ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପ୍ରୀଯେତେ ପରିମାର୍ଜନାତ୍ । ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋର୍ଲୋଚନଯୋଃ ପ୍ରୀଯେତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ପରିଷ୍କାର କରିବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଦୁଇ ଆଖିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ।
ନାସତ୍ଯଦସ୍ରୌ ପ୍ରୀଯେତେ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କର୍ଣଯୋଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀଯେତେ ଚାନିଲାନଲୌ
ଦୁଇ ନାକକୁ ଛୁଇଁଲେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ଦୁଇ କାନକୁ ଛୁଇଁଲେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ।
ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟେ ହୃଦଯେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରୀଯଂତେ ସର୍ଵଦେଵତାଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶନାଦେକଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କୁର୍ଵତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵିପ୍ରୁଷୋଂଗେ ଲଗଂତି ଯାଃ । ଦଂତଵଦ୍ଦଂତଲଗ୍ନେଷୁ ଜିହ୍ଵାସ୍ପର୍ଶେ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ଦେହରେ ପାଣିର ଛିଟା ପଡିଲେ ମୁହଁ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ । ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ଜିଭରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଚି ରହିଥାଏ ।
ସ୍ପୃଶଂତି ବିଂଦଵଃ ପାଦୌ ଯ ଆଚାମଯତଃ ପରାନ୍ । ଭୂମିପାଂଶୁସମା ଜ୍ଞେଯା ନ ତୈରସ୍ପୃଶ୍ଯତା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଆଚମନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଦକୁ ଯଦି ପାଣିର ଛିଟା ପଡେ, ସେଠାରେ ମାଟି ଓ ଧୂଳି ସମାନ ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ ।
ମଧୁପର୍କେ ଚ ସୋମେ ଚ ତାଂବୂଲସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣେ । ଫଲମୂଲେ ଚେକ୍ଷୁଦଂଡେନ ଦୋଷଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ମନୁଃ
ମଧୁପର୍କ, ସୋମ, ପାନ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଇଖ ଖାଇବାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଚରଂଶ୍ଚାନ୍ନପାନେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବା ବେଳେ ଯେଉଁ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ବା ପାନୀୟ ଅଛି, ସେହି ହାତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଆଚମନ କରି ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ ।
ତୈଜସଂ ଵୈ ସମାଦାଯ ଯଦ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ କେହି ଧାତୁ ଜିନିଷ ଧରିଥିବା ବେଳେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଜିନିଷକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଆଚମନ କରି ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମାଦାଯ ଭଵେଦୁଚ୍ଛେଷଣାନ୍ଵିତଃ । ଅନିଧାଯୈଵ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଵଶୁଚିତାମିଯାତ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜିନିଷ ଧରିବା ପରେ ଅପବିତ୍ରତା ରହିଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ରଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେଠି ଜିନିଷ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ।
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାଚମେଦିହ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ରାତ୍ରୌ ଚୌରଵ୍ଯାଘ୍ରାକୁଲେ ପଥି
କପଡ଼ା ଓ ଏହା ସମ୍ପର୍କିତ ଜିନିଷରେ ଅଲଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି; ଏମାନେ ଛୁଇଁଲେ ପରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ । ବନରେ, ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ରାତିରେ, କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପାଖାନ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯଦି କେହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଧରିଥାଏ ଏବଂ ବାମ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାତିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗୋଲା କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ କୂଳ, ଗୋଖାଟ, ଦେଉଳ, ପାଣି, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଛାର ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ କେବେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ତରୁଣ ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦଁଡା ହୋଇ, ଅବସ୍ତ୍ର ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ପୁରୁଣା ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦେଉଳି ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଯେଉଁ ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାଣୀ ରହେ, ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଧାନ ଛୋଲ, ଅଂଗାର, ମାଟି ଭାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କ୍ଷେତ୍ରେ ନ ବିଲେ ଵାପି ନ ତୀର୍ଥେ ନ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୋଦ୍ଯାନେଽପାସମୀପେ ଵା ନୋଷରେ ନଗରାଶଯେ
କେତେ ଖେତ, ଗହ୍ୱର, ପବିତ୍ର ତୀର, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତା, ଉଦ୍ୟାନ, ପାଣି ନିକଟ, ଉଜଡ଼ ଜମି, ନଗର ଘର ଭିତରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସୋପାନତ୍ପାଦୁକୋ ଵା ଛତ୍ରୀ ଵା ନାଂତରିକ୍ଷକେ । ନ ଚୈଵାଭିମୁଖଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଗଵାମ୍
ସିଢ଼ି ଉପରେ, ଜୁତା ପିନ୍ଧି, ଛତା ଧରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ମହିଳା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଦେଵଦେଵାଲଯଯୋରପାମପି କଦାଚନ । ନ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵାନଵାପ୍ରତିମୁଖୋଥ ଵା
ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଲୋକ, ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯନଲଂ ପ୍ରତିସୋମଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆହୃତ୍ଯ ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଲ୍ଲେପଗଂଧାପକର୍ଷଣୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରିଶୁଦ୍ଧ ମାଟି ନଦୀ କୂଳରୁ ଆଣି, ଯାହା ଗନ୍ଧ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ ଶୌଚଂ ଵିଶୁଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନାହରେନ୍ମୃତିକାଂ ଵିପ୍ରଃ ପାଂଶୁଲାଂ ନ ସକର୍ଦମାମ୍
ସଦା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଠାଇ ଆଣା ପାଣିରେ ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିଷ ଧୂଳି ଭରା କିମ୍ବା କାଦୁଁ ଭରା ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମାର୍ଗାନ୍ନୋଷରାଦ୍ଦେଶାଚ୍ଛୌଚଶିଷ୍ଟାଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ନ ଦେଵାଯତନାତ୍କୂପାଦ୍ଧାମ୍ନୋ ନ ଚ ଜଲାତ୍ତଥା
ରାସ୍ତା, ଉଜଡ଼ ଜାଗା, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଶୌଚ ସ୍ଥାନ, ଦେଉଳ, କୁଆଁ, ଘର କିମ୍ବା ପାଣିରୁ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ
ତାପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ କର୍ମଯୋଗକଥନେ। ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ବିବରଣାର ପଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦଂଡାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ । ଆହୂତୋଧ୍ଯାପନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦଁଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସହିତ, ଶୌଚ ନିୟମ ମାନି, ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ପାଠ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତପାଣିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଵାଚାରଃ ସୁସଂଯତଃ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋକ୍ତଃ ସନ୍ନାସୀତାଭିମୁଖଂ ଗୁରୋଃ
ସେ ସଦା ସଚେତନ, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁ କହିଲେ 'ବସ', ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ବସିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତିଶ୍ରଵଣସଂଭାଷେ ଶଯାନୋ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଆସୀନୋ ନ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ନ ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଗୁରୁ ସହିତ ଶୁଅଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦଁଡା ହୋଇ କିମ୍ବା ପଛ ଦେଇ କେବେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀଚୈଃ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ । ଗୁରୋସ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯେନ ଯଥେଷ୍ଟାସନୋ ଭଵେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ନିମ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ବସିପାରିବ।
ନୋଦାହରେଦସ୍ଯ ନାମ ପରୋକ୍ଷମପି କେଵଲମ୍ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯାନୁକୁର୍ଵୀତ ଗତିଭାଷଣଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କେବେ ଅପରୋକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ଏକାକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଅଭିନୟ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋର୍ଯତ୍ର ପରୀଵାଦୋ ନିଂଦା ଵାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । କର୍ଣୌ ତତ୍ର ପିଧାତଵ୍ଯୌ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽନ୍ଯତଃ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପବାଦ ହେଉଛି, ସେଠି କାନ ଢାକିବା କିମ୍ବା ସେଠାରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।