ଅଧୀଯୀତ ଋଚୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷୀରାହୁତ୍ଯା ସଦେଵତାଃ । ପ୍ରୀଣାତି ତର୍ପଯନ୍କାଲଂ କାମୈର୍ହୂତାଃ ସଦୈଵତାଃ
ସେ ନିତ୍ୟ ଋଗ୍ବେଦ ପାଠ କରିବା ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୀର ଅର୍ପଣ କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ହୋମ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ଓ ତୃପ୍ତ କରେ।
ଯଜୂଂଷ୍ଯଧୀତେ ନିଯତଂ ଦଧ୍ନା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ସାମାନ୍ଯଧୀତେ ପ୍ରୀଣାତି ଘୃତାହୁତିଭିରନ୍ଵହମ୍
ଯିଏ ନିୟମିତ ଯଜୁର୍ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଦହି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଯିଏ ସାମବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଅଥର୍ଵାଂଗିରସୋ ନିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଵା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ଧର୍ମାଂଗାନି ପୁରାଣାନି ମାଂସୈସ୍ତର୍ପଯତେସୁରାନ୍
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଅଥର୍ବାଂଗିରସ୍ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଧର୍ମର ଅଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ।
ପ୍ରାତଶ୍ଚ ସାଯଂ ପ୍ରଯତୋ ନୈତ୍ଯକଂ ଵିଧିମାଶ୍ରିତଃ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ସମଧୀଯୀତ ଗତ୍ଵାରଣ୍ଯଂ ସମାହିତଃ
ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ନିୟମ ରେଖି, ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ।
ସହସ୍ରପରମାଂ ଦେଵୀଂ ଶତମଧ୍ଯାଂ ଦଶାଵରାମ୍ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵୈ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜପଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ସହସ୍ର ଅକ୍ଷର ଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଓ ଶେଷରେ ଦଶ ଅକ୍ଷର ଥିବା ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଜପଯଜ୍ଞ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚୈଵ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ତୁଲଯା ତୋଲଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଏକତଶ୍ଚତୁରୋଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ତଥୈକତଃ
ପ୍ରଭୁ ତୁଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବେଦକୁ ତୁଳିଥିଲେ; ଏକପଟେ ଚାରିଟି ବେଦ, ଅନ୍ୟପଟେ କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ।
ଓଁକାରମାଦିତଃ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାହୃତୀସ୍ତଦନଂତରମ୍ । ତତୋଽଧୀଯୀତ ସାଵିତ୍ରୀମେକାଗ୍ରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ପ୍ରଥମେ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ବ୍ୟାହୃତି ଉଚ୍ଚାରି, ତାପରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ।
ପୁରାକଲ୍ପେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଃ ସନାତନାଃ । ମହାଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତିସ୍ରଃ ସର୍ଵାଶୁଭନିବର୍ହଣାଃ
ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ—ଏହି ତିନିଟି ଚିରନ୍ତନ ବ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରେ।
ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଃ କାଲୋ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମମହେଶ୍ଵରାଃ । ସତ୍ଵଂରଜସ୍ତମସ୍ତିସ୍ରଃ କ୍ରମାଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରଧାନ, ପୁରୁଷ, କାଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର ଏବଂ ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାହୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଓଁକାରସ୍ତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସାଵିତ୍ରୀ ସ୍ଯାତ୍ତଦୁତ୍ତରମ୍ । ଏଷ ମଂତ୍ରୋ ମହାଯୋଗଃ ସାରାତ୍ସାର ଉଦାହୃତଃ
ଓଁକାର ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ସାବିତ୍ରୀ ତା'ପରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମହାଯୋଗ, ସାରର ସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯୋଽଧୀତେଽହନ୍ଯହନ୍ଯେତାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦମାତରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଏହି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢେ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଵେଦଜନନୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଲୋକପାଵନୀ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ନ ପରଂ ଜପ୍ଯମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯମୁଚ୍ଯତେ
ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦର ଜନନୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ—ଏହିଥିରେ ଜଣାଯାଏ।
ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଆଷାଢ୍ଯାଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ୍ଯାଂ ଵା ଵେଦୋପାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ କିମ୍ବା ଆଷାଢ଼ୀ ବା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୀ ତିଥିରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣିବେ।
ଯତ୍ସୂର୍ଯଯାମ୍ଯଗମନଂ ମାସାନ୍ଵିପ୍ରୋର୍ଦ୍ଧପଂଚମାନ୍ । ଅଧୀଯୀତ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ଯେ ତୁଚ୍ଛଂଦସାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବହିରୁତ୍ସର୍ଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ମାସି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ଵା ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽହନି
ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାହାରେ ଛନ୍ଦମାନଙ୍କର ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଛଦାଂସି ଚ ଦ୍ଵିଜୋଽଭ୍ଯସ୍ଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵେଦାଂଗାନି ପୁରାଣାନି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ମାନଵଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛନ୍ଦମାନେ ପଢ଼ିବେ, ଆଉ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇମାନ୍ନିତ୍ଯମନଧ୍ଯାଯାନଧୀଯାନୋ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଧ୍ଯାପନଂ ଚ କୁର୍ଵାଣୋଽଭ୍ଯସ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁ ସମୟରେ ପଢ଼ିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ସେ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବାକୁ ସଦା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥାଏ।
କର୍ଣଶ୍ରଵେଽନିଲେ ରାତ୍ରୌ ଦିଵାପାଂସୁସମୂହନେ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତଵର୍ଷେଷୁ ମହୋଲ୍କାନାଂ ଚ ସଂପ୍ଲଵେ
କାନରେ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ, ବାତାସ, ରାତିବେଳେ, ଦିନେ ଧୁଳି ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ବିଜୁଳି, ଗର୍ଜନ, ଭାରି ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଉଲ୍କାପାତ ଦେଖାଯିବାବେଳେ—
ଅକାଲିକମନଧ୍ଯାଯମେତେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଏତାନଭ୍ଯୁଦିନାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦା ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନିଷୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟକୁ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି; ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତଦା ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯମନୃତୌ ଚାଭ୍ରଦର୍ଶନେ । ନିର୍ଘାତେ ଭୂମିଚଲନେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚୋପସର୍ଜନେ
ଏହି ସମୟରେ, ଋତୁ ବିପରୀତ ମେଘ ଦେଖାଯିବା, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ତାରାମାନେ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଲେ, ଏହାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଏତାନକାଲିକାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯାନୃତାଵପି । ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତେଷ୍ଵଗ୍ନିଷୁ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିସ୍ଵନେ
ଋତୁ ବିପରୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବିଜୁଳି ଓ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯଃ ଶେଷେ ରାତ୍ରୌ ଯଥା ଦିଵା । ନିତ୍ଯାନଧ୍ଯାଯ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ
ବିଜୁଳି ଦେଖାଯିବାବେଳେ ରାତିରେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ, ଯେପରି ଦିନେ ନିଷିଦ୍ଧ; ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଏହି ସମୟ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ଧର୍ମନୈପୁଣ୍ଯକାମାନାଂ ପୂତିଗଂଧେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅଂତଃ ଶଵଗତେଗ୍ରାମେ ଵୃଷଲସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଧର୍ମ ଓ ଦକ୍ଷତା ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅଛି, ଗାଁରେ ମୃତଦେହ ଅଛି କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ସମ୍ନିଧାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଅନଧ୍ଯାଯୋରୁଦ୍ଯମାନେ ସମଯେ ଜଲଦସ୍ଯ ଚ । ଉଦକେ ଚାର୍ଧରାତ୍ରେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯନ୍
ମେଘ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ପାଣିରେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁକ୍ଚୈଵ ମନସାପି ନ ଚିଂତଯେତ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଦ୍ଵାନେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵେତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅପବିତ୍ରତା ଅଛି, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରିଛି, କିମ୍ବା ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଜେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ର୍ଯହଂ ନ କାରଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ରାଜ୍ଞୋ ରାହୋଶ୍ଚ ସୂତକେ । ଯାଵଦେକାନ୍ନନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ସ୍ନେହାଲୋପଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପରେ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକ ଭୋଜନ ବାକି ରହିଲେ କିମ୍ବା ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଦୁଷୋ ଦେହେ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଶଯାନଃ ପ୍ରୌଢପାଦଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଚୈଵାଵସକ୍ଥିକାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହ ଅପବିତ୍ର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ପାଦ ଛଡ଼ାଇ ରଖିଲେ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଜଂଘା ଉଠାଇ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।
ନାଧୀଯୀତାମିଷଂ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଶୂଦ୍ରଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନମେଵ ଚ । ନୀହାରେ ବାଣଶବ୍ଦେ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋରପି
ମାଂସ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଖାଇଲେ, କୁହୁଡ଼ି, ବାଣ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅମାଵାସ୍ଯା ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯଷ୍ଟମୀଷୁ ଚ । ଉପାକର୍ମଣି ଚୋତ୍ସର୍ଗେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଅମାବାସ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଉପାକର୍ମ ଓ ବିଦାୟ ସମୟରେ ତିନି ରାତି ଅଧ୍ୟୟନ ବିରତି ନିୟମ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟକାସୁ ଅହୋରାତ୍ରମୃତ୍ଵଂତାସୁ ଚ ରାତ୍ରିଷୁ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତଥା ପୌଷେ ମାଘମାସେ ତଥୈଵ ଚ
ଅଷ୍ଟକା ତିଥିରେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି, ଏହି ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ ଓ ମାଘ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନିଷିଦ୍ଧ।