ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞ କର୍ମୈଵଂ ଯଦି ଵର୍ତତେ । ସୂତ ଉଵାଚ- କର୍ମଯୋଗଃ କିଲ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣାନାଂ ଦ୍ଵିଜପୂର୍ଵଶଃ
ଏପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ କି ନାହିଁ, ସବୁଠାରୁ ଜଣା, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ । ସୂତ କହିଲେ— କାର୍ମିକ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ।
ନାନାଵିଧୋ ମହାଭାଗାସ୍ତତ୍ର ଚୈକଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ହରିଭକ୍ତିଃ କୃତା ଯେନ ମନସା ଵଚସା ଗିରା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ— ମନ, କଥା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ।
ଜିତଂ ତେନ ଜିତଂ ତେନ ଜିତମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ହରିରେଵ ସମାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଜିତାଯାଏ, ସବୁ କିଛି ଜିତାଯାଏ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଜିତାଯାଏ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ହରିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ହରିନାମମହାମଂତ୍ରୈର୍ନଶ୍ଯେତ୍ପାପପିଶାଚକମ୍ । ହରେଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ସକୃଦପ୍ଯମଲାଶଯାଃ
ହରିଙ୍କ ନାମର ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପର ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ନଶ୍ୟ ହୁଏ । ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ,
ସର୍ଵତୀର୍ଥସମାପ୍ଲାଵଂ ଲଭଂତେ ଯନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରତିମାଂ ଚ ହରେର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏବଂ ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ ।
ଵିଷ୍ଣୁନାମପରଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵମଂତ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତୁଲସୀମାଘ୍ରାଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ମିଳେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧ ନାସା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ,
ପ୍ରଚଂଡଂ ଵିକରାଲଂ ତଦ୍ଯମସ୍ଯାସ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ସକୃତ୍ପ୍ରଣାମୀ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମାତୁଃ ସ୍ତନ୍ଯଂ ପିବେନ୍ନହି
ଯମର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡେନାହିଁ । ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକଥର ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପୁଣି ମାଆର ଦୁଧ ପିଏନାହିଁ ।
ହରିପାଦେ ମନୋ ଯେଷାଂ ତେଭ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ନମୋନମଃ । ପୁଲ୍କସଃ ଶ୍ଵପଚୋ ଵାପି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଲଗିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ । ପୁଲ୍କସ, ଶ୍ୱପଚ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେଶୀ ଜନମର ଲୋକ ହେଉନ୍ତୁ,
ତେଽପି ଵଂଦ୍ଯା ମହାଭାଗା ହରିପାଦୈକସେଵକାଃ । କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଯଦି ସେମାନେ କେବଳ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ସେବା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ । ତେବେ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭକ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ କିପରି ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ !
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିଧାଯୈଵ ଗର୍ଭଵାସଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ହରେରଗ୍ରେ ସ୍ଵନୈରୁଚ୍ଚୈର୍ନୃତ୍ଯଂସ୍ତନ୍ନାମକୃନ୍ନରଃ
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ପୁଣି ଗର୍ଭବାସ ଦେଖିବାକୁ ପଡେନାହିଁ । ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନାଚି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଗାଇଲେ,
ପୁନାତି ଭୁଵନଂ ଵିପ୍ରା ଗଂଗାଦି ସଲିଲଂ ଯଥା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଆଲାପାଦପି ଭକ୍ତିତଃ
ଏମିତି ଲୋକ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀର ଜଳ ପବିତ୍ର କରେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ କଥା ହେଲେ,
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ହରେଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଵନ୍ନୁଚ୍ଚୈସ୍ତନ୍ନାମକୃନ୍ନରଃ
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି,
କରତାଲାଦିସଂଧାନଂ ସୁସ୍ଵରଂ କଲଶବ୍ଦିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ତେନୈଵ କରତାଲିତମ୍
ହାତ ତାଳି ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏହି ତାଳି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୟ ହୁଏ ।
ହରିଭକ୍ତିକଥାମୁକ୍ତ୍ଵା ଖ୍ଯାଯିକାଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯଃ । ତସ୍ଯ ସଂଦର୍ଶନାଦେଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କଥା ନ କହି, କିନ୍ତୁ କିଛି କଥା କିମ୍ବା ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ ।
କିଂ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପାପାନାମାଶଂକା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କୃଷ୍ଣନାମ ମହର୍ଷଯଃ
ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ପାପର ଭୟ କଣ ଅଛି? ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ।
ତୀର୍ଥୀକୁର୍ଵଂତି ଜଗତୀଂ ଗୃହୀତଂ କୃଷ୍ଣନାମ ଯୈଃ । ତସ୍ମାନ୍ମୁନିଵରାଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନାତଃ ପରତରଂ ଵିଦୁଃ
ଯେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ, ମହାମୁନିମାନେ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଧୃତ୍ଵା ଚ ମସ୍ତକେ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯମଶୋକଵିନାଶନଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ହୋଇଯାଏ, ଯମର ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱାନ କରେ।
ଅର୍ଚନୀଯୋ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ହରିରେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯେ ମହାଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦେଵଂ ଵାପି ମହେଶ୍ଵରମ୍
ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ମହାବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକାଟିଆ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି—
ଏକୀଭାଵେନ ପଶ୍ଯଂତି ନ ତେଷାଂ ପୁନରୁଦ୍ଭଵଃ । ତସ୍ମାଦନାଦିନିଧନଂ ଵିଷ୍ଣୁମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍
—ସେମାନଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ।
ହରିଂ ଚୈକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ପୂଜଯଧ୍ଵଂ ତଥୈଵ ହି । ଯେ ସମାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ହରିଂ ଵୈ ଦେଵତାଂତରମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଦେଖ, ସେଠିକି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଯେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି—
ତେ ଯାଂତି ନରକାନ୍ଘୋରାଂନ୍ନ ତାଂସ୍ତୁ ଗଣଯେଦ୍ଧୀରଃ । ମୂର୍ଖଂ ଵା ପଂଡିତଂ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କେଶଵପ୍ରିଯମ୍
—ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଚତୁର୍, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ, କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ, ସେମାନେ ଗଣନାରେ ନ ଆସନ୍ତି।
ଶ୍ଵପାକଂ ଵା ମୋଚଯତି ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ନାରାଯଣାତ୍ପରୋ ନାସ୍ତି ପାପରାଶି ଦଵାନଲଃ
ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ଏକ ଶ୍ୱପାକକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରନ୍ତି। ପାପର ପାହାଡ଼କୁ ଦହିଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି, ନାରାୟଣଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।
କୃତ୍ଵାପି ପାତକଂ ଘୋରଂ କୃଷ୍ଣନାମ୍ନା ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵନାମ୍ନି ଜଗତାଂ ଗୁରୁଃ
ଘୋର ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ, ନିଜ ନାମରେ ବିରାଜିତ।
ଆତ୍ମନୋଽଭ୍ଯଧିକାଂ ଶକ୍ତିଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସୁଵ୍ରତାଃ । ଅତ୍ର ଯେ ଵିଵଦଂତେ ଵୈ ଆଯାସଲଘୁଦର୍ଶନାତ୍
ସଦ୍ବ୍ରତମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଯେମାନେ କେବଳ ସହଜ କିମ୍ବା କଠିନ ଦେଖି ବିବାଦ କରନ୍ତି—
ଫଲାନାଂ ଗୌରଵାଚ୍ଚାପି ତେ ଯାଂତି ନରକଂ ବହୁ । ତସ୍ମାଦ୍ଧରୌ ଭକ୍ତିମାନ୍ସ୍ଯାଦ୍ଧରିନାମପରାଯଣଃ
—ଓ ଫଳର ଭାର ଭାବି, ସେମାନେ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଲଗନ ରହିବା ଉଚିତ।
ପୂଜକଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ରକ୍ଷେନ୍ନାମିନଂ ଵକ୍ଷସି ପ୍ରଭୁଃ । ହରିନାମମହାଵଜ୍ରଂ ପାପପର୍ଵତଦାରଣେ
ପୂଜାକୁ କୁ ପଛରୁ ଓ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାକୁ ଛାତିରୁ ପ୍ରଭୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହରିନାମର ମହାବଜ୍ର ପାପର ପାହାଡ଼କୁ ଚିରିଦେଉଥାଏ।
ତସ୍ଯ ପାଦୌ ତୁ ସଫଲୌ ତଦର୍ଥଂ ଗତିଶାଲିନୌ । ତାଵେଵ ଧନ୍ଯାଵାଖ୍ଯାତୌ ଯୌ ତୁ ପୂଜାକରୌ କରୌ
ଯେ ପାଦ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଥାଏ, ସେହି ପାଦ ଫଳଦାୟକ। ଯେ ହାତ ପୂଜା କରେ, ସେହି ହାତକୁ ଧନ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ତମାଂଗମୁତ୍ତମାଂଗଂ ତଦ୍ଧରୌ ନମ୍ରମେଵ ଯତ୍ । ସା ଜିହ୍ଵା ଯା ହରିଂ ସ୍ତୌତି ତନ୍ମନସ୍ତତ୍ପଦାନୁଗମ୍
ଯେ ମୁଣ୍ଡ ହରିଙ୍କୁ ନମାଏ, ସେହି ମୁଣ୍ଡ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯେ ଜିହ୍ୱା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେହି ଜିହ୍ୱା ଧନ୍ୟ। ଯେ ମନ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଅନୁସରେ, ସେହି ମନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାନି ଲୋମାନି ଚୋଚ୍ଯଂତେ ଯାନି ତନ୍ନାମ୍ନି ଚୋତ୍ଥିତମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ତଚ୍ଚ ନେତ୍ରାଂବୁ ଯଦଚ୍ଯୁତପ୍ରସଂଗତଃ
ଯେ ଲୋମ ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି ଉଠିଯାଏ, ସେହି ଲୋମ ଧନ୍ୟ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର କୃପାରେ ଯେ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରେ, ସେହି ଅଶ୍ରୁ ପବିତ୍ର।
ଅହୋ ଲୋକା ଅତିତରାଂ ଦୈଵଦୋଷେଣ ଵଂଚିତାଃ । ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିଦଂ ନ ଭଜଂତି ଵୈ
ହାଏ, ଲୋକମାନେ ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷରେ ବଡ଼ ଭାବେ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି। କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।