ଵଂଚିତାସ୍ତେ ଚ କଲୁଷାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଗପ୍ରସଂଗତଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଲୋମାନି ଯେଷାଂ ନୋ କୃଷ୍ଣଶବ୍ଦନେ
ଯେମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେମାନେ ଠକାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର କେବେ କୃଷ୍ଣନାମ ଶୁଣି ଲୋମ ଉଠେ ନାହିଁ।
ତେ ମୂର୍ଖା ହ୍ଯକୃତାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରଶୋକାଦି ଵିହ୍ଵଲାଃ । ରୁଦଂତି ବହୁଲାଲାପୈର୍ନ କୃଷ୍ଣାକ୍ଷରକୀର୍ତନେ
ସେମାନେ ମୂର୍ଖ, ନିଜକୁ ଗଢ଼ିନଥିବା, ପୁଅ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋକରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା। ସେମାନେ ବହୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ କୀର୍ତିରେ ନୁହେଁ।
ଜିହ୍ଵାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାପି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣନାମଜପେନ୍ନହି । ଲବ୍ଧ୍ଵାପି ମୁକ୍ତିସୋପାନଂ ହେଲଯୈଵ ଚ୍ଯଵଂତି ତେ
ଏହି ଜଗତରେ ଜିହ୍ୱା ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିର ପଥ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଅବହେଳା କରି ସେଥିରୁ ଖସିଯାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନେନ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଂ କର୍ମଯୋଗେନ ମାନଵଃ । କର୍ମଯୋଗାର୍ଚ୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତ୍ଯେଵ ନାନ୍ଯଥା
ସେହିପାଇଁ, ମଣିଷ ଚେଷ୍ଟା କରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜିତ ହେଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ।
ତୀର୍ଥାଦପ୍ଯଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଜନମୁଚ୍ଯତେ । ସର୍ଵେଷାଂ ଖଲୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ନାନପାନାଵଗାହନୈଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ପାନ କିମ୍ବା ଡୁବିବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ,
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣସେଵନାତ୍ । ଯଜଂତେ କର୍ମଯୋଗେନ ଧନ୍ଯା ଏଵ ନରା ହରିମ୍
ସେଇ ଫଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା କଲେ ମିଳେ। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଧନ୍ୟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଜଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ କୃଷ୍ଣଂ ପରମମଂଗଲମ୍
ସେହିପାଇଁ, ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତୁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଶଂସନଂ ନାମ ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ 'ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁ- କର୍ମଯୋଗଃ କଥଂ ସୂତ ଯେନ ଚାରାଧିତୋ ହରିଃ । ପ୍ରସୀଦତି ମହାଭାଗ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଯୋଗ କିପରି କରାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜାଯାଏ ଏବଂ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କହ, ତୁମେ କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯେନାସୌ ଭଗଵାନୀଶଃ ସମାରାଧ୍ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । ତଦ୍ଵଦାଖିଲଲୋକାନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ଯେଉଁପଦ୍ଧତିରେ ଭଗବାନ୍ ଇଶ୍ୱର ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସେଥି ଆମକୁ କହ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା ଏବଂ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ।
ତଂ କର୍ମଯୋଗଂ ଵଦ ନଃ ସୂତ ମୂର୍ତିମଯସ୍ତୁ ଯଃ । ଇତି ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଵିପ୍ରା ଭଵଦଗ୍ରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହେ ସୂତ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଯୋଗ ଦେହରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଥି ଆମକୁ କହ। ଏମିତି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଋଷିଭିରଗ୍ନିସଂକାଶୈର୍ଵ୍ଯାସସ୍ତାନାହ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି, ପୂର୍ବେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଋଷିମାନେ ପଚାରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥି ଏବେ ଶୁଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଧ୍ଵଂମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ସନାତନମ୍ । କର୍ମଯୋଗଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମାତ୍ଯଂତିକଫଲପ୍ରଦମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ସେ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶାଶ୍ୱତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିବା ଯୋଗ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆମ୍ନାଯସିଦ୍ଧମଖିଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ । ଋଷୀଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପୂର୍ଵଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାରମ୍ପରିକ ରୂପେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଛି, ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଏହି କଥା ଶୁଣୁଥିବା ଋଷିମାନେ ପାଇଁ କହିଥିଲେ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିହରଂ ପୁଣ୍ଯମୃଷିସଂଘୈର୍ନିଷେଵିତମ୍ । ସମାହିତଧିଯୋ ଯୂଯଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ତୁମେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାନଧୀଯୀତ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଗର୍ଭାଷ୍ଟମେଽଷ୍ଟମେଵାବ୍ଦେ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଵିଧାନତଃ
ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗର୍ଭାଷ୍ଟମ ମାସ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ, ନିଜ ସୂତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଦଂଡୀ ଚ ମେଖଲୀ ସୂତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୋ ମୁନିଃ । ଭିକ୍ଷାହାରୋ ଗୁରୁହିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ଦଣ୍ଡ, ମେଖଳା, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଧାରଣ କରି, କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି, ମୁନି ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପକାର କରିବେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ।
କାର୍ପାସମୁପଵୀତାର୍ଥଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୂତ୍ରଂ କୌଶଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଵା
ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କାର୍ପାସ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ରରେ ତିନି ଗୁଣା ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ସଦୋପଵୀତୀ ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସଦାବଦ୍ଧ ଶିଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନ୍ଯଥା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଯଥାକୃତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏବଂ ସଦା ଶିଖା ବାନ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେଥିରେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵସେଦଵିକୃତଂ ଵାସଃ କାର୍ପାସଂ ଵା କଷାଯକମ୍ । ତଦେଵ ପରିଧାନୀଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ତାଂତଵମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କାର୍ପାସ ରଙ୍ଗିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ତାନ୍ତୁବାଦ୍ୟ ହେବା ଦରକାର।
ଉତ୍ତରଂ ତୁ ସମାମ୍ନାତଂ ଵାସଃ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଭାଵେ ଗାଵଯମପି ରୌରଵଂ ଵା ଵିଧୀଯତେ
ଉପର ଜିଉଟି ପାଇଁ ଶୁଭ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଯଦି ଏହା ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଗାଈର ଚର୍ମ କିମ୍ବା ରୂରୁ ହରିଣ ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ସଵ୍ଯବାହୌ ସମର୍ପିତମ୍ । ଉପଵୀତଂ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଵୀତଂ କଂଠସଜ୍ଜନେ
ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ ବାମ ହାତ ଉପରେ ଉପବୀତ ରଖିଲେ, ଏହାକୁ 'ଉପବୀତ' କୁହାଯାଏ; ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏହାକୁ 'ନିବୀତ' କୁହାଯାଏ।
ସଵ୍ଯବାହୁଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ଧୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତ୍ର୍ଯେକର୍ମଣି ଯୋଜଯେତ୍
ବାମ ହାତ ଉଠାଇ ଡାହାଣ ହାତରେ ଉପବୀତ ଧରିଲେ, ଏହାକୁ 'ପ୍ରାଚୀନାବୀତ' କୁହାଯାଏ, ଏହି ଧାରଣ ବିଶେଷକୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ହୋମେ ତପ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେ ଭୋଜନେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ହୋମ ସମୟରେ, ତପସ୍ୟାରେ, ପାଠ ପଢିବାବେଳେ, ଭୋଜନ ସମୟରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା—
ଉପାସନେ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋଃ ସାଧୁସଂଗମେ । ଉପଵୀତୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ସେବାରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳା ଦୁଇଟି ସମୟରେ ଏବଂ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଉପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଚିରନ୍ତନ ନିୟମ।
ମୌଂଜୀ ତ୍ରିଵୃତ୍ସମାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ । ମୁଂଜାଭାଵେ କୁଶେନାହୁର୍ଗ୍ରଂଥିନୈକେନ ଵା ତ୍ରିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମେଖଳା ତିନି ଥର ମୁଞ୍ଜା ଘାସରେ ଭଲଭାବେ ଗୁଞ୍ଜି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ମୁଞ୍ଜା ନଥିଲେ, କୁଶ ଘାସ କିମ୍ବା ଏକ କିମ୍ବା ତିନି ଗଠିରେ ବନାଇପାରିବେ।
ଧାରଯେଦ୍ଵୈଣଵପାଲାଶୌ ଦଂଡୌ କେଶାଂତିକୌ ଦ୍ଵିଜଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ହଵୃକ୍ଷଜଂ ଵାଥ ସୌମ୍ଯମଵ୍ରଣମେଵ ଚ
ଦ୍ବିଜନ୍ମା ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଏକ ବାଁଶ ଓ ଏକ ପଳାଶ ଗଛର, ଚୁଲିର ଲମ୍ବରେ କାଟିଥିବା; କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଦାଗନଥିବା ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସୀତ ସମାହିତଃ । କାମାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାନ୍ମୋହାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈନାଂ ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ଦ୍ବିଜନ୍ମା ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ସାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ସେ ପତିତ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସାଯଂପ୍ରାତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନୃଷୀନ୍ପିତୃଗଣାଂସ୍ତଥା
ତାପରେ ସେ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶାନ୍ତ ମନେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଯଵାଂବୁଭିଃ । ଅଭିଵାଦନଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଧର୍ମତଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର, ଯବ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରିବା ଧର୍ମ।