ଵିଧୂଯ ମୋହକଲିଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗୃହସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବଂଧାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ଯାଵିଚାରଣା
ମୋହର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତ ଜଯ କ୍ଷେପ ହିଂସା ବଂଧଵଧାତ୍ମନାମ୍ । ଅନ୍ଯମନ୍ଯୁ ସମୁତ୍ଥାନାଂ ଦୋଷାଣାଂ ମର୍ଷଣଂ କ୍ଷମା
ନିନ୍ଦା, ପରାଜୟ, ଅପମାନ, ହାନି, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ କାରଣରେ ବା ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷକୁ ଯିଏ କ୍ଷମା କରେ, ଏହି କ୍ଷମା ହେଉଛି ସତ୍ୟ କ୍ଷମା।
ସ୍ଵଦୁଃଖେଷ୍ଵେଵ କାରୁଣ୍ଯଂ ପରଦୁଃଖେଷୁ ସୌହୃଦମ୍ । ଦଯେତି ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ନିଜ ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଏବଂ ପରର ଦୁଃଖରେ ସହୃଦୟତା—ଏହିକୁ ମୁନିମାନେ ଦୟା ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହା ହେଉଛି ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିର ସରଳ ଉପାୟ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧାରଣା ହି ପରାର୍ଥତଃ । ଵିଜ୍ଞାନମିତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ଚଉଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଦ୍ଯାମର୍ଥଂ ଚୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ । ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ବିଧିମତ ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହିକୁ ଏକ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ଯେନ ଲୋକଂ ଜଯତି ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯଥା ଭୂତା ପ୍ରମାଦଂ ତୁ ସତ୍ଯମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତାଯାଏ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି। ଜେଉଁଠି ଯଥାର୍ଥ ଅଛି, ତାହାକୁ ମନୀଷୀମାନେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅବିଚାର କୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦମଃ ଶରୀରୋପରତିଃ ଶମଃ ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରସାଦତଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମମକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଦମ ହେଉଛି ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; ଶମ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି। ଅକ୍ଷୟ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଦୁଃଖ ରହେ ନାହିଁ।
ଯଯା ସ ଦେଵୋଭଗଵାନ୍ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ହୃଷୀକେଶସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି କୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତା, ଭଗବାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ହେବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯମକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ । ମହାଯଜ୍ଞପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଲଭତେ ତଦନୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ସେଇ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ମହାୟଜ୍ଞରେ ଲିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଧର୍ମସ୍ଯାଯତନଂ ଯତ୍ନାଚ୍ଛରୀରଂ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନହି ଦେହଂ ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵିଦ୍ଯତେପରଃ
ଧର୍ମର ଆଧାର ଥିବା ଦେହକୁ ଯତ୍ନ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦେହ ବିନା ପୁରୁଷମାନେ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ଯୁଜ୍ଯେତ ନିଯତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ନ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଂ କାମମର୍ଥଂ ଵା ମନସା ସ୍ମରେତ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲିନ ରହିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ବିନା କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୀଦନ୍ନପି ହି ଧର୍ମେଣ ନ ତ୍ଵଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ । ଧର୍ମୋ ହି ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଗତିଃ ସର୍ଵେଷୁ ଜଂତୁଷୁ
କଷ୍ଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଅଧର୍ମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ଭୂତାନାଂପ୍ରିଯକାରୀସ୍ଯାନ୍ନପରଦ୍ରୋ ହକର୍ମଧୀଃ । ନ ଵେଦଦେଵତାନିଂଦାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୈଶ୍ଚ ନ ସଂଵସେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ସହ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ପରର ଧନ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୋଭ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବେଦ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ତ୍ଵିମଂ ନିଯତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଧର୍ମାଧ୍ଯାଯଂ ପଠେଚ୍ଛୁଚିଃ । ଅଧ୍ଯାପଯେଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଦ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି ଧର୍ମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ପଚାସି ଚାରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ନ ହିଂସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ନାନୃତଂ ଵାଵଦେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ନାହିତଂ ନାପ୍ରିଂଯଂ ଵାଚ୍ଯଂ ନ ସ୍ତେନଃ ସ୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅହିତକର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୃଣଂ ଵା ଯଦି ଵା ଶାକଂ ମୃଦଂ ଵା ଜଲମେଵ ଚ । ପରସ୍ଯାପହରଞ୍ଜଂତୁର୍ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଘାସ, ଶାକ, ମାଟି କିମ୍ବା ପାଣି — ଏହିମାନେ ଯଦି ଅନ୍ୟରୁ ନେଇଯିବେ, ସେ ଚୋର ନରକକୁ ପାଇଁଯାଏ।
ନ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ନ ଶୂଦ୍ରାତ୍ପତିତାଦପି । ନ ଚାନ୍ଯସ୍ମାଦଶକ୍ତଶ୍ଚେନ୍ନିଂଦିତାନ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ବୁଧଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟଠାରୁ ନେଇପାରିବା ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ନିନ୍ଦିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଣା ଜଣା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯଂ ଯାଚନକୋ ନ ସ୍ଯାତ୍ପୁନସ୍ତଂ ନୈଵ ଯାଚଯେତ୍ । ପ୍ରାଣାନପହରତ୍ଯେଵଂ ଯାଚକସ୍ତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେଇ ଲୋକଠାରୁ ପୁଣିଥରେ ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ, ଭିକ୍ଷୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇନେଇଥାଏ।
ନ ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯହାରୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ଵା ନାପହରେଦାପତ୍ସ୍ଵପି କଦାଚନ
ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ କେବେ ଅପହରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରିସ୍ଥିତି ହେଉନାହିଁ।
ନ ଵିଷଂ ଵିଷମିତ୍ଯାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ଵିଷମୁଚ୍ଯତେ । ଦେଵସ୍ଵଂ ଚାପି ଯତ୍ନେନ ସଦା ପରିହରେତ୍ତତଃ
ଲୋକେ କହନ୍ତି ବିଷ ହେଉଛି ବିଷ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ସତ୍ୟ ବିଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସବୁବେଳେ ସାବଧାନରେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ପୁଷ୍ପଂ ଶାକୋଦକଂ କାଷ୍ଠଂ ତଥା ମୂଲଂ ଫଲଂ ତୃଣମ୍ । ଅଦତ୍ତାନି ଚ ନ ସ୍ତେଯଂ ମନୁଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ମନୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ କହିଛନ୍ତି — ଦିଆଯାଇନଥିବା ଫୁଲ, ଶାକ, ପାଣି, କାଠ, ମୂଳ, ଫଳ କିମ୍ବା ଘାସ ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୃହୀତଵ୍ଯାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଦେଵାର୍ଚନଵିଧୌ ଦ୍ଵିଜଃ । ନୈକସ୍ମାଦେଵ ନିଯତମନନୁଜ୍ଞାଯ କେଵଲମ୍
ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଫୁଲ ନେଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଏକ ଜାଗାରୁ ସବୁବେଳେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନୁମତି ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତୃଣଂ କାଷ୍ଠଂ ଫଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରକାଶଂ ଵୈ ହରେଦ୍ବୁଧଃ । ଧର୍ମାର୍ଥଂ କେଵଲଂ ପ୍ରାହୁରନ୍ଯଥା ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧର୍ମ କାମନାରେ ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ ଘାସ, କାଠ, ଫଳ କିମ୍ବା ଫୁଲ ନେଇପାରନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା କରିଲେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତିଲମୁଦ୍ଗଯଵାଦୀନାଂ ମୁଷ୍ଟିର୍ଗ୍ରାହ୍ଯା ପଥିସ୍ଥିତୈଃ । କ୍ଷୁଧିତୈର୍ନାନ୍ଯଥା ଵିପ୍ରା ଧର୍ମାଦିଭିରିତି ସ୍ଥିତିଃ
ପଥରେ ଥିବା ଭୁଖା ଲୋକମାନେ ତିଳ, ମୁଗ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାଳର ଏକ ମୁଠି ନେଇପାରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନୁହେଁ — ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ।
ନ ଧର୍ମସ୍ଯାପଦେଶେନ ପାପଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ଚରେତ୍ । ଵ୍ରତେନ ପାପଂ ଵ୍ଯାଗୁହ୍ଯ କୁର୍ଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ର ଦଂଭନମ୍
ଧର୍ମର ନାମରେ ପାପ କରି, ପରେ ବ୍ରତ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଲୁଚାଇ ନିଜେ ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଠକେ।
ପ୍ରେତ୍ଯେହ ଚେଦୃଶୋ ଵିପ୍ରୋ ଗର୍ହ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । ଛଦ୍ମନାଚରିତଂ ଯଚ୍ଚ ଵ୍ରତଂ ରକ୍ଷାଂସି ଗଚ୍ଛତି
ଏଭଳି କାମ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଏଠା କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ଚାଳାକିରେ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ରତ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଦାନବମାନେ ପାଇଯାନ୍ତି।
ଅଲିଂଗୀ ଲିଂଗିଵେଷେଣ ଯୋ ଵୃତ୍ତିମୁପତିଷ୍ଠତି । ସଲିଗିଂନୋ ହରେଦେନସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ ଜାଯତେ
ଯିଏ ଚିହ୍ନ ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ ଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଚୋରି କରେ ଏବଂ ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଯାଚନଂ ଯୋନିସଂବଂଧଂ ସହଵାସଂ ଚ ଭାଷଣମ୍ । କୁର୍ଵାଣଃ ପତତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନେନ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ସଙ୍ଗ ରଖିବା କିମ୍ବା କଥା ହେବା ସଦା ପତନକୁ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ ସତର୍କ ଭାବେ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଵଦ୍ରୋହଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଗୁରୁଦ୍ରୋହଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵଦ୍ରୋହାଦ୍ଗୁରୁଦ୍ରୋହଃ କୋଟିକୋଟିଗୁଣାଧିକଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାଠାରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ପାପ।