କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପାଖାନ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯଦି କେହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଧରିଥାଏ ଏବଂ ବାମ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାତିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗୋଲା କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ କୂଳ, ଗୋଖାଟ, ଦେଉଳ, ପାଣି, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଛାର ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ କେବେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ତରୁଣ ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦଁଡା ହୋଇ, ଅବସ୍ତ୍ର ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ପୁରୁଣା ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦେଉଳି ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଯେଉଁ ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାଣୀ ରହେ, ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଧାନ ଛୋଲ, ଅଂଗାର, ମାଟି ଭାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କ୍ଷେତ୍ରେ ନ ବିଲେ ଵାପି ନ ତୀର୍ଥେ ନ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୋଦ୍ଯାନେଽପାସମୀପେ ଵା ନୋଷରେ ନଗରାଶଯେ
କେତେ ଖେତ, ଗହ୍ୱର, ପବିତ୍ର ତୀର, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତା, ଉଦ୍ୟାନ, ପାଣି ନିକଟ, ଉଜଡ଼ ଜମି, ନଗର ଘର ଭିତରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସୋପାନତ୍ପାଦୁକୋ ଵା ଛତ୍ରୀ ଵା ନାଂତରିକ୍ଷକେ । ନ ଚୈଵାଭିମୁଖଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଗଵାମ୍
ସିଢ଼ି ଉପରେ, ଜୁତା ପିନ୍ଧି, ଛତା ଧରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ମହିଳା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଦେଵଦେଵାଲଯଯୋରପାମପି କଦାଚନ । ନ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵାନଵାପ୍ରତିମୁଖୋଥ ଵା
ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଲୋକ, ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯନଲଂ ପ୍ରତିସୋମଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆହୃତ୍ଯ ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଲ୍ଲେପଗଂଧାପକର୍ଷଣୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରିଶୁଦ୍ଧ ମାଟି ନଦୀ କୂଳରୁ ଆଣି, ଯାହା ଗନ୍ଧ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ ଶୌଚଂ ଵିଶୁଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନାହରେନ୍ମୃତିକାଂ ଵିପ୍ରଃ ପାଂଶୁଲାଂ ନ ସକର୍ଦମାମ୍
ସଦା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଠାଇ ଆଣା ପାଣିରେ ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିଷ ଧୂଳି ଭରା କିମ୍ବା କାଦୁଁ ଭରା ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମାର୍ଗାନ୍ନୋଷରାଦ୍ଦେଶାଚ୍ଛୌଚଶିଷ୍ଟାଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ନ ଦେଵାଯତନାତ୍କୂପାଦ୍ଧାମ୍ନୋ ନ ଚ ଜଲାତ୍ତଥା
ରାସ୍ତା, ଉଜଡ଼ ଜାଗା, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଶୌଚ ସ୍ଥାନ, ଦେଉଳ, କୁଆଁ, ଘର କିମ୍ବା ପାଣିରୁ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ
ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ କର୍ମଯୋଗକଥନେ। ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ବିବରଣାର ପଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦଂଡାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ । ଆହୂତୋଧ୍ଯାପନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦଁଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସହିତ, ଶୌଚ ନିୟମ ମାନି, ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ପାଠ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତପାଣିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଵାଚାରଃ ସୁସଂଯତଃ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋକ୍ତଃ ସନ୍ନାସୀତାଭିମୁଖଂ ଗୁରୋଃ
ସେ ସଦା ସଚେତନ, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁ କହିଲେ 'ବସ', ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ବସିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତିଶ୍ରଵଣସଂଭାଷେ ଶଯାନୋ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଆସୀନୋ ନ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ନ ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଗୁରୁ ସହିତ ଶୁଅଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦଁଡା ହୋଇ କିମ୍ବା ପଛ ଦେଇ କେବେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀଚୈଃ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ । ଗୁରୋସ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯେନ ଯଥେଷ୍ଟାସନୋ ଭଵେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ନିମ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ବସିପାରିବ।
ନୋଦାହରେଦସ୍ଯ ନାମ ପରୋକ୍ଷମପି କେଵଲମ୍ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯାନୁକୁର୍ଵୀତ ଗତିଭାଷଣଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କେବେ ଅପରୋକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ଏକାକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅଭିନୟ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋର୍ଯତ୍ର ପରୀଵାଦୋ ନିଂଦା ଵାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । କର୍ଣୌ ତତ୍ର ପିଧାତଵ୍ଯୌ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽନ୍ଯତଃ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପବାଦ ହେଉଛି, ସେଠି କାନ ଢାକିବା କିମ୍ବା ସେଠାରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୂରସ୍ଥୋ ନାର୍ଚଯେଦେନଂ ନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଂତିକେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ୍ଥିତୋ ନାସୀତ ସନ୍ନିଧୌ
ଦୂରରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବା କିମ୍ବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦକୁଂଭଂ କୁଶାନ୍ପୁଷ୍ପଂ ସମିଧୋଽସ୍ଯାହରେତ୍ସଦା । ମାର୍ଜନଂ ଲେପନଂ ନିତ୍ଯମଂଗାନାଂ ଵୈ ସମାଚରେତ୍
ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଭରା ଘଡ଼ା, କୁଶ, ଫୁଲ ଓ ଜଳାଣି କଠ ଆଣିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କ ଶରୀରର ସଫା କରିବା ଓ ଲେପନ କରିବା ନିୟମିତ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ନିର୍ମାଲ୍ଯଶଯନଂ ପାଦୁକୋପାନହାଵପି । ଆକ୍ରାମେଦାସନଂ ଚାସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଦୀନ୍ଵା କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ପୁରୁଣା ମାଳା, ଶୋଇବା ଜାଗା, ପାଉଁଚପ୍ପଲ କିମ୍ବା ଆସନ ଉପରେ କେବେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଛାୟା ଭିତରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଆସନ ଉପରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସାଧଯେଦ୍ଦଂତକାଷ୍ଠାଦୀଂଲ୍ଲବ୍ଧଂ ଚାସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଅନାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ
ଦାନ୍ତମଞ୍ଜନ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଜିନିଷ ତିଆରି କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକାରୀ କାମରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍।
ନ ପାଦୌ ସାରଯେଦସ୍ଯ ସନ୍ନିଧାନେ କଦାଚନ । ଜୃଂଭିତଂ ହସିତଂ ଚୈଵ କଂଠପ୍ରାଵରଣଂ ତଥା
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ପାଦ ଘସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉବାଉଁ, ହସିବା କିମ୍ବା ଗଳା ଢାକିବା ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ଵର୍ଜଯେତ୍ସନ୍ନିଧୌ ନିତ୍ଯମଂଗସ୍ଫୋଟନମେଵ ଚ । ଯଥାକାଲମଧୀଯୀତ ଯାଵନ୍ନ ଵିମନା ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶରୀର ଟିକେଇବା କାମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପାଠ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ଆସୀନୋଽଧୋ ଗୁରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସେଵାଂ ଚ ସୁସମାହିତଃ । ଆସନେ ଶଯନେ ଯାନେ ନୈଵ ତିଷ୍ଠେତ୍କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ କିମ୍ବା ପାଖରେ ବସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କ ଆସନ, ଶୋଇବା ଜାଗା କିମ୍ବା ଯାନ ଉପରେ କେବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଧାଵଂତମନୁଧାଵେତ ଗଚ୍ଛଂତମନୁଗଚ୍ଛତି । ଗୋଶ୍ଵୋଷ୍ଟ୍ରଯାନପ୍ରାସାଦେ ତଥାଧୋଵିଷ୍ଟରେଷୁ ଚ
ଗୁରୁ ଦୌଡ଼ିଲେ ସେଉଁଠି ପଛେ ପଛେ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଗୁରୁ ଚାଲିଲେ ସେଉଁଠି ସହ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ପାଳଙ୍କି କିମ୍ବା ଭୂମି ତଳେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆସୀତ ଗୁରୁଣା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶିଲାଫଲକ ନୌଷୁ ଚ । ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ ସ୍ଯାତ୍ସତତଂ ଵଶ୍ଯାତ୍ମାକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ
ପାହାଡ଼ର ପଥର, କାଠର ତକ୍ତା କିମ୍ବା ନୌକାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସିବା ଉଚିତ୍; ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଯୁଂଜୀତ ସଦା ଵାଚଂ ମଧୁରାଂ ହିତକାରିଣୀମ୍ । ଗଂଧମାଲ୍ଯଂ ରସଂ କଲ୍ପଂ ଶୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାଣିଵିହିଂସନମ୍
ସଦା ମଧୁର ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍; ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା, ରସ, ପକାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣୀ ହନନ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।