ନ ପାଣିକ୍ଷୁଭିତାଭିର୍ଵା ନ ବହିର୍ଗଂଧ ଏଵ ଵା । ହୃଦ୍ଗାଭିଃ ପୂଯତେ ଵିପ୍ରଃ କଂଠ୍ଯାଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଶୁଚିଃ
ହାତ ଦ୍ୱାରା ହଲାଇଥିବା କିମ୍ବା ବାହାରୁ ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାଣିରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗଳା ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରାଶିତାଭିସ୍ତଥା ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୌ ସ୍ପର୍ଶତୋଂଽତତଃ । ଅଂଗୁଷ୍ଠମୂଲାଂତରତୋ ରେଖାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମମୁଚ୍ଯତେ
ବୈଶ୍ୟ ଚଖିଥିବା ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାଣିରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଆଂଠି ମୂଳରେ ଥିବା ରେଖା ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାଣି ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅଂତରାଂଗୁଷ୍ଠଦେଶିନ୍ଯୈଃ ପିତୄଣାଂ ତୀର୍ଥମୁଚ୍ଯତେ । କନିଷ୍ଠାମୂଲତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଅଂଠି ଓ ତରଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ କନିଷ୍ଠି ଆଉ ତାହାର ମୂଳ ଅଂଶ ପଛରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରଂ ସ୍ମୃତଂ ଦୈଵଂ ତଦେଵାର୍ଷଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ମୂଲେନ ଦୈଵମାର୍ଷଂ ସ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯଂ ମଧ୍ଯତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଉ ତରଜନୀର ଆଗ ଅଂଶକୁ ଦେବତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହିଠିକୁ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ତଳ ଅଂଶରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ତଦେଵ ସୌମିକଂ ତୀର୍ଥମେତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି । ବ୍ରାହ୍ମେଣୈଵ ତୁ ତୀର୍ଥେନ ଦ୍ଵିଜୋ ନିତ୍ଯମୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ଏହାକୁ ସୋମଙ୍କର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଶୁଚିତା କରିବା ଉଚିତ ।
ହୋମଯେଦ୍ଵାଥ ଦୈଵେନ ନ ତୁ ପିତ୍ର୍ଯେଣ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତ୍ରିଃପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦପଃ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ପ୍ରଯତସ୍ତତଃ
ଦେବତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ପିତୃଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ । ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ତିନିଥର ପାଣି ପିଇବା ଉଚିତ, ଏହା ପରେ ଶୁଚି ହେବେ ।
ସଂମୃଜ୍ଯାଂଗୁଷ୍ଠମୂଲେନ ମୁଖଂ ଵୈ ସମୁପସ୍ପୃଶେତ୍ । ଅଂଗୁଷ୍ଠାନାମିକାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ପୃଶେନ୍ନେତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ତତଃ
ଅଂଠିର ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ ଅଂଠି ଓ ଅନାମିକା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଆଖିକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ।
ତର୍ଜନ୍ଯଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କନିଷ୍ଠାଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ଶ୍ରଵଣେ ସମୁସ୍ପୃଶେତ୍
ତରଜନୀ ଓ ଅଂଠିକୁ ଏକାଠି କରି ଦୁଇ ନାକକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ । କନିଷ୍ଠି ଓ ଅଂଠିକୁ ଏକାଠି କରି ଦୁଇ କାନକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵାସାମଥଯୋଗେନ ହୃଦଯଂ ତୁ ତନଵା । ସ୍ପୃଶେଦ୍ଵୈ ଶିରସସ୍ତଦ୍ଵଦଂଗୁଷ୍ଠେନାଂସକଦ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଆଉଳିକୁ ଏକାଠି କରି ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଅଂଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ କାନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ।
ତ୍ରିଃପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଦଂଭସ୍ତୁ ପ୍ରୀତାସ୍ତେନାସ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶଶ୍ଚ ଭଵଂତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ଏଭଳି ତିନିଥର ପାଣି ପିଇଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ ।
ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପ୍ରୀଯେତେ ପରିମାର୍ଜନାତ୍ । ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋର୍ଲୋଚନଯୋଃ ପ୍ରୀଯେତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ପରିଷ୍କାର କରିବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଦୁଇ ଆଖିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ।
ନାସତ୍ଯଦସ୍ରୌ ପ୍ରୀଯେତେ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କର୍ଣଯୋଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀଯେତେ ଚାନିଲାନଲୌ
ଦୁଇ ନାକକୁ ଛୁଇଁଲେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ଦୁଇ କାନକୁ ଛୁଇଁଲେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ।
ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟେ ହୃଦଯେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରୀଯଂତେ ସର୍ଵଦେଵତାଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶନାଦେକଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କୁର୍ଵତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵିପ୍ରୁଷୋଂଗେ ଲଗଂତି ଯାଃ । ଦଂତଵଦ୍ଦଂତଲଗ୍ନେଷୁ ଜିହ୍ଵାସ୍ପର୍ଶେ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ଦେହରେ ପାଣିର ଛିଟା ପଡିଲେ ମୁହଁ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ । ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ଜିଭରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଚି ରହିଥାଏ ।
ସ୍ପୃଶଂତି ବିଂଦଵଃ ପାଦୌ ଯ ଆଚାମଯତଃ ପରାନ୍ । ଭୂମିପାଂଶୁସମା ଜ୍ଞେଯା ନ ତୈରସ୍ପୃଶ୍ଯତା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଆଚମନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଦକୁ ଯଦି ପାଣିର ଛିଟା ପଡେ, ସେଠାରେ ମାଟି ଓ ଧୂଳି ସମାନ ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ ।
ମଧୁପର୍କେ ଚ ସୋମେ ଚ ତାଂବୂଲସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣେ । ଫଲମୂଲେ ଚେକ୍ଷୁଦଂଡେନ ଦୋଷଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ମନୁଃ
ମଧୁପର୍କ, ସୋମ, ପାନ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଇଖ ଖାଇବାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଚରଂଶ୍ଚାନ୍ନପାନେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବା ବେଳେ ଯେଉଁ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ବା ପାନୀୟ ଅଛି, ସେହି ହାତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଆଚମନ କରି ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ ।
ତୈଜସଂ ଵୈ ସମାଦାଯ ଯଦ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ କେହି ଧାତୁ ଜିନିଷ ଧରିଥିବା ବେଳେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଜିନିଷକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଆଚମନ କରି ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମାଦାଯ ଭଵେଦୁଚ୍ଛେଷଣାନ୍ଵିତଃ । ଅନିଧାଯୈଵ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଵଶୁଚିତାମିଯାତ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜିନିଷ ଧରିବା ପରେ ଅପବିତ୍ରତା ରହିଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭୂମିରେ ରଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେଠି ଜିନିଷ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ।
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାଚମେଦିହ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ରାତ୍ରୌ ଚୌରଵ୍ଯାଘ୍ରାକୁଲେ ପଥି
କପଡ଼ା ଓ ଏହା ସମ୍ପର୍କିତ ଜିନିଷରେ ଅଲଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି; ଏମାନେ ଛୁଇଁଲେ ପରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ । ବନରେ, ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ରାତିରେ, କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପାଖାନ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯଦି କେହି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଧରିଥାଏ ଏବଂ ବାମ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାତିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗୋଲା କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ କୂଳ, ଗୋଖାଟ, ଦେଉଳ, ପାଣି, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଛାର ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ କେବେ ପାଖାନ୍ତ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ତରୁଣ ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦଁଡା ହୋଇ, ଅବସ୍ତ୍ର ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ପୁରୁଣା ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦେଉଳି ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଯେଉଁ ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାଣୀ ରହେ, ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଧାନ ଛୋଲ, ଅଂଗାର, ମାଟି ଭାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କ୍ଷେତ୍ରେ ନ ବିଲେ ଵାପି ନ ତୀର୍ଥେ ନ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୋଦ୍ଯାନେଽପାସମୀପେ ଵା ନୋଷରେ ନଗରାଶଯେ
କେତେ ଖେତ, ଗହ୍ୱର, ପବିତ୍ର ତୀର, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତା, ଉଦ୍ୟାନ, ପାଣି ନିକଟ, ଉଜଡ଼ ଜମି, ନଗର ଘର ଭିତରେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସୋପାନତ୍ପାଦୁକୋ ଵା ଛତ୍ରୀ ଵା ନାଂତରିକ୍ଷକେ । ନ ଚୈଵାଭିମୁଖଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଗଵାମ୍
ସିଢ଼ି ଉପରେ, ଜୁତା ପିନ୍ଧି, ଛତା ଧରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ମହିଳା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଦେଵଦେଵାଲଯଯୋରପାମପି କଦାଚନ । ନ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵାନଵାପ୍ରତିମୁଖୋଥ ଵା
ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଲୋକ, ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯନଲଂ ପ୍ରତିସୋମଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆହୃତ୍ଯ ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଲ୍ଲେପଗଂଧାପକର୍ଷଣୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରିଶୁଦ୍ଧ ମାଟି ନଦୀ କୂଳରୁ ଆଣି, ଯାହା ଗନ୍ଧ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।