ଯୋଽଧୀତେଽହନ୍ଯହନ୍ଯେତାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦମାତରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଏହି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢେ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଵେଦଜନନୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଲୋକପାଵନୀ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ନ ପରଂ ଜପ୍ଯମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯମୁଚ୍ଯତେ
ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦର ଜନନୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ—ଏହିଥିରେ ଜଣାଯାଏ।
ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଆଷାଢ୍ଯାଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ୍ଯାଂ ଵା ଵେଦୋପାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ କିମ୍ବା ଆଷାଢ଼ୀ ବା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୀ ତିଥିରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣିବେ।
ଯତ୍ସୂର୍ଯଯାମ୍ଯଗମନଂ ମାସାନ୍ଵିପ୍ରୋର୍ଦ୍ଧପଂଚମାନ୍ । ଅଧୀଯୀତ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ଯେ ତୁଚ୍ଛଂଦସାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବହିରୁତ୍ସର୍ଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ମାସି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ଵା ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽହନି
ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାହାରେ ଛନ୍ଦମାନଙ୍କର ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଛଦାଂସି ଚ ଦ୍ଵିଜୋଽଭ୍ଯସ୍ଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵେଦାଂଗାନି ପୁରାଣାନି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ମାନଵଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛନ୍ଦମାନେ ପଢ଼ିବେ, ଆଉ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇମାନ୍ନିତ୍ଯମନଧ୍ଯାଯାନଧୀଯାନୋ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଧ୍ଯାପନଂ ଚ କୁର୍ଵାଣୋଽଭ୍ଯସ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁ ସମୟରେ ପଢ଼ିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ସେ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବାକୁ ସଦା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥାଏ।
କର୍ଣଶ୍ରଵେଽନିଲେ ରାତ୍ରୌ ଦିଵାପାଂସୁସମୂହନେ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତଵର୍ଷେଷୁ ମହୋଲ୍କାନାଂ ଚ ସଂପ୍ଲଵେ
କାନରେ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ, ବାତାସ, ରାତିବେଳେ, ଦିନେ ଧୁଳି ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ବିଜୁଳି, ଗର୍ଜନ, ଭାରି ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଉଲ୍କାପାତ ଦେଖାଯିବାବେଳେ—
ଅକାଲିକମନଧ୍ଯାଯମେତେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଏତାନଭ୍ଯୁଦିନାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦା ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନିଷୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟକୁ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି; ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତଦା ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯମନୃତୌ ଚାଭ୍ରଦର୍ଶନେ । ନିର୍ଘାତେ ଭୂମିଚଲନେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚୋପସର୍ଜନେ
ଏହି ସମୟରେ, ଋତୁ ବିପରୀତ ମେଘ ଦେଖାଯିବା, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ତାରାମାନେ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଲେ, ଏହାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଏତାନକାଲିକାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯାନୃତାଵପି । ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତେଷ୍ଵଗ୍ନିଷୁ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିସ୍ଵନେ
ଋତୁ ବିପରୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବିଜୁଳି ଓ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯଃ ଶେଷେ ରାତ୍ରୌ ଯଥା ଦିଵା । ନିତ୍ଯାନଧ୍ଯାଯ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ
ବିଜୁଳି ଦେଖାଯିବାବେଳେ ରାତିରେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ, ଯେପରି ଦିନେ ନିଷିଦ୍ଧ; ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଏହି ସମୟ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ଧର୍ମନୈପୁଣ୍ଯକାମାନାଂ ପୂତିଗଂଧେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅଂତଃ ଶଵଗତେଗ୍ରାମେ ଵୃଷଲସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଧର୍ମ ଓ ଦକ୍ଷତା ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅଛି, ଗାଁରେ ମୃତଦେହ ଅଛି କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ସମ୍ନିଧାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଅନଧ୍ଯାଯୋରୁଦ୍ଯମାନେ ସମଯେ ଜଲଦସ୍ଯ ଚ । ଉଦକେ ଚାର୍ଧରାତ୍ରେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯନ୍
ମେଘ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ପାଣିରେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁକ୍ଚୈଵ ମନସାପି ନ ଚିଂତଯେତ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଦ୍ଵାନେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵେତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅପବିତ୍ରତା ଅଛି, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରିଛି, କିମ୍ବା ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଜେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ର୍ଯହଂ ନ କାରଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ରାଜ୍ଞୋ ରାହୋଶ୍ଚ ସୂତକେ । ଯାଵଦେକାନ୍ନନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ସ୍ନେହାଲୋପଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପରେ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକ ଭୋଜନ ବାକି ରହିଲେ କିମ୍ବା ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଦୁଷୋ ଦେହେ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଶଯାନଃ ପ୍ରୌଢପାଦଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଚୈଵାଵସକ୍ଥିକାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହ ଅପବିତ୍ର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ପାଦ ଛଡ଼ାଇ ରଖିଲେ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଜଂଘା ଉଠାଇ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ନାଧୀଯୀତାମିଷଂ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଶୂଦ୍ରଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନମେଵ ଚ । ନୀହାରେ ବାଣଶବ୍ଦେ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋରପି
ମାଂସ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଖାଇଲେ, କୁହୁଡ଼ି, ବାଣ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅମାଵାସ୍ଯା ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯଷ୍ଟମୀଷୁ ଚ । ଉପାକର୍ମଣି ଚୋତ୍ସର୍ଗେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଅମାବାସ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଉପାକର୍ମ ଓ ବିଦାୟ ସମୟରେ ତିନି ରାତି ଅଧ୍ୟୟନ ବିରତି ନିୟମ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟକାସୁ ଅହୋରାତ୍ରମୃତ୍ଵଂତାସୁ ଚ ରାତ୍ରିଷୁ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତଥା ପୌଷେ ମାଘମାସେ ତଥୈଵ ଚ
ଅଷ୍ଟକା ତିଥିରେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି, ଏହି ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ ଓ ମାଘ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ତିସ୍ରୋଽଷ୍ଟକାଃ ସମାଖ୍ଯାତା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସୂରିଭିଃ । ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଯାଂ ଶାଲ୍ମଲେର୍ମଧୁକସ୍ଯ ଚ
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକା ପାଳନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଅଷ୍ଟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ, ଶାଲମଳି ଓ ମଧୁକ ଗଛର ଛାୟାରେ କରିବା ଉଚିତ।
କଦାଚିଦପି ନାଧ୍ଯେଯଂ କୋଵିଦାରକପିତ୍ଥଯୋଃ । ସମାନଵିଦ୍ଯେ ଚ ମୃତେ ତଥା ସବ୍ରହ୍ମଚାରିଣି
କଦାମ୍ବ ଓ କପିଠ ଗଛ ତଳେ କେବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସହପାଠୀ କିମ୍ବା ସହବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଚାର୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତେ ଚାପି ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ଵିପ୍ରାଣାମନଧ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି।
ହିଂସଂତି ରାକ୍ଷସାସ୍ତେଷୁ ତସ୍ମାଦେତାନ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ନୈତ୍ଯକେନାସ୍ତ୍ଯନଧ୍ଯାଯଃ ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ପାଇଁ କିଛି ବାଧା ନାହିଁ।
ଉପାକର୍ମ୍ମଣି ହୋମାଂତେ ହୋମମଧ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ଏକାମୃଚମଥୈକଂ ଵା ଯଜୁଃ ସାମାନି ଵା ପୁନଃ
ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ, ହୋମ ଶେଷ ଓ ହୋମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଋକ୍, କିମ୍ବା ଏକ ଯଜୁସ୍, କିମ୍ବା ଏକ ସାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ।
ନାଷ୍ଟକାଦ୍ଯାସ୍ଵଧୀଯୀତ ମାରୁତେ ଚାଭିଧାଵତି । ଅନଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ନାଂଗେଷୁ ନେତିହାସପୁରାଣଯୋଃ
ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଥିବାବେଳେ ଅଷ୍ଟକା ଓ ଏପରି ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବେଦଙ୍ଗ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଠରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ନାହିଁ।
ନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଏଷ ଧର୍ମଃ ସମାସେନ କୀର୍ତିତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣାଽଭିହିତଃ ପୂର୍ଵମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଯୋଽନ୍ଯତ୍ର କୁରୁତେ ଯତ୍ନମନଧୀତ୍ଯ ଶ୍ରୁତିଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରୁଟି କରନ୍ତି।
ସ ସଂମୂଢୋ ନ ସଂଭାଷ୍ଯୋ ଵେଦବାହ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ନ ଵେଦପାଠମାତ୍ରେଣ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଵୈ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ମୂଢ଼, ସେଠାରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦବାହ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। କେବଳ ବେଦ ପଢ଼ିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାଠମାତ୍ରାଵସାନସ୍ତୁ ପଂକେ ଗୌରିଵ ସୀଦତି । ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦଂ ଵେଦାର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯେତ୍
ଯିଏ କେବଳ ପଢ଼ିବାରେ ଅଟକିଯାଏ, ସେ ଗୋ ମାଟିରେ ଅଟକିଯିବା ପରି ହୁଏ। ଯିଏ ବେଦ ନିୟମରେ ପଢ଼ି ମାନେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।