ତିସ୍ରୋଽଷ୍ଟକାଃ ସମାଖ୍ଯାତା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସୂରିଭିଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଯାଂ ଶାଲ୍ମଲେର୍ମଧୁକସ୍ଯ ଚ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକା ପାଳନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଅଷ୍ଟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ, ଶାଲମଳି ଓ ମଧୁକ ଗଛର ଛାୟାରେ କରିବା ଉଚିତ।
କଦାଚିଦପି ନାଧ୍ଯେଯଂ କୋଵିଦାରକପିତ୍ଥଯୋଃ । ସମାନଵିଦ୍ଯେ ଚ ମୃତେ ତଥା ସବ୍ରହ୍ମଚାରିଣି
କଦାମ୍ବ ଓ କପିଠ ଗଛ ତଳେ କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସହପାଠୀ କିମ୍ବା ସହବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତେ ଚାପି ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ଵିପ୍ରାଣାମନଧ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି।
ହିଂସଂତି ରାକ୍ଷସାସ୍ତେଷୁ ତସ୍ମାଦେତାନ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ନୈତ୍ଯକେନାସ୍ତ୍ଯନଧ୍ଯାଯଃ ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ପାଇଁ କିଛି ବାଧା ନାହିଁ।
ଉପାକର୍ମ୍ମଣି ହୋମାଂତେ ହୋମମଧ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ଏକାମୃଚମଥୈକଂ ଵା ଯଜୁଃ ସାମାନି ଵା ପୁନଃ
ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ, ହୋମ ଶେଷ ଓ ହୋମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଋକ୍, କିମ୍ବା ଏକ ଯଜୁସ୍, କିମ୍ବା ଏକ ସାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ।
ନାଷ୍ଟକାଦ୍ଯାସ୍ଵଧୀଯୀତ ମାରୁତେ ଚାଭିଧାଵତି । ଅନଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ନାଂଗେଷୁ ନେତିହାସପୁରାଣଯୋଃ
ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଥିବାବେଳେ ଅଷ୍ଟକା ଓ ଏପରି ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବେଦଙ୍ଗ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଠରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ନାହିଁ।
ନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଏଷ ଧର୍ମଃ ସମାସେନ କୀର୍ତିତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣାଽଭିହିତଃ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଯୋଽନ୍ଯତ୍ର କୁରୁତେ ଯତ୍ନମନଧୀତ୍ଯ ଶ୍ରୁତିଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରୁଟି କରନ୍ତି।
ସ ସଂମୂଢୋ ନ ସଂଭାଷ୍ଯୋ ଵେଦବାହ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ନ ଵେଦପାଠମାତ୍ରେଣ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଵୈ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ମୂଢ଼, ସେଠାରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦବାହ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। କେବଳ ବେଦ ପଢ଼ିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାଠମାତ୍ରାଵସାନସ୍ତୁ ପଂକେ ଗୌରିଵ ସୀଦତି । ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦଂ ଵେଦାର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯେତ୍
ଯିଏ କେବଳ ପଢ଼ିବାରେ ଅଟକିଯାଏ, ସେ ଗୋ ମାଟିରେ ଅଟକିଯିବା ପରି ହୁଏ। ଯିଏ ବେଦ ନିୟମରେ ପଢ଼ି ମାନେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ସ ସଂମୂଢଃ ଶୂଦ୍ରକଲ୍ପଃ ପାତ୍ରତାଂ ନ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ଯଦିତ୍ଵାତ୍ଯଂତିକଂ ଵାସଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଵୈ ଗୁରୌ
ସେ ମୂଢ଼, ଶୂଦ୍ର ସମାନ, ଯୋଗ୍ୟତା ପାଉନଥାଏ। ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ,
ଯୁକ୍ତଃ ପରିଚରେଦେନମାଶରୀରଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଗତ୍ଵା ଵନଂ ଚ ଵିଧିଵଜ୍ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସମ୍
ତେବେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧୀଯୀତ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଃ ସମାହିତଃ । ସାଵିତ୍ରୀଂ ଶତରୁଦ୍ରୀଯଂ ଵେଦାଂତାଂଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ସତତଂ ଯୁକ୍ତୋ ଭିକ୍ଷାଶନପରାଯଣଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସାବିତ୍ରୀ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ। ସେ ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ଵିଧାନଂ ପରମଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦାଗମେ ସମ୍ଯଗିହୋଦିତଂ ଵଃ । ପୁରା ମହର୍ଷିପ୍ରଵରାଭିପୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ଯନ୍ମନୁରାହ ଦେଵଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପୁରାତନ ନିୟମ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଦେବ ଏହିପରି କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଵେଦଂ ଵେଦୌ ତଥା ଵେଦାନ୍ଵେଦାଂଗାନି ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅଧୀତ୍ଯ ଚାଧିଗମ୍ଯାର୍ଥଂ ତତଃ ସ୍ନାଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ବେଦ, ଦୁଇ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାତକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରଵେ ତୁ ଧନଂ ଦତ୍ଵା ସ୍ନାଯୀତ ତଦନୁଜ୍ଞଯା । ତୀର୍ଣଵ୍ରତୋଥ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଶକ୍ତୋ ଵା ସ୍ନାତୁମର୍ହତି
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ସ୍ନାତକ ହେବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା, ନିୟମିତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାତକ ହେବାର ଅଧିକାରୀ।
ଵୈଣଵୀଂ ଧାରଯେଦ୍ଯଷ୍ଟିମଂତର୍ଵାସସ୍ତଥୋତ୍ତରମ୍ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଦ୍ଵିତଯଂ ସୋଦକଂ ଚ କମଂଡଲୁମ୍
ସେ ବାଁଶ ଦଣ୍ଡ, ଭିତର ଓ ବାହାର ପୋଶାକ, ଦୁଇଟି ଜନେଉ ଓ ଜଳ ଭରା କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ଚୋଷ୍ଣୀଷମମଲଂ ପାଦୁକେ ଚାପ୍ଯୁପାନହୌ । ରୌକ୍ମେ ଚ କୁଂଡଲେ ଧାର୍ଯେ କୃତ୍ତକେଶନଖଃ ଶୁଚିଃ
ସେ ସଫା ଛତା ଓ ପାଗ, ପାଉଁଜୁ ଓ ଜୁତା, ସୁନାର କଣ୍ଠା, କଟା ଚୁଲ ଓ ନଖ ରଖି, ପବିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯତ୍ର କାଂଚନାଦ୍ଵିପ୍ରୋ ନ ରକ୍ତାଂ ବିଭୃଯାତ୍ସ୍ରଜମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ସୁଗଂଧଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସୁନା ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣେ କେବେ ଲାଲ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ସଦା ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍।
ନ ଜୀର୍ଣ ମଲଵଦ୍ଵାସା ଭଵେଦ୍ଵୈ ଵିଭଵେ ସତି । ନ ରକ୍ତମୁଲ୍ବଣଂ ଚାନ୍ଯ ଧୃତଂ ଵାସୋ ନ କୁଂଡଲମ୍
ଯଦି ସମ୍ପତ୍ତି ଥାଏ, ସେ ପୁରୁଣା କିମ୍ବା ମେଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲାଲ, କଠିନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ପୋଶାକ, ଏବଂ କଣ୍ ଦାଗିଁ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୋପାନହୌ ସ୍ରଜଂ ଚାଥ ପାଦୁକେ ଚ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ । ଉପଵୀତମଲଂକାରଂ ଦର୍ଶଯନ୍କୃଷ୍ଣମାଜିନମ୍
ସେ ଚପ୍ପଲ, ମାଳା କିମ୍ବା ପାଦୁକା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉପବୀତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାପସଵ୍ଯଂ ପରୀଦଧ୍ଯାଦ୍ଵାସୋ ନ ଵିକୃତଂ ଵସେତ୍ । ଆହରେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦାରାନ୍ସଦୃଶାନାତ୍ମନଃ ଶୁଭାନ୍
ବାମ କାନ୍ଧ ଉପରେ ପୋଶାକ ଚଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରୂପଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତାନ୍ଯୋନିଦୋଷଵିଵର୍ଜିତାନ୍ । ଅପିତୃଗୋତ୍ରଜଭଵାମନ୍ଯମାନୁଷଗୋତ୍ରଜାମ୍
ସେ ଜଣେ ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା, ପିତୃଗୋତ୍ର ନୁହେଁ, ଏବଂ ମାନବ ଗୋତ୍ରରୁ ହେବା ଉଚିତ୍।
ଆହରେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭାର୍ଯାଂ ଶୀଲଶୌଚସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଋତୁକାଲାଭିଗାମୀ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵତ୍ପୁତ୍ରୋଭିଜାଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଜଣେ ଶିଳ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିବା, ନିୟମିତ ରିତୁକାଳରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ଵର୍ଜଯେତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦିନାନି ତୁ । ଷଷ୍ଠ୍ଯଷ୍ଟମୀଂ ପଂଚଦଶୀଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍
ଅବଞ୍ଚିତ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଯଥା ଛଠ, ଅଷ୍ଟମୀ, ପନ୍ଦର, ବାର, ଚଉଦ଼ ତିଥି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଜ୍ଜନ୍ମତ୍ରଯାହନି । ଆଦଧୀତ ଵିଵାହାଗ୍ନିଂ ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସମ୍
ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ, ଜନ୍ମ ପରେ ତିନି ଦିନ ପରି, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଉଚିତ୍; ବିବାହ ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଜାତବେଦସ୍କୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତାନି ସ୍ନାତକୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଵନାନି ଚ ପାଵଯେତ୍ । ଵେଦୋଦିତଂ ସ୍ଵକଂ କର୍ମ୍ମ ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ
ଗୃହସ୍ଥେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିବା ଉଚିତ୍; ନିଜ କର୍ମ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତାହା ସତତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅକୁର୍ଵାଣଃ ପତତ୍ଯାଶୁ ନରକାନତିଭୀଷଣାନ୍ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଵେଦଂ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ନ ହାପଯେତ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନ କଲେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ହେବା ଓ ମହାଯଜ୍ଞ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଗୃହ୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣି ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ । ସଖ୍ଯଂ ସମାଧିକୈଃ କୁର୍ଯାଦୁପେଯାଦୀଶ୍ଵରଂ ସଦା
ଗୃହସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଖ୍ୟତା କରିବା ଓ ସଦା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା ଉଚିତ୍।
ଦୈଵତାନ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭାର୍ଯ୍ଯାଭିପୋଷଣମ୍ । ନ ଧର୍ମଂ ଖ୍ଯାପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ପାପଂ ଗୂହଯେଦପି
ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପାପକୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।