ନୋପାନହୌ ସ୍ରଜଂ ଚାଥ ପାଦୁକେ ଚ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ । ଉପଵୀତମଲଂକାରଂ ଦର୍ଶଯନ୍କୃଷ୍ଣମାଜିନମ୍
ସେ ଚପ୍ପଲ, ମାଳା କିମ୍ବା ପାଦୁକା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉପବୀତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାପସଵ୍ଯଂ ପରୀଦଧ୍ଯାଦ୍ଵାସୋ ନ ଵିକୃତଂ ଵସେତ୍ । ଆହରେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦାରାନ୍ସଦୃଶାନାତ୍ମନଃ ଶୁଭାନ୍
ବାମ କାନ୍ଧ ଉପରେ ପୋଶାକ ଚଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରୂପଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତାନ୍ଯୋନିଦୋଷଵିଵର୍ଜିତାନ୍ । ଅପିତୃଗୋତ୍ରଜଭଵାମନ୍ଯମାନୁଷଗୋତ୍ରଜାମ୍
ସେ ଜଣେ ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା, ପିତୃଗୋତ୍ର ନୁହେଁ, ଏବଂ ମାନବ ଗୋତ୍ରରୁ ହେବା ଉଚିତ୍।
ଆହରେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭାର୍ଯାଂ ଶୀଲଶୌଚସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଋତୁକାଲାଭିଗାମୀ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵତ୍ପୁତ୍ରୋଭିଜାଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଜଣେ ଶିଳ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିବା, ନିୟମିତ ରିତୁକାଳରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ଵର୍ଜଯେତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦିନାନି ତୁ । ଷଷ୍ଠ୍ଯଷ୍ଟମୀଂ ପଂଚଦଶୀଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍
ଅବଞ୍ଚିତ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଯଥା ଛଠ, ଅଷ୍ଟମୀ, ପନ୍ଦର, ବାର, ଚଉଦ଼ ତିଥି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଜ୍ଜନ୍ମତ୍ରଯାହନି । ଆଦଧୀତ ଵିଵାହାଗ୍ନିଂ ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସମ୍
ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ, ଜନ୍ମ ପରେ ତିନି ଦିନ ପରି, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଉଚିତ୍; ବିବାହ ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଜାତବେଦସ୍କୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତାନି ସ୍ନାତକୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଵନାନି ଚ ପାଵଯେତ୍ । ଵେଦୋଦିତଂ ସ୍ଵକଂ କର୍ମ୍ମ ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ
ଗୃହସ୍ଥେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିବା ଉଚିତ୍; ନିଜ କର୍ମ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତାହା ସତତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅକୁର୍ଵାଣଃ ପତତ୍ଯାଶୁ ନରକାନତିଭୀଷଣାନ୍ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଵେଦଂ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ନ ହାପଯେତ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନ କଲେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ହେବା ଓ ମହାଯଜ୍ଞ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଗୃହ୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣି ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ । ସଖ୍ଯଂ ସମାଧିକୈଃ କୁର୍ଯାଦୁପେଯାଦୀଶ୍ଵରଂ ସଦା
ଗୃହସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଖ୍ୟତା କରିବା ଓ ସଦା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା ଉଚିତ୍।
ଦୈଵତାନ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭାର୍ଯ୍ଯାଭିପୋଷଣମ୍ । ନ ଧର୍ମଂ ଖ୍ଯାପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ପାପଂ ଗୂହଯେଦପି
ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପାପକୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁର୍ଵୀତାତ୍ମହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁକଂପକଃ । ଵଯସଃ କର୍ମ୍ମଣୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯାଭିଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ସଦା ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍; ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଶଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିସାରୂପ୍ଯମାଚରନ୍ଵିଚରେତ୍ସଦା । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ସମ୍ଯକ୍ସାଧୁଭିର୍ଯଶ୍ଚ ସେଵିତଃ
ସେ ସଦା ଦେଶ, କଥା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ଅନୁସୃତ ନିୟମକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍।
ତମାଚାରଂ ନିଷେଵେତ ନେହେତାନ୍ଯତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍ । ଯେନାସ୍ଯ ପିତରୋ ଯାତା ଯେନ ଯାତାଃ ପିତାମହାଃ
ସେ ଏହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରିବା ଓ କେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପଥରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପୁର୍ବଜମାନେ ଗଲେ, ସେହି ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତେନ ଯାଯାତ୍ସତାଂ ମାର୍ଗଂ ତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପଥରେ ଚାଲିଲେ, ସେ କେବେ ବିପଥେ ପଡ଼େନି। ସେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଚିତ୍।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ । ସାଵିତ୍ରୀଜାପ ନିରତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଗୃହୀ
ସତ୍ୟ କହିବା, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରିବା, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ିବା, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ । ଦାତା ଯଜ୍ଵା ଦେଵଭକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମାତାପିତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦାନୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତ୍ରିଵର୍ଗସେଵୀ ସତତଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ସମର୍ଚନମ୍ । କୁର୍ଯାଦହରହର୍ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ଯେତ୍ପ୍ରଯତଃ ସୁରାନ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଦା ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଭାଗଶୀଲଃ ସତତଂ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତୋ ଦଯାଲୁକଃ । ଗୃହସ୍ଥସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନ ଗୃହେଣ ଗୃହୀ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା ଦାନଶୀଳ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ଦୟାଳୁ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ଗୃହସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କେବଳ ଘର ରଖିଲେ ଗୃହସ୍ଥ ହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।
କ୍ଷମା ଦଯା ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ଦମଃ ଶମଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯତା ଜ୍ଞାନମେତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଲକ୍ଷଣମ୍
କ୍ଷମା, ଦୟା, ଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ମନର ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମାରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ ରହିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଚିହ୍ନ।
ଏତସ୍ମାନ୍ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ଚରନ୍ଧର୍ମ୍ମଂ ନିଂଦିତାନି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ କାମଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧୂଯ ମୋହକଲିଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗୃହସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବଂଧାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ଯାଵିଚାରଣା
ମୋହର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତ ଜଯ କ୍ଷେପ ହିଂସା ବଂଧଵଧାତ୍ମନାମ୍ । ଅନ୍ଯମନ୍ଯୁ ସମୁତ୍ଥାନାଂ ଦୋଷାଣାଂ ମର୍ଷଣଂ କ୍ଷମା
ନିନ୍ଦା, ପରାଜୟ, ଅପମାନ, ହାନି, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ କାରଣରେ ବା ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷକୁ ଯିଏ କ୍ଷମା କରେ, ଏହି କ୍ଷମା ହେଉଛି ସତ୍ୟ କ୍ଷମା।
ସ୍ଵଦୁଃଖେଷ୍ଵେଵ କାରୁଣ୍ଯଂ ପରଦୁଃଖେଷୁ ସୌହୃଦମ୍ । ଦଯେତି ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ନିଜ ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଏବଂ ପରର ଦୁଃଖରେ ସହୃଦୟତା—ଏହିକୁ ମୁନିମାନେ ଦୟା ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହା ହେଉଛି ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିର ସରଳ ଉପାୟ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧାରଣା ହି ପରାର୍ଥତଃ । ଵିଜ୍ଞାନମିତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ଚଉଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଦ୍ଯାମର୍ଥଂ ଚୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ । ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ବିଧିମତ ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହିକୁ ଏକ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ଯେନ ଲୋକଂ ଜଯତି ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯଥା ଭୂତା ପ୍ରମାଦଂ ତୁ ସତ୍ଯମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତାଯାଏ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି। ଜେଉଁଠି ଯଥାର୍ଥ ଅଛି, ତାହାକୁ ମନୀଷୀମାନେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅବିଚାର କୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦମଃ ଶରୀରୋପରତିଃ ଶମଃ ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରସାଦତଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମମକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଦମ ହେଉଛି ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; ଶମ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି। ଅକ୍ଷୟ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଦୁଃଖ ରହେ ନାହିଁ।
ଯଯା ସ ଦେଵୋଭଗଵାନ୍ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ହୃଷୀକେଶସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି କୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତା, ଭଗବାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ହେବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯମକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ । ମହାଯଜ୍ଞପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଲଭତେ ତଦନୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ସେଇ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ମହାୟଜ୍ଞରେ ଲିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଧର୍ମସ୍ଯାଯତନଂ ଯତ୍ନାଚ୍ଛରୀରଂ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନହି ଦେହଂ ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵିଦ୍ଯତେପରଃ
ଧର୍ମର ଆଧାର ଥିବା ଦେହକୁ ଯତ୍ନ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦେହ ବିନା ପୁରୁଷମାନେ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।