ଏତାନକାଲିକାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯାନୃତାଵପି । ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତେଷ୍ଵଗ୍ନିଷୁ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିସ୍ଵନେ
ଋତୁ ବିପରୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବିଜୁଳି ଓ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯଃ ଶେଷେ ରାତ୍ରୌ ଯଥା ଦିଵା । ନିତ୍ଯାନଧ୍ଯାଯ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ
ବିଜୁଳି ଦେଖାଯିବାବେଳେ ରାତିରେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ, ଯେପରି ଦିନେ ନିଷିଦ୍ଧ; ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଏହି ସମୟ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ଧର୍ମନୈପୁଣ୍ଯକାମାନାଂ ପୂତିଗଂଧେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅଂତଃ ଶଵଗତେଗ୍ରାମେ ଵୃଷଲସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଧର୍ମ ଓ ଦକ୍ଷତା ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅଛି, ଗାଁରେ ମୃତଦେହ ଅଛି କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ସମ୍ନିଧାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଅନଧ୍ଯାଯୋରୁଦ୍ଯମାନେ ସମଯେ ଜଲଦସ୍ଯ ଚ । ଉଦକେ ଚାର୍ଧରାତ୍ରେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯନ୍
ମେଘ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ପାଣିରେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁକ୍ଚୈଵ ମନସାପି ନ ଚିଂତଯେତ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଦ୍ଵାନେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵେତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅପବିତ୍ରତା ଅଛି, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରିଛି, କିମ୍ବା ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଜେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ର୍ଯହଂ ନ କାରଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ରାଜ୍ଞୋ ରାହୋଶ୍ଚ ସୂତକେ । ଯାଵଦେକାନ୍ନନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ସ୍ନେହାଲୋପଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପରେ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକ ଭୋଜନ ବାକି ରହିଲେ କିମ୍ବା ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଦୁଷୋ ଦେହେ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଶଯାନଃ ପ୍ରୌଢପାଦଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଚୈଵାଵସକ୍ଥିକାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହ ଅପବିତ୍ର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ପାଦ ଛଡ଼ାଇ ରଖିଲେ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଜଂଘା ଉଠାଇ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ନାଧୀଯୀତାମିଷଂ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଶୂଦ୍ରଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନମେଵ ଚ । ନୀହାରେ ବାଣଶବ୍ଦେ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋରପି
ମାଂସ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଖାଇଲେ, କୁହୁଡ଼ି, ବାଣ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅମାଵାସ୍ଯା ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯଷ୍ଟମୀଷୁ ଚ । ଉପାକର୍ମଣି ଚୋତ୍ସର୍ଗେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଅମାବାସ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଉପାକର୍ମ ଓ ବିଦାୟ ସମୟରେ ତିନି ରାତି ଅଧ୍ୟୟନ ବିରତି ନିୟମ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟକାସୁ ଅହୋରାତ୍ରମୃତ୍ଵଂତାସୁ ଚ ରାତ୍ରିଷୁ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତଥା ପୌଷେ ମାଘମାସେ ତଥୈଵ ଚ
ଅଷ୍ଟକା ତିଥିରେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି, ଏହି ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ ଓ ମାଘ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ତିସ୍ରୋଽଷ୍ଟକାଃ ସମାଖ୍ଯାତା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସୂରିଭିଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଯାଂ ଶାଲ୍ମଲେର୍ମଧୁକସ୍ଯ ଚ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକା ପାଳନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଅଷ୍ଟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ, ଶାଲମଳି ଓ ମଧୁକ ଗଛର ଛାୟାରେ କରିବା ଉଚିତ।
କଦାଚିଦପି ନାଧ୍ଯେଯଂ କୋଵିଦାରକପିତ୍ଥଯୋଃ । ସମାନଵିଦ୍ଯେ ଚ ମୃତେ ତଥା ସବ୍ରହ୍ମଚାରିଣି
କଦାମ୍ବ ଓ କପିଠ ଗଛ ତଳେ କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସହପାଠୀ କିମ୍ବା ସହବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତେ ଚାପି ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ଵିପ୍ରାଣାମନଧ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି।
ହିଂସଂତି ରାକ୍ଷସାସ୍ତେଷୁ ତସ୍ମାଦେତାନ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ନୈତ୍ଯକେନାସ୍ତ୍ଯନଧ୍ଯାଯଃ ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ପାଇଁ କିଛି ବାଧା ନାହିଁ।
ଉପାକର୍ମ୍ମଣି ହୋମାଂତେ ହୋମମଧ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ଏକାମୃଚମଥୈକଂ ଵା ଯଜୁଃ ସାମାନି ଵା ପୁନଃ
ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ, ହୋମ ଶେଷ ଓ ହୋମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଋକ୍, କିମ୍ବା ଏକ ଯଜୁସ୍, କିମ୍ବା ଏକ ସାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ।
ନାଷ୍ଟକାଦ୍ଯାସ୍ଵଧୀଯୀତ ମାରୁତେ ଚାଭିଧାଵତି । ଅନଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ନାଂଗେଷୁ ନେତିହାସପୁରାଣଯୋଃ
ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଥିବାବେଳେ ଅଷ୍ଟକା ଓ ଏପରି ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବେଦଙ୍ଗ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଠରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ନାହିଁ।
ନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଏଷ ଧର୍ମଃ ସମାସେନ କୀର୍ତିତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣାଽଭିହିତଃ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଯୋଽନ୍ଯତ୍ର କୁରୁତେ ଯତ୍ନମନଧୀତ୍ଯ ଶ୍ରୁତିଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରୁଟି କରନ୍ତି।
ସ ସଂମୂଢୋ ନ ସଂଭାଷ୍ଯୋ ଵେଦବାହ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ନ ଵେଦପାଠମାତ୍ରେଣ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଵୈ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ମୂଢ଼, ସେଠାରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦବାହ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। କେବଳ ବେଦ ପଢ଼ିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାଠମାତ୍ରାଵସାନସ୍ତୁ ପଂକେ ଗୌରିଵ ସୀଦତି । ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦଂ ଵେଦାର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯେତ୍
ଯିଏ କେବଳ ପଢ଼ିବାରେ ଅଟକିଯାଏ, ସେ ଗୋ ମାଟିରେ ଅଟକିଯିବା ପରି ହୁଏ। ଯିଏ ବେଦ ନିୟମରେ ପଢ଼ି ମାନେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ସ ସଂମୂଢଃ ଶୂଦ୍ରକଲ୍ପଃ ପାତ୍ରତାଂ ନ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ । ଯଦିତ୍ଵାତ୍ଯଂତିକଂ ଵାସଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଵୈ ଗୁରୌ
ସେ ମୂଢ଼, ଶୂଦ୍ର ସମାନ, ଯୋଗ୍ୟତା ପାଉନଥାଏ। ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ,
ଯୁକ୍ତଃ ପରିଚରେଦେନମାଶରୀରଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଗତ୍ଵା ଵନଂ ଚ ଵିଧିଵଜ୍ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସମ୍
ତେବେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧୀଯୀତ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଃ ସମାହିତଃ । ସାଵିତ୍ରୀଂ ଶତରୁଦ୍ରୀଯଂ ଵେଦାଂତାଂଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ସତତଂ ଯୁକ୍ତୋ ଭିକ୍ଷାଶନପରାଯଣଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସାବିତ୍ରୀ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ। ସେ ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ଵିଧାନଂ ପରମଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦାଗମେ ସମ୍ଯଗିହୋଦିତଂ ଵଃ । ପୁରା ମହର୍ଷିପ୍ରଵରାଭିପୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ଯନ୍ମନୁରାହ ଦେଵଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପୁରାତନ ନିୟମ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଦେବ ଏହିପରି କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଵେଦଂ ଵେଦୌ ତଥା ଵେଦାନ୍ଵେଦାଂଗାନି ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅଧୀତ୍ଯ ଚାଧିଗମ୍ଯାର୍ଥଂ ତତଃ ସ୍ନାଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ବେଦ, ଦୁଇ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାତକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରଵେ ତୁ ଧନଂ ଦତ୍ଵା ସ୍ନାଯୀତ ତଦନୁଜ୍ଞଯା । ତୀର୍ଣଵ୍ରତୋଥ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଶକ୍ତୋ ଵା ସ୍ନାତୁମର୍ହତି
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ସ୍ନାତକ ହେବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା, ନିୟମିତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାତକ ହେବାର ଅଧିକାରୀ।
ଵୈଣଵୀଂ ଧାରଯେଦ୍ଯଷ୍ଟିମଂତର୍ଵାସସ୍ତଥୋତ୍ତରମ୍ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଦ୍ଵିତଯଂ ସୋଦକଂ ଚ କମଂଡଲୁମ୍
ସେ ବାଁଶ ଦଣ୍ଡ, ଭିତର ଓ ବାହାର ପୋଶାକ, ଦୁଇଟି ଜନେଉ ଓ ଜଳ ଭରା କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ଚୋଷ୍ଣୀଷମମଲଂ ପାଦୁକେ ଚାପ୍ଯୁପାନହୌ । ରୌକ୍ମେ ଚ କୁଂଡଲେ ଧାର୍ଯେ କୃତ୍ତକେଶନଖଃ ଶୁଚିଃ
ସେ ସଫା ଛତା ଓ ପାଗ, ପାଉଁଜୁ ଓ ଜୁତା, ସୁନାର କଣ୍ଠା, କଟା ଚୁଲ ଓ ନଖ ରଖି, ପବିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯତ୍ର କାଂଚନାଦ୍ଵିପ୍ରୋ ନ ରକ୍ତାଂ ବିଭୃଯାତ୍ସ୍ରଜମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ସୁଗଂଧଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ସୁନା ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣେ କେବେ ଲାଲ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ସଦା ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍।
ନ ଜୀର୍ଣ ମଲଵଦ୍ଵାସା ଭଵେଦ୍ଵୈ ଵିଭଵେ ସତି । ନ ରକ୍ତମୁଲ୍ବଣଂ ଚାନ୍ଯ ଧୃତଂ ଵାସୋ ନ କୁଂଡଲମ୍
ଯଦି ସମ୍ପତ୍ତି ଥାଏ, ସେ ପୁରୁଣା କିମ୍ବା ମେଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲାଲ, କଠିନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ପୋଶାକ, ଏବଂ କଣ୍ ଦାଗିଁ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।