ଭାଂଡାରେଣ ତୁରଂଗୈଶ୍ଚ ଭଟୈର୍ଵୀରରସୋଦ୍ଭଵୈଃ । ସମାନ ଏଵ ଭୂପାଲଦୁର୍ଗୈରତ୍ଯଂତଦୁର୍ଗମୈଃ
ତାଙ୍କର ଧନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମାନ ଦୁର୍ଗ ରଖିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଦୁର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଜୟ ଥିଲା।
ସ କଦାଚିତ୍ସ୍ଵଯଂ ରାଜ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ପାପୋ ଦଧେ ମନଃ । ନିହତ୍ଯ ଵସୁଧାପାଲଂ ବଲାତ୍ସାକଂ କୁମାରକୈଃ
କେବେ ଏକଥର ସେ ନିଜେ ରାଜ୍ୟ ଦାଖଲ କରିବାକୁ ମନେ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ଦିଵସୈଃ ସ୍ଵଲ୍ପୈରିତ୍ଥଂ ଚିକୀର୍ଷଯା । ଵିଷୂଚିକାମଯାଦାଶୁ ପରାସୁଃ ସମଜାଯତ
ଏହି କାମ କମ୍ ସମୟରେ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ହେଉଥିବା ବିଷୂଚିକା ରୋଗରେ ସେ ମରିଗଲେ।
କାଲେନାଲ୍ପୀଯସା ପ୍ରେତ୍ଯ ପାପାତ୍ମା ତେନ କର୍ମଣା । ତେଜସ୍ଵୀ ତୁରଗୋ ଜାତଃ ସିଂଧୁଦେଶେ କୃଶୋଦରିଃ
ସେହି ପାପ କାରଣରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସିନ୍ଧୁ ଦେଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କମ୍ ଉଦର ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମୂଲେନ ବହୁନା କ୍ରୀତ୍ଵା ହଯତତ୍ଵଵିଦା ତତଃ । ବହୁଯତ୍ନଵତା ନୀତଃ କେନଚିଦ୍ଵୈଶ୍ଯସୂନୁନା
ଘୋଡ଼ାର ଗୁଣ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ବହୁ ଦାମ ଦେଇ କିଣିଥିଲେ, ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ପୁଅ ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ଆଣିଥିଲେ।
ରାଜାପି ପୌତ୍ରନପ୍ତ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈସ୍ତସ୍ଯୈଵ ମରଣାତ୍ପରମ୍ । କାଲେନ ଵୃଦ୍ଧତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ଚାପି ପାଲଯନ୍
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ପଉତା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଶ ଶାସନ କରିବା କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ବୟସ୍କ ହେଲେ।
ସ ଵୈଶ୍ଯସୂନୁସ୍ତଂ ଚାଶ୍ଵଂ ରାଜ୍ଞେ ଦାତୁଂ ସମାଗତଃ । ରାଜ୍ଞୋଦ୍ଵାରିସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତୀକ୍ଷଂସ୍ତତ୍ସମାଗମମ୍
ସେ ବ୍ୟାପାରୀ ପୁଅ ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵୋଽପି ଵୈଶ୍ଯୋଽସୌ ପ୍ରତୀହାରେଣ ଦର୍ଶିତଃ । କିମର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ରାଜ୍ଞେତି ପୃଷ୍ଟଃ ସ୍ପଷ୍ଟମଭାଷତ
ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନାଯାଇଥିବା ସେ ବ୍ୟାପାରୀକୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ। 'କଣ କାମରେ ଆସିଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵ ତ୍ରିଜଗତୀରତ୍ନମିତି ମତ୍ଵା ତୁରଂଗମଃ । ମଯା ନିଯୁତମୂଲ୍ଯେନ ବହୁନା ସାଧୁଲକ୍ଷଣଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁଁ ତିନି ଜଗତର ମଣି ଭାବି, ଏହାର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି ବହୁ ଦାମ ଦେଇ କିଣିଛି।
ତତୋଽଵଲୋକ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାଣି ଭୂପାଲଃ ପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତିନାମ୍ । ସମାଦିଦେଶ ଵଣିଜମଶ୍ଵୋଽତ୍ର ନୀଯତାମିତି
ତାପରେ, ରାଜା ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, 'ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଏଠାରେ ନେଇଆ' ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଶିରାଂସି ଧୂନଯନ୍ନୃଣାମଶ୍ଵଲକ୍ଷଣଵେଦିନାମ୍ । ଶୂରାଣାମପି ଚେତାଂସି ମୁହୁରୁତ୍ସାହଯନ୍ମହାନ୍
ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହାନ ଘୋଡ଼ା ସାହସୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ସାହିତ କଲା।
ଅଖଂଡମେଦିନୀଵେଗବହୁସଂକ୍ରମଣାର୍ଜିତମ୍ । ଲାଲାଫେନଛଲେନାସୌ ଵମନ୍ଶୁଭ୍ରତରଂ ଯଶଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଅଖଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ଅନେକ ତୀବ୍ର ଦୌଡ଼ ଦେଇ ନିଜର ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା, ଏହାର ଲାଲା ଓ ଫେନ ଖେଳରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମହିମା ଝଲମଲାଉଥିଲା।
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସ୍ତୁଲାଂ ଭେଜେ ଗୁଣସାମ୍ଯେନ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଵିଵୃଣ୍ଵନ୍ନତି ତେଜସ୍ଵୀ ହ୍ରିଯେଵ ନତକଂଧରଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଗୁଣରେ ଓ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା, ଏହା ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏମିତି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରାଣୀ।
ଚାମରୈରିଂଦୁଧଵଲୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନୋ ନିରଂତରମ୍ । ଦୁଗ୍ଧାଂଭୋନିଧିଲୋଲୈସ୍ତୈଃ ଶ୍ଵାସୈରୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ଇଵ
ଧଳା ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସଦା ବିଲେଇଯାଉଥିବା ଏହି ଘୋଡ଼ାର ଶ୍ୱାସ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଳିଥିଲା, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ପରି।
ନୀଲାତପତ୍ରଯୁଗଲଂ ଘନଚ୍ଛାଯତୁଲଶ୍ରିଯା । ବିଭ୍ରାଣୋ ଵାରିଦାଲୀଢ ହିମାଦ୍ରି ଶିଖରଶ୍ରିଯମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦୁଇଟି ନୀଳ ଛତା ଧରିଥିଲା, ଯାହାର ଛାୟା ଘନ ମେଘ ପରି ଥିଲା, ଏହା ବର୍ଷା ମେଘ ଛୁଇଁଥିବା ହିମାଳୟ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଉଥିଲା।
ମେଦିନୀମଂଡଲସ୍ପର୍ଶ ସଂକ୍ରାଂତମିଵ ପାଵକମ୍ । ମୁହୁରୁଦ୍ଧରଯନ୍ଧୁନ୍ଵନ୍ବଂଧୁରଂ କଂଧରାତଟମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଭୂମିର ମଣ୍ଡଳକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଛୁଇଁ, ବାରମ୍ବାର ନିଜର ସୁନ୍ଦର ଗଳାକୁ ଉଠାଇ ଓ ହଲାଇ ଦେଉଥିଲା।
ଦାରଯନ୍ଵୈରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯାହରଂଶ୍ଚ ଜଯଶ୍ରିଯମ୍ । ହେଷାରଵେଣ ଗୁରୁଣା ଦିକ୍ଷୁପ୍ରଖ୍ଯାପଯନ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚିରି ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ବିଜୟର ମହିମା ଘୋଷଣା କରୁଥିଲା, ଏହାର ଗଭୀର ହେଷାର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିଜର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲା।
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ରାଶିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଗତୀନାମିଵ ଶେଵଧିଃ । ରୂପସ୍ଯ ନିଲଯଂ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲକ୍ଷଣାନାଂ ପଯୋନିଧିଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଉଚ୍ଚ ଗତି ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି, ଶକ୍ତିର ଏକ ଏକାଠି ଏବଂ ରୂପର ନିଜସ୍ୱ ନିବାସ, ଚିହ୍ନମାନଙ୍କ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର।
ଆନୀତୋ ଵଣିଜା ଵାଜୀ ରାଜ୍ଞା ଚ ସମଦୃଶ୍ଯତ । ବହୁଧା ଵର୍ଣିତୋଽମାତ୍ଯୈରଶ୍ଵଲକ୍ଷଣଵେଦିଭିଃ
ବ୍ୟାପାରୀ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ରାଜା ଚାରିପାଖରେ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଜାଣିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ଯଥେଚ୍ଛଂ ଵଣିଜୋଦୀର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହୀପତିଃ । ଜଗ୍ରାହ ତୁରଗଂ ଵେଗାଦସୀମାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ବ୍ୟାପାରୀ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ରାଜା ସୁନା ଦେଇ ଏହି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତୋଽଶ୍ଵପାଲମାହୂଯ ଯତ୍ନତସ୍ତଂ ନିରୂପ୍ଯ ଚ । ଵିସର୍ଜିତସଭାଲୋକୋ ଗୃହାଂତରମଗାନ୍ନୃପଃ
ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଡାକି, ସାବଧାନରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି, ରାଜା ସଭାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଗୃହାନ୍ତରକୁ ଗଲେ।
ଅନେକଧା ସମାପୃଷ୍ଟୋ ମହୀପାଲଂ ରଂଣାଂଗଣେ । ଶସ୍ତ୍ରଵ୍ରଣକିଣଶ୍ରେଣୀଭୂଷଣଂ ସତ୍ଵସନ୍ନିଭମ୍
ରାଜସଭାରେ ଅନେକଥର ପଚାରାଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ତଳୱାରର ଆଘାତ ଚିହ୍ନର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯାହା ଶୌର୍ୟର ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲା।
ଏକଦା ମୃଗଯାଂ ଖେଲନ୍କୁତୂହଲରସାତ୍ମନା । ତମାରୁହ୍ଯ ମହୀପାଲୋ ଵନଂ ପ୍ରତି ଵିଵେଶ ହ
ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାର ଖେଳର ଆନନ୍ଦ ଓ କୁତୁହଳରେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ପୃଷ୍ଟେ ଧାଵତଃ ପରିତୋଽଖିଲାନ୍ । ଆକୃଷ୍ଯମାଣୋ ହରିଣୈଃ ପିପାସାକୁଲିତୋଽଭଵତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପଛରେ ରଖି, ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେନାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହରିଣଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ତତ ଉତ୍ତୀର୍ଯ ତୁରଗାଜ୍ଜଲମନ୍ଵେଷଯନ୍ ନୃପଃ । ବଧ୍ଵାଶ୍ଵଂ ତରୁଶାଖାଯାମାରୁରୋହ ଶିଲାଂ ନୃପଃ
ତାପରେ ରାଜା ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାଣି ଖୋଜିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛର ଏକ ଡାଳରେ ବାନ୍ଧି ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗୀତାପଂଚଦଶାଧ୍ଯାଯଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଲିଖିତଂ ତତଃ । ପାତିତଂ ମରୁତା ତତ୍ର ଯତ୍ର ଖଂଡେ ଵିଲୋକଯତ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ଏକ ଟୁକୁଡ଼ିରେ ଲିଖାଯାଇଥିଲା ଓ ପବନରେ ଖସି ପଡ଼ିଥିଲା।
ପତ୍ରଂ ଵାଚଯତୋ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତାକ୍ଷରାଵଲୀମ୍ । ତତୋ ମୁକ୍ତିପଦଂ ଲେଭେ ତୁରଗସ୍ତ୍ଵରଯାଽପତତ୍
ରାଜା ସେଇ ପତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ଓ ଗୀତାର ଶବ୍ଦମାଳା ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘୋଡ଼ା ମୁକ୍ତି ପାଇଲା ଓ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ତତୋ ଗ୍ରଂଥିଂ ସମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ପଲ୍ଯାଣଵତାର୍ଯ ଚ । ଉତ୍ଥାପମାନସ୍ତୁରଗୋ ରାଜ୍ଞା ନୋତ୍ଥିତଵାନ୍ମୃତଃ
ତାପରେ ଗଠି ବିଛିଡ଼ି ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂମିରେ ଉତାରି, ରାଜା ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଉଠିଲାନି, କାରଣ ସେ ମୃତ।
ତତଃ ସରଭଭେରୁଂଡୋ ନୃପମାଭାଷ୍ଯ ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ତାପରେ ସରଭଭେରୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହି, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲା।
ତତୋ ଗିରିଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁନ୍ନାଗକଦଲୀଚୂତନାରିକେଲସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ପୁନ୍ନାଗ, କଦଳୀ, ଆମ୍ବ ଓ ନଡ଼ିଆ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ।