ମାନ୍ଯସ୍ଥାନାନି ପଂଚାହୁଃ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଗୁରୂତ୍ତରାତ୍ । ପଂଚାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ଭୂଯାଂସି ବଲଵଂତି ଚ
ମାନ୍ୟତା ଦେବା ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜାତିରେ ଯେଉଁଠି ଅଧିକ, ସେଠି ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଯତ୍ର ସ୍ଯୁଃ ସୋଽତ୍ର ମାନାର୍ହଃ ଶୂଦ୍ରୋଽପି ଦଶମୀଂ ଗତଃ । ପଂଥା ଦେଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ସ୍ତ୍ରିଯୈ ରାଜ୍ଞେ ଵିଚକ୍ଷୁଷେ
ଯେଉଁଠି ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଶୂଦ୍ର ଦଶମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵୃଦ୍ଧାଯ ଭାରଭଗ୍ନାଯ ରୋଗିଣେ ଦୁର୍ବଲାଯ ଚ । ଭିକ୍ଷାମାହୃତ୍ଯ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋଽନ୍ଵହମ୍
ବୃଦ୍ଧ, ଭାରେ ହେଉଥିବା, ରୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଭିକ୍ଷା ଆଣି, ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରମ କରି ଯିବା ଉଚିତ।
ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରୁଵେଽଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵାଗ୍ଯତସ୍ତଦନୁଜ୍ଞଯା । ଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମୁପଵୀତୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଭିକ୍ଷା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଓ ମନ୍ଦ କଥା କହି ଖାଇବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ଘରକୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ।
ଭଵନ୍ମଧ୍ଯଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵଦୁତ୍ତରମ୍ । ମାତରଂ ଵା ସ୍ଵସାରଂ ଵା ମାତୁର୍ଵା ଭଗିନୀଂ ନିଜାମ୍
ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଶେଷରେ ବୈଶ୍ୟ ତୁମ ଘରକୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବେ। ମା, ବୋନ୍ କିମ୍ବା ନିଜ ମାମୁଁଘର ଭଉଣୀ ପ୍ରଥମେ ଭିକ୍ଷା ଦେଇପାରିବେ।
ଭିକ୍ଷେତ ଭିକ୍ଷାଂପ୍ରଥମଂ ଯାଚୈନଂ ନ ଵିମାନଯେତ୍ । ସଜାତୀଯଗୃହେଷ୍ଵେଵ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମେଵ ଵା
ସେ ପ୍ରଥମେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସମଜାତି ଘରରେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜାତି ଘରରେ କରିପାରିବେ।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାଚରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପତିତା ଦିଵି ଵର୍ଜିତମ୍ । ଵେଦଯଜ୍ଞୈରହୀନାନାଂ ପ୍ରଶସ୍ତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମ୍ମସୁ
ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ପ୍ରଥା କହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପତିତ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ଲୋକ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ନିଜ କାମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯ୍ଯାହରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋଽନ୍ଵହମ୍ । ଗୁରୋଃ କୁଲେ ନ ଭିକ୍ଷେତ ନ ଜ୍ଞାତିକୁଲବଂଧୁଷୁ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରମ କରି ଘରଘରେ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘର କିମ୍ବା ନିଜ ପରିବାର ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଲାଭେତ୍ଵନ୍ଯଗେହାନାଂ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ସର୍ଵଂ ଵା ଵିଚରେଦ୍ଗ୍ରାମଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନାମସଂଭଵେ
ଅନ୍ୟ ଘରରୁ ଭିକ୍ଷା ନ ମିଳିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ଏଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିମ୍ବା ପୂର୍ବକଥିତ ଘର ନ ମିଳିଲେ, ସମଗ୍ର ଗ୍ରାମରେ ଯିବା ଉଚିତ।
ନିଯମ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଵାଚଂ ଦିଶସ୍ତ୍ଵନଵଲୋକଯନ୍ । ସମାହୃତ୍ଯ ତୁ ଭୈକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନଂ ଯାଵଦର୍ଥମମାଯଯା
ମନ ଓ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିନଥିବା, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବା ଉଚିତ, ମାତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ଯେତେକି ଭିକ୍ଷା ନିଅ, ଚତୁରତା କିମ୍ବା ଚାଳାକି ନ କର।
ଭୁଂଜୀତ ପ୍ରଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵାଗ୍ଯତୋଽନନ୍ଯମାନସଃ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେଣ ଵର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନୈଵେକାନ୍ନୋ ଭଵେଦ୍ଵ୍ରତୀ
ସେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରମ କରି, କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ନ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସଦା ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଘରର ଭୋଜନ ଉପରେ ନୁହେଁ।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯୈଣ ଵର୍ତ୍ତିନୋ ଵୃତ୍ତିରୁପଵାସସମା ସ୍ମୃତା । ପୂଜଯେଦଶନଂ ନିତ୍ଯମଦ୍ଯାଚ୍ଚୈନମକୁତ୍ସଯନ୍
ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବାକୁ ଉପବାସ ସମାନ ମନାଯାଏ। ସେ ନିତ୍ୟ ଭୋଜନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଅବମାନ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଯେତ୍ପ୍ରସୀଦେଚ୍ଚ ପ୍ରତିନଂଦେଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅନାରୋଗ୍ଯମନାଯୁଷ୍ଯମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଚାତିଭୋଜନମ୍
ଭୋଜନ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ଉଚିତ, ସଦା କୃତଜ୍ଞତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଜନ ରୋଗ, ଅଲ୍ପ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ହାନି କରେ।
ଅପୁଣ୍ଯଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟଂ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଽନ୍ନାନି ଭୁଂଜୀତ ସୂର୍ଯାଭିମୁଖମେଵ ଵା
ଏହା ଅପୁଣ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଦ୍ଯାଦୁଦଙ୍ମୁଖୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଣିପାଦୌ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ଦ୍ଵିରୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ସଦା ପାଇଁ ଅଟୁଟ। ହାତ ଓ ପାଉଁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଥର ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।
ଶୁଦ୍ଧେ ଦେଶେ ସମାସୀନୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵିରୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ପରିସ୍କାର ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଖାଇସାରି ଦୁଇଥର ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଚ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚ ସ୍ନାତ୍ଵା ରଥ୍ଯୋପସର୍ପଣେ । ଓଷ୍ଠାଵଲୋମକୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସୋ ଵିପରିଧାଯ ଚ
ବ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଖାଇବା, ପିଇବା, ଶୋଇବା, ସ୍ନାନ କରିବା, ରାସ୍ତାକୁ ଯିବା, ଠୋଠ କିମ୍ବା ଦେହର ଲୋମ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, କିମ୍ବା ପୋଶାକ ବଦଳାଇବା ପରେ—
ରେତୋମୂତ୍ରପୁରୀଷାଣାମୁତ୍ସର୍ଗେଽନୃତଭାଷଣେ । ଷ୍ଠୀଵିତ୍ଵାଽଧ୍ଯଯନାରଂଭେ କାସଶ୍ଵାସାଗମେ ତଥା
ବୀର୍ୟ, ପେଶାବ କିମ୍ବା ମଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ଥୁ ଫେଙ୍କିବା, ପାଠ ପଢିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା, କାଶି କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ହେବା ପରେ—
ଚତ୍ଵରଂ ଵା ଶ୍ମଶାନଂ ଵା ସମାକ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସଂଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋସ୍ତଦ୍ଵଦାଚାଂତୋଽପ୍ଯାଚମେତ୍ପୁନଃ
ଚଉରାସ୍ଥି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନ ଛୁଇଁଦେବା ପରେ, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନିଥରେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।
ଚଂଡାଲମ୍ଲେଚ୍ଛସଂଭାଷେ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଭାଷଣେ । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଜ୍ଯଂ ଚାପି ତଥାଵିଧମ୍
ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ ସହ କଥାହେବା, ନାରୀ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସହ କଥାହେବା, କିମ୍ବା ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ପରେ—
ଆଚାମେଦଶ୍ରୁପାତେ ଵା ଲୋହିତସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ । ଭୋଜନେ ସଂଧ୍ଯଯୋଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ମୂତ୍ରପୁରୀଷଯୋଃ
କାନ୍ଦିବା, ରକ୍ତ ପଡ଼ିବା, ଭୋଜନ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳ, ସ୍ନାନ, ପିଇବା, ପେଶାବ କିମ୍ବା ମଳ ତ୍ୟାଗ ପରେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଗତୋ ଵାଚମେତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ସକୃତ୍ସକୃଦଥାନ୍ଯତଃ । ଅଗ୍ନେର୍ଗଵାମଥାଲଂଭେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଯତମେଵ ଵା
ଘୁମୁଠି ଉଠିବା, ଏକଥର କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର, ଅଗ୍ନି, ଗାଈ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମଥାତ୍ମନଃ ସ୍ପର୍ଶେ ନୀଲଦ୍ଯଂ ଵା ପରିଧାଯ ଚ । ଉପସ୍ପର୍ଶେଜ୍ଜଲଂ ଵାର୍ତଂ ତୃଣଂ ଵା ଭୂମିମେଵ ଚ
ନାରୀ କିମ୍ବା ନିଜକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ନୀଳ କିମ୍ବା ଭିଜା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିବା, ପାଣି, ଘାସ କିମ୍ବା ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପରେ—
କେଶାନାଂ ଚାତ୍ମନଃ ସ୍ପର୍ଶେ ଵାସସଃ ସ୍ଖଲିତସ୍ଯ ଚ । ଅନୁଷ୍ଣାଭିରକେଶାଭିରଦୁଷ୍ଟାଭିଶ୍ଚ ଧର୍ମତଃ
ନିଜର କେଶ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା କିମ୍ବା ପୋଶାକ ଖସିଯିବା ପରେ, ନ ଗରମ, ନ ପୁରୁଣା, ନ ଅଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ନେଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୌଚେଽପ୍ସୁ ସର୍ଵଦା ଚାମେଦାସୀନଃ ପ୍ରାଗୁଦଙ୍ମୁଖଃ । ଶିରଃ ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ କଂଠଂ ଵା ମୁକ୍ତକେଶଶିଖୋଽପି ଵା
ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସଦା ବସି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗଳା ଢାକି, କେଶ ଖୋଲା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ମାର୍ଗତୋ ନ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ । ସୋପାନତ୍କୋପାନସ୍ଥୋ ଵା ନୋଷ୍ଣୀଷୀ ଚାଚମେଦ୍ବୁଧଃ
ପାଉଁ ଧୋଇନଥିଲେ ରାସ୍ତାରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ; ଚପ୍ପଲ କିମ୍ବା ଜୁତା ପିନ୍ଧି, ତାହା ଉପରେ ଦଁଡାଇ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଢାକିନଥିଲେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଚୈଵ ଵର୍ଷଧାରାଭିର୍ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନୈକହସ୍ତାର୍ପିତଜଲୈର୍ଵିନା ସୂତ୍ରେଣ ଵା ପୁନଃ
ବର୍ଷାର ପାଣି, ଦଁଡାଇ ରହି, ଉପରୁ ଉଠାଇଥିବା ପାଣି, ଏକହାତରେ ଧରା ପାଣି, କିମ୍ବା ସୂତା ବିନା ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ପାଦୁକାସନସ୍ଥୋ ଵା ବହିର୍ଜାନୁରଥାପି ଵା । ନ ଜଲ୍ପନ୍ନ ହସନ୍ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ଶଯାନସ୍ତଲ୍ପ ଏଵ ଚ
ପାଦୁକା କିମ୍ବା ଆସନ ଉପରେ ବସି, ଗୋଡ଼ ବାହାରେ ରଖି, କଥାହେଉଥିବା, ହସୁଥିବା, ଚାହୁଁଥିବା, କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାଵିକ୍ଷିତାଭିଃ ଫେନାଦ୍ଯୈରୁପେତାଭିରଥାପି ଵା । ଶୂଦ୍ରାଶୁଚିକରୋନ୍ମୁକ୍ତୈର୍ନକ୍ଷାରାଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଫେନ, କାଦା କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ ପାଣି, ଶୂଦ୍ର, ଅଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାଣି, କିମ୍ବା ଖାରା ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଚୈଵାଂଗୁଲିଭିଃ ଶବ୍ଦଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯମାନସଃ । ନ ଵର୍ଣରସଦୁଷ୍ଟାଭିର୍ନ ଚୈଵ ପ୍ରଦରୋଦକୈଃ
ଆଂଠି ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ କରିବା, ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ରଖିବା, ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରସ ଖରାପ ପାଣି, ବାହାରୁ ବହୁଥିବା ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।