ ପାରାଵତଂ ତଥା । କପୋତଂ ଟିଟ୍ଟିଭଂ ଚୈଵ ଗ୍ରାମକୁକ୍କୁଟମେଵ ଚ
ଉଲୁକ, ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ, ପରାବତ, କପୋତ, ଟିଟିଭା ଏବଂ ଗାଁର କୁକୁଡ଼ି—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂହଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଚ ମାର୍ଜାରଂ ଶ୍ଵାନଂ ସୂକରମେଵ ଚ । ଶୃଗାଲଂ ମର୍କଟଂ ଚୈଵ ଗର୍ଦ୍ଦଭଂ ନ ଚ ଭକ୍ଷଯେତ୍
ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ବନ୍ଦର, ଶୁଆର, ଶୃଗାଳ, ବନ୍ଦର ଏବଂ ଗଧା—ଏହି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଭକ୍ଷଯେତ୍ସର୍ପମୃଗାଞ୍ଛିଖିନୋନ୍ଯାନ୍ଵନେଚରାନ୍ । ଜଲେଚରାନ୍ସ୍ଥଲଚରାନ୍ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚେତି ଧାରଣା
ସାପ, ବନ୍ୟପଶୁ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ପଶୁ, ଜଳରେ ବା ଭୂମିରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ନିୟମ।
ଗୋଧା କୂର୍ମଃ ଶଶଃ ଖଡ୍ଗଃ ସଲ୍ଲକଶ୍ଚେତି ସତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପଂଚନଖାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଗୋଧା, କୁମ୍ଭୀ, ଶଶକ, ଖଡ୍ଗ ଏବଂ ସାଲିଆ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚନଖୀ ପଶୁକୁ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସଶଲ୍କାନ୍ଭୁଂଜୀତ ମାଂସଂ ରୌରଵମେଵ ଚ । ନିଵେଦ୍ଯ ଦେଵତାଭ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନାନ୍ଯଥା
ଚିତି ଥିବା ମାଛ ଏବଂ ରୌରବ ନାମକ ପଶୁର ମାଂସ—ଏହା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ମଯୂରଂ ତିତ୍ତିରଂ ଚୈଵ କପୋତଂ ଚ କପିଂଜଲମ୍ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସଂ ବକଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମୀନଂ ହଂସଂ ପରାଜିତମ୍
ମୟୂର, ଟିଟିର, ପରାବତ, କପିଞ୍ଜଳ, ଗୃଧ୍ର, ବକ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ମାଛ, ହଂସ ଏବଂ ପରାଜିତ—ଏହିମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ।
ଶଫରୀ ସିଂହତୁଂଡଂ ଚ ତଥା ପାଠୀନରୋହିତୌ । ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚୈତେ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଣୀଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶଫରୀ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ ଏବଂ ରୋହିତ—ଏହି ମାଛମାନେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଭକ୍ଷଯେଦେଷାଂ ମାଂସଂ ଚ ଦ୍ଵିଜକାମ୍ଯଯା । ଯଥାଵିଧି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରାଣାନାମପି ଚାତ୍ଯଯେ
ଏହିମାନଙ୍କର ମାଂସ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ଜୀବନର ଆପଦକାଳରେ ମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭକ୍ଷଯେନ୍ନୈଵ ମାଂସାନି ଶେଷଭୋଜୀ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଔଷଧାର୍ଥମଶକ୍ତୋ ଵା ନିଯୋଗାଦ୍ଯଜ୍ଞକାରଣାତ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଔଷଧ ପାଇଁ, ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁମତି ଅଛି।