କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ ଶୌଚଂ ଵିଶୁଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନାହରେନ୍ମୃତିକାଂ ଵିପ୍ରଃ ପାଂଶୁଲାଂ ନ ସକର୍ଦମାମ୍
ସଦା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଠାଇ ଆଣା ପାଣିରେ ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିଷ ଧୂଳି ଭରା କିମ୍ବା କାଦୁଁ ଭରା ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମାର୍ଗାନ୍ନୋଷରାଦ୍ଦେଶାଚ୍ଛୌଚଶିଷ୍ଟାଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ନ ଦେଵାଯତନାତ୍କୂପାଦ୍ଧାମ୍ନୋ ନ ଚ ଜଲାତ୍ତଥା
ରାସ୍ତା, ଉଜଡ଼ ଜାଗା, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଶୌଚ ସ୍ଥାନ, ଦେଉଳ, କୁଆଁ, ଘର କିମ୍ବା ପାଣିରୁ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ
ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ କର୍ମଯୋଗକଥନେ। ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ବିବରଣାର ପଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦଂଡାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ । ଆହୂତୋଧ୍ଯାପନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦଁଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସହିତ, ଶୌଚ ନିୟମ ମାନି, ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ପାଠ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତପାଣିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଵାଚାରଃ ସୁସଂଯତଃ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋକ୍ତଃ ସନ୍ନାସୀତାଭିମୁଖଂ ଗୁରୋଃ
ସେ ସଦା ସଚେତନ, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁ କହିଲେ 'ବସ', ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ବସିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତିଶ୍ରଵଣସଂଭାଷେ ଶଯାନୋ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଆସୀନୋ ନ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ନ ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଗୁରୁ ସହିତ ଶୁଅଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦଁଡା ହୋଇ କିମ୍ବା ପଛ ଦେଇ କେବେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀଚୈଃ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ । ଗୁରୋସ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯେନ ଯଥେଷ୍ଟାସନୋ ଭଵେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ନିମ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ବସିପାରିବ।
ନୋଦାହରେଦସ୍ଯ ନାମ ପରୋକ୍ଷମପି କେଵଲମ୍ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯାନୁକୁର୍ଵୀତ ଗତିଭାଷଣଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କେବେ ଅପରୋକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ଏକାକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅଭିନୟ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋର୍ଯତ୍ର ପରୀଵାଦୋ ନିଂଦା ଵାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । କର୍ଣୌ ତତ୍ର ପିଧାତଵ୍ଯୌ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽନ୍ଯତଃ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପବାଦ ହେଉଛି, ସେଠି କାନ ଢାକିବା କିମ୍ବା ସେଠାରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୂରସ୍ଥୋ ନାର୍ଚଯେଦେନଂ ନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଂତିକେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ୍ଥିତୋ ନାସୀତ ସନ୍ନିଧୌ
ଦୂରରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବା କିମ୍ବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦକୁଂଭଂ କୁଶାନ୍ପୁଷ୍ପଂ ସମିଧୋଽସ୍ଯାହରେତ୍ସଦା । ମାର୍ଜନଂ ଲେପନଂ ନିତ୍ଯମଂଗାନାଂ ଵୈ ସମାଚରେତ୍
ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଭରା ଘଡ଼ା, କୁଶ, ଫୁଲ ଓ ଜଳାଣି କଠ ଆଣିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କ ଶରୀରର ସଫା କରିବା ଓ ଲେପନ କରିବା ନିୟମିତ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ନିର୍ମାଲ୍ଯଶଯନଂ ପାଦୁକୋପାନହାଵପି । ଆକ୍ରାମେଦାସନଂ ଚାସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଦୀନ୍ଵା କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ପୁରୁଣା ମାଳା, ଶୋଇବା ଜାଗା, ପାଉଁଚପ୍ପଲ କିମ୍ବା ଆସନ ଉପରେ କେବେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଛାୟା ଭିତରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଆସନ ଉପରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସାଧଯେଦ୍ଦଂତକାଷ୍ଠାଦୀଂଲ୍ଲବ୍ଧଂ ଚାସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଅନାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ
ଦାନ୍ତମଞ୍ଜନ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଜିନିଷ ତିଆରି କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକାରୀ କାମରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍।
ନ ପାଦୌ ସାରଯେଦସ୍ଯ ସନ୍ନିଧାନେ କଦାଚନ । ଜୃଂଭିତଂ ହସିତଂ ଚୈଵ କଂଠପ୍ରାଵରଣଂ ତଥା
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ପାଦ ଘସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉବାଉଁ, ହସିବା କିମ୍ବା ଗଳା ଢାକିବା ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ଵର୍ଜଯେତ୍ସନ୍ନିଧୌ ନିତ୍ଯମଂଗସ୍ଫୋଟନମେଵ ଚ । ଯଥାକାଲମଧୀଯୀତ ଯାଵନ୍ନ ଵିମନା ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶରୀର ଟିକେଇବା କାମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପାଠ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ଆସୀନୋଽଧୋ ଗୁରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସେଵାଂ ଚ ସୁସମାହିତଃ । ଆସନେ ଶଯନେ ଯାନେ ନୈଵ ତିଷ୍ଠେତ୍କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ କିମ୍ବା ପାଖରେ ବସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କ ଆସନ, ଶୋଇବା ଜାଗା କିମ୍ବା ଯାନ ଉପରେ କେବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଧାଵଂତମନୁଧାଵେତ ଗଚ୍ଛଂତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଗୋଶ୍ଵୋଷ୍ଟ୍ରଯାନପ୍ରାସାଦେ ତଥାଧୋଵିଷ୍ଟରେଷୁ ଚ
ଗୁରୁ ଦୌଡ଼ିଲେ ସେଉଁଠି ପଛେ ପଛେ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଗୁରୁ ଚାଲିଲେ ସେଉଁଠି ସହ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ପାଳଙ୍କି କିମ୍ବା ଭୂମି ତଳେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆସୀତ ଗୁରୁଣା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶିଲାଫଲକ ନୌଷୁ ଚ । ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ ସ୍ଯାତ୍ସତତଂ ଵଶ୍ଯାତ୍ମାକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ
ପାହାଡ଼ର ପଥର, କାଠର ତକ୍ତା କିମ୍ବା ନୌକାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସିବା ଉଚିତ୍; ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଯୁଂଜୀତ ସଦା ଵାଚଂ ମଧୁରାଂ ହିତକାରିଣୀମ୍ । ଗଂଧମାଲ୍ଯଂ ରସଂ କଲ୍ପଂ ଶୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାଣିଵିହିଂସନମ୍
ସଦା ମଧୁର ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍; ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା, ରସ, ପକାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣୀ ହନନ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ଅଭ୍ଯଂଜନାଂଜନୋନ୍ମର୍ଦ୍ଦଚ୍ଛତ୍ରଧାରଣମେଵ ଚ । କାମଂ ଲୋଭଂ ଭଯଂ ନିଦ୍ରାଂ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନର୍ତନମ୍
ତେଲ ମାସାଜ, କାଜଳ ଲଗାଇବା, ଶରୀର ମାସାଜ, ଛତା ଧରିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି କାମନା, ଲୋଭ, ଭୟ, ଘୁମ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆତର୍ଜନଂ ପରୀଵାଦଂ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରେକ୍ଷାଲଂଭନଂ ତଥା । ପରୋପଘାତଂ ପୈଶୁନ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଭୟ ଦେବା, ଅପବାଦ କରିବା, ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଦେଖି ରହିବା, ଛୁଇଁବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଓ ଚୁଗଲି କରିବା ସାବଧାନି ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ଉଦକୁଂଭଂ ସୁମନସୋ ଗୋଶକୃନ୍ମୃତ୍ତିକା କୁଶାନ୍ । ଆହରେଦ୍ଯାଵଦନ୍ନାନି ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଚାହରହଶ୍ଚରେତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ, ପାଣି ଭରା ଘଡ଼ା, ଫୁଲ, ଗୋବର, ମାଟି ଓ କୁଶ ଆଣିବା ଉଚିତ୍; ଦିନେ ଦିନେ ଭିକ୍ଷା ନେବା ଉଚିତ୍।
ଘୃତଂ ଚ ଲଵଣଂ ସର୍ଵଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଅନୃତ୍ଯଦର୍ଶୀ ସତତଂ ଭଵେଦ୍ଗୀତାଦି ନିସ୍ପୃହଃ
ଘିଅ, ଲୁଣ ଓ ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ସବୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍; ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାମରେ ସଦା ଅଲିପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ନାଦିତ୍ଯଂ ଵୈ ସମୀହେତ ନାଚରେଦ୍ଦଂତଧାଵନମ୍ । ଏକାଂତମଶୁଚିସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ଶୂଦ୍ରାଦ୍ଯୈରଭିଭାଷଣମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପବିତ୍ର ମହିଳା କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୂଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଭେଷଜାନ୍ନଂ ପ୍ରଯୁଂଜୀତ ନ କାମତଃ । ମଲାପକର୍ଷଣଂ ସ୍ନାନଂ ନାଚରେଦ୍ଧି କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଔଷଧ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ମଳ ହଟାଇବା କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କୁର୍ଯାନ୍ମାନସଂ ଵିପ୍ରୋ ଗୁରୋସ୍ତ୍ଯାଗେ କଥଂଚନ । ମୋହାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ଲୋଭାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ, ତେବେ ସେ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।
ଲୌକିକଂ ଵୈଦିକଂ ଵାପି ତଥାଧ୍ଯାତ୍ମିକମେଵ ଵା । ଆଦଦୀତ ଯତୋ ଜ୍ଞାନଂ ତଂ ନ ଦ୍ରୁହ୍ଯେତ୍କଦାଚନ
ଯେଉଁଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେଠି ଲୋକିକ, ବେଦିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯେଉଁ କିଛି ହେଉ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋରପ୍ଯଵଲିପ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ । ଉତ୍ପଥପ୍ରତିପନ୍ନସ୍ଯ ନ ମନୁସ୍ତ୍ଯାଗମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୁରୁ ଯଦି ଅହଂକାରୀ, କାହିଁକି କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍ ଜାଣିନଥିବେ, କିମ୍ବା ଭ୍ରଷ୍ଟ ପଥରେ ଚାଲିଯାଇଥିବେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର କହିନାହିଁ।
ଗୁରୋର୍ଗୁରୌ ସନ୍ନିହିତେ ଗୁରୁଵଦ୍ଵୃତ୍ତିମାଚରେତ୍ । ନତ୍ଵାଭିସୃଷ୍ଟୋ ଗୁରୁଣା ସ୍ଵାନ୍ଗୁରୂନଭିଵାଦଯେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁରୁ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।