କୁର୍ଵୀତାତ୍ମହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁକଂପକଃ । ଵଯସଃ କର୍ମ୍ମଣୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯାଭିଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ସଦା ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍; ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଶଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିସାରୂପ୍ଯମାଚରନ୍ଵିଚରେତ୍ସଦା । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ସମ୍ଯକ୍ସାଧୁଭିର୍ଯଶ୍ଚ ସେଵିତଃ
ସେ ସଦା ଦେଶ, କଥା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ଅନୁସୃତ ନିୟମକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍।
ତମାଚାରଂ ନିଷେଵେତ ନେହେତାନ୍ଯତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍ । ଯେନାସ୍ଯ ପିତରୋ ଯାତା ଯେନ ଯାତାଃ ପିତାମହାଃ
ସେ ଏହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରିବା ଓ କେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପଥରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପୁର୍ବଜମାନେ ଗଲେ, ସେହି ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତେନ ଯାଯାତ୍ସତାଂ ମାର୍ଗଂ ତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପଥରେ ଚାଲିଲେ, ସେ କେବେ ବିପଥେ ପଡ଼େନି। ସେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଚିତ୍।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ । ସାଵିତ୍ରୀଜାପ ନିରତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଗୃହୀ
ସତ୍ୟ କହିବା, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରିବା, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ିବା, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ । ଦାତା ଯଜ୍ଵା ଦେଵଭକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମାତାପିତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦାନୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତ୍ରିଵର୍ଗସେଵୀ ସତତଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ସମର୍ଚନମ୍ । କୁର୍ଯାଦହରହର୍ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ଯେତ୍ପ୍ରଯତଃ ସୁରାନ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଦା ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଭାଗଶୀଲଃ ସତତଂ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତୋ ଦଯାଲୁକଃ । ଗୃହସ୍ଥସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନ ଗୃହେଣ ଗୃହୀ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା ଦାନଶୀଳ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ଦୟାଳୁ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ଗୃହସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କେବଳ ଘର ରଖିଲେ ଗୃହସ୍ଥ ହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।
କ୍ଷମା ଦଯା ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ଦମଃ ଶମଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯତା ଜ୍ଞାନମେତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଲକ୍ଷଣମ୍
କ୍ଷମା, ଦୟା, ଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ମନର ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମାରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ ରହିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଚିହ୍ନ।
ଏତସ୍ମାନ୍ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ଚରନ୍ଧର୍ମ୍ମଂ ନିଂଦିତାନି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ କାମଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧୂଯ ମୋହକଲିଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗୃହସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବଂଧାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ଯାଵିଚାରଣା
ମୋହର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତ ଜଯ କ୍ଷେପ ହିଂସା ବଂଧଵଧାତ୍ମନାମ୍ । ଅନ୍ଯମନ୍ଯୁ ସମୁତ୍ଥାନାଂ ଦୋଷାଣାଂ ମର୍ଷଣଂ କ୍ଷମା
ନିନ୍ଦା, ପରାଜୟ, ଅପମାନ, ହାନି, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ କାରଣରେ ବା ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷକୁ ଯିଏ କ୍ଷମା କରେ, ଏହି କ୍ଷମା ହେଉଛି ସତ୍ୟ କ୍ଷମା।
ସ୍ଵଦୁଃଖେଷ୍ଵେଵ କାରୁଣ୍ଯଂ ପରଦୁଃଖେଷୁ ସୌହୃଦମ୍ । ଦଯେତି ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ନିଜ ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଏବଂ ପରର ଦୁଃଖରେ ସହୃଦୟତା—ଏହିକୁ ମୁନିମାନେ ଦୟା ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହା ହେଉଛି ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିର ସରଳ ଉପାୟ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧାରଣା ହି ପରାର୍ଥତଃ । ଵିଜ୍ଞାନମିତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ଚଉଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଦ୍ଯାମର୍ଥଂ ଚୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ । ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ବିଧିମତ ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହିକୁ ଏକ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ଯେନ ଲୋକଂ ଜଯତି ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯଥା ଭୂତା ପ୍ରମାଦଂ ତୁ ସତ୍ଯମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତାଯାଏ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି। ଜେଉଁଠି ଯଥାର୍ଥ ଅଛି, ତାହାକୁ ମନୀଷୀମାନେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅବିଚାର କୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦମଃ ଶରୀରୋପରତିଃ ଶମଃ ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରସାଦତଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମମକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଦମ ହେଉଛି ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; ଶମ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି। ଅକ୍ଷୟ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଦୁଃଖ ରହେ ନାହିଁ।
ଯଯା ସ ଦେଵୋଭଗଵାନ୍ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ହୃଷୀକେଶସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି କୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତା, ଭଗବାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ହେବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯମକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ । ମହାଯଜ୍ଞପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଲଭତେ ତଦନୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ସେଇ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ମହାୟଜ୍ଞରେ ଲିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଧର୍ମସ୍ଯାଯତନଂ ଯତ୍ନାଚ୍ଛରୀରଂ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନହି ଦେହଂ ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵିଦ୍ଯତେପରଃ
ଧର୍ମର ଆଧାର ଥିବା ଦେହକୁ ଯତ୍ନ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦେହ ବିନା ପୁରୁଷମାନେ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ଯୁଜ୍ଯେତ ନିଯତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ନ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଂ କାମମର୍ଥଂ ଵା ମନସା ସ୍ମରେତ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲିନ ରହିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ବିନା କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୀଦନ୍ନପି ହି ଧର୍ମେଣ ନ ତ୍ଵଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ । ଧର୍ମୋ ହି ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଗତିଃ ସର୍ଵେଷୁ ଜଂତୁଷୁ
କଷ୍ଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଅଧର୍ମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ଭୂତାନାଂପ୍ରିଯକାରୀସ୍ଯାନ୍ନପରଦ୍ରୋ ହକର୍ମଧୀଃ । ନ ଵେଦଦେଵତାନିଂଦାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୈଶ୍ଚ ନ ସଂଵସେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ସହ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ପରର ଧନ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୋଭ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବେଦ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ତ୍ଵିମଂ ନିଯତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଧର୍ମାଧ୍ଯାଯଂ ପଠେଚ୍ଛୁଚିଃ । ଅଧ୍ଯାପଯେଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଦ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି ଧର୍ମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ପଚାସି ଚାରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ନ ହିଂସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ନାନୃତଂ ଵାଵଦେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ନାହିତଂ ନାପ୍ରିଂଯଂ ଵାଚ୍ଯଂ ନ ସ୍ତେନଃ ସ୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅହିତକର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୃଣଂ ଵା ଯଦି ଵା ଶାକଂ ମୃଦଂ ଵା ଜଲମେଵ ଚ । ପରସ୍ଯାପହରଞ୍ଜଂତୁର୍ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଘାସ, ଶାକ, ମାଟି କିମ୍ବା ପାଣି — ଏହିମାନେ ଯଦି ଅନ୍ୟରୁ ନେଇଯିବେ, ସେ ଚୋର ନରକକୁ ପାଇଁଯାଏ।
ନ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ନ ଶୂଦ୍ରାତ୍ପତିତାଦପି । ନ ଚାନ୍ଯସ୍ମାଦଶକ୍ତଶ୍ଚେନ୍ନିଂଦିତାନ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ବୁଧଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟଠାରୁ ନେଇପାରିବା ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ନିନ୍ଦିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଣା ଜଣା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯଂ ଯାଚନକୋ ନ ସ୍ଯାତ୍ପୁନସ୍ତଂ ନୈଵ ଯାଚଯେତ୍ । ପ୍ରାଣାନପହରତ୍ଯେଵଂ ଯାଚକସ୍ତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେଇ ଲୋକଠାରୁ ପୁଣିଥରେ ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ, ଭିକ୍ଷୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇନେଇଥାଏ।
ନ ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯହାରୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ଵା ନାପହରେଦାପତ୍ସ୍ଵପି କଦାଚନ
ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ କେବେ ଅପହରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରିସ୍ଥିତି ହେଉନାହିଁ।