ପିତୁର୍ଭଗିନ୍ଯା ମାତୁଶ୍ଚ ଜାଯସ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵସର୍ଯପି । ମାତୃଵଦ୍ଵୃତ୍ତିମାତିଷ୍ଠେନ୍ମାତା ତାଭ୍ଯୋ ଗରୀଯସୀ
ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ, ମା'ଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଜଣେଇଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମା' ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ମା' ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ଗରିମାମୟ।
ଏଵମାଚାରସଂପନ୍ନମାତ୍ମଵଂତମଦାଂଭିକମ୍ । ଵେଦମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଧର୍ମ୍ମଂ ପୁରାଣାଂଗାନି ନିତ୍ଯଶଃ
ଏପରି ଆଚରଣ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଓ ମନରେ କୌଣସି ଚାଳାକି ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ପୁରାଣ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍।
ସଂଵତ୍ସରୋଷିତେ ଶିଷ୍ଯେ ଗୁରୁର୍ଜ୍ଞାନମନିର୍ଦିଶନ୍ । ହରତେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଵସତୋ ଗୁରୁଃ
ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଲେ, ଗୁରୁ ତାହାର ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ଜ୍ଞାନଦୋ ଧାର୍ମିକଃ ଶୁଚିଃ । ଶକ୍ତୋନ୍ନଦୋଂବୁଦଃ ସାଧୁରଧ୍ଯାପ୍ଯାଦଶ ଧର୍ମତଃ
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ, ଶୁଶ୍ରୂଷା କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରନ୍ତି, ଧାର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ସକ୍ଷମ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦଶ ଜଣ ଶିଷ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଇପାରନ୍ତି।
କୃତକଂଠସ୍ତଥାଽଦ୍ରୋହଃ ମେଧାଵୀ ଗୁରୁକୃନ୍ନରଃ । ଆପ୍ତଃ ପ୍ରିଯୋଽଥ ଵିଧିଵତ୍ଷଡଧ୍ଯାପ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନେ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଶିକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜାତି ମାନେ ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏତେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦାନମନ୍ଯତ୍ର ତୁ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସଂଯତୋ ନିତ୍ଯମଧୀଯୀତ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ। ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସଦା ସଂଯମ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପସଂଗୃହ୍ଯ ତତ୍ପାଦୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍ । ଅଧୀଷ୍ଵ ଭୋ ଇତି ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵିରାମୋଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚାଽରମେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, 'ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ 'ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ' କହିଲେ, ତେବେ ଅଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାକ୍କୂଲାନ୍ପର୍ଯୁପାସୀତ ପଵିତ୍ରୈଶ୍ଚୈଵ ପାଵକଃ । ପ୍ରାଣାଯାମୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୂତସ୍ତତୋଂକାରମର୍ହତି
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା ଉଚିତ, ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ। ତିନି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରଣଵଂ କୁର୍ଯାଦଂତେଽପି ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ । କୁର୍ଯାଦଧ୍ଯାପନଂ ନିତ୍ଯଂ ସବ୍ରହ୍ମାଂଜଲିପୂର୍ଵତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଲଭାବେ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ। ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ହାତ ଜୋଡି ଅଧ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଵେଦଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସନାତନଃ । ଅଧୀଯୀତାପ୍ଯଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଦ୍ଧୀଯତେଽନ୍ଯଥା
ବେଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟି। ଏହାକୁ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଏହା ରହିଥାଏ, ନହେଲେ ହରାଯାଏ।
ଅଧୀଯୀତ ଋଚୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷୀରାହୁତ୍ଯା ସଦେଵତାଃ । ପ୍ରୀଣାତି ତର୍ପଯନ୍କାଲଂ କାମୈର୍ହୂତାଃ ସଦୈଵତାଃ
ସେ ନିତ୍ୟ ଋଗ୍ବେଦ ପାଠ କରିବା ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୀର ଅର୍ପଣ କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ହୋମ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ଓ ତୃପ୍ତ କରେ।
ଯଜୂଂଷ୍ଯଧୀତେ ନିଯତଂ ଦଧ୍ନା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ସାମାନ୍ଯଧୀତେ ପ୍ରୀଣାତି ଘୃତାହୁତିଭିରନ୍ଵହମ୍
ଯିଏ ନିୟମିତ ଯଜୁର୍ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଦହି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଯିଏ ସାମବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଅଥର୍ଵାଂଗିରସୋ ନିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଵା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ଧର୍ମାଂଗାନି ପୁରାଣାନି ମାଂସୈସ୍ତର୍ପଯତେସୁରାନ୍
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଅଥର୍ବାଂଗିରସ୍ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଧର୍ମର ଅଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ।
ପ୍ରାତଶ୍ଚ ସାଯଂ ପ୍ରଯତୋ ନୈତ୍ଯକଂ ଵିଧିମାଶ୍ରିତଃ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ସମଧୀଯୀତ ଗତ୍ଵାରଣ୍ଯଂ ସମାହିତଃ
ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ନିୟମ ରେଖି, ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ।
ସହସ୍ରପରମାଂ ଦେଵୀଂ ଶତମଧ୍ଯାଂ ଦଶାଵରାମ୍ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵୈ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜପଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ସହସ୍ର ଅକ୍ଷର ଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଓ ଶେଷରେ ଦଶ ଅକ୍ଷର ଥିବା ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଜପଯଜ୍ଞ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚୈଵ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ତୁଲଯା ତୋଲଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଏକତଶ୍ଚତୁରୋଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ତଥୈକତଃ
ପ୍ରଭୁ ତୁଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବେଦକୁ ତୁଳିଥିଲେ; ଏକପଟେ ଚାରିଟି ବେଦ, ଅନ୍ୟପଟେ କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ।
ଓଁକାରମାଦିତଃ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାହୃତୀସ୍ତଦନଂତରମ୍ । ତତୋଽଧୀଯୀତ ସାଵିତ୍ରୀମେକାଗ୍ରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ପ୍ରଥମେ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ବ୍ୟାହୃତି ଉଚ୍ଚାରି, ତାପରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ।
ପୁରାକଲ୍ପେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଃ ସନାତନାଃ । ମହାଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତିସ୍ରଃ ସର୍ଵାଶୁଭନିବର୍ହଣାଃ
ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ—ଏହି ତିନିଟି ଚିରନ୍ତନ ବ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରେ।
ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଃ କାଲୋ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମମହେଶ୍ଵରାଃ । ସତ୍ଵଂରଜସ୍ତମସ୍ତିସ୍ରଃ କ୍ରମାଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରଧାନ, ପୁରୁଷ, କାଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର ଏବଂ ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାହୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଓଁକାରସ୍ତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସାଵିତ୍ରୀ ସ୍ଯାତ୍ତଦୁତ୍ତରମ୍ । ଏଷ ମଂତ୍ରୋ ମହାଯୋଗଃ ସାରାତ୍ସାର ଉଦାହୃତଃ
ଓଁକାର ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ସାବିତ୍ରୀ ତା'ପରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମହାଯୋଗ, ସାରର ସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯୋଽଧୀତେଽହନ୍ଯହନ୍ଯେତାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦମାତରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ଏହି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢେ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଵେଦଜନନୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଲୋକପାଵନୀ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ନ ପରଂ ଜପ୍ଯମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯମୁଚ୍ଯତେ
ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦର ଜନନୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ—ଏହିଥିରେ ଜଣାଯାଏ।
ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଆଷାଢ୍ଯାଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ୍ଯାଂ ଵା ଵେଦୋପାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ କିମ୍ବା ଆଷାଢ଼ୀ ବା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୀ ତିଥିରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣିବେ।
ଯତ୍ସୂର୍ଯଯାମ୍ଯଗମନଂ ମାସାନ୍ଵିପ୍ରୋର୍ଦ୍ଧପଂଚମାନ୍ । ଅଧୀଯୀତ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ଯେ ତୁଚ୍ଛଂଦସାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବହିରୁତ୍ସର୍ଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ମାସି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ଵା ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽହନି
ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାହାରେ ଛନ୍ଦମାନଙ୍କର ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଛଦାଂସି ଚ ଦ୍ଵିଜୋଽଭ୍ଯସ୍ଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵେଦାଂଗାନି ପୁରାଣାନି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ମାନଵଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛନ୍ଦମାନେ ପଢ଼ିବେ, ଆଉ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇମାନ୍ନିତ୍ଯମନଧ୍ଯାଯାନଧୀଯାନୋ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଧ୍ଯାପନଂ ଚ କୁର୍ଵାଣୋଽଭ୍ଯସ୍ଯନ୍ନପି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁ ସମୟରେ ପଢ଼ିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ସେ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବାକୁ ସଦା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥାଏ।
କର୍ଣଶ୍ରଵେଽନିଲେ ରାତ୍ରୌ ଦିଵାପାଂସୁସମୂହନେ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତଵର୍ଷେଷୁ ମହୋଲ୍କାନାଂ ଚ ସଂପ୍ଲଵେ
କାନରେ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ, ବାତାସ, ରାତିବେଳେ, ଦିନେ ଧୁଳି ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ବିଜୁଳି, ଗର୍ଜନ, ଭାରି ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଉଲ୍କାପାତ ଦେଖାଯିବାବେଳେ—
ଅକାଲିକମନଧ୍ଯାଯମେତେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଏତାନଭ୍ଯୁଦିନାନ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦା ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନିଷୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟକୁ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି; ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତଦା ଵିଦ୍ଯାଦନଧ୍ଯାଯମନୃତୌ ଚାଭ୍ରଦର୍ଶନେ । ନିର୍ଘାତେ ଭୂମିଚଲନେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚୋପସର୍ଜନେ
ଏହି ସମୟରେ, ଋତୁ ବିପରୀତ ମେଘ ଦେଖାଯିବା, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ତାରାମାନେ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଲେ, ଏହାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।