ଯତ୍ର କର୍ପୂରକଦଲୀ କ୍ରୋଡଵ୍ଯାଘ୍ରଦରୀତଲଃ । ଚୋଲୀ କପୋଲଫଲକାନ୍ଚୁବନ୍ଵାତି ସମୀରଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ କର୍ପୂର, କଦଳୀ, କୁଅଁ ଓ ବାଘର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏବଂ ପବନ ଚୋଲିର ଭାଗ ଓ ଗାଲର ଅଳଙ୍କାର ଉପରେ ବାହିଯାଏ ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନ କେତକୀକୋଶରଜୋମୁକୁଲିତେକ୍ଷଣଃ । ଵିସ୍ରବ୍ଧାହରଣା ଯତ୍ରଚ୍ଛାଯାଂ ତାଂ ପରିତନ୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେତକୀ କୁଳର ରେଣୁ ଚକ୍ଷୁକୁ ରଙ୍ଗିଥାଏ, ଏବଂ ଛାୟା ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।
ନାରିକେଲଫଲୈର୍ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈରଧଃ । ଅପି ଚୂତଫଲୈସ୍ତୃପ୍ତାଃ ପକ୍ଵୈଃ ଶାଖାମୃଗା ଅପି
ଯେଉଁଠାରେ ନାରିକେଳ ଫଳ ନିଜେ ନିଜେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଶାଖାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେ ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ।
ଅପି କେସରିଣୋ ଯତ୍ର ଖେଲଂତି କଲଭୈଃ ସମମ୍ । ଫଣିନଃ କେକିବର୍ହେଷୁ ନିର୍ଵିଶଂକଂ ଵିଶଂତି ଚ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ ହାତୀ ସହିତ ଖେଳିଥାଏ, ଏବଂ ସାପ ମୟୂରର ଘଂସାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
ଯତ୍ରାଶ୍ରମାଂତରେ ଵିପ୍ରୋ ଵତ୍ସନାମା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଶାଂତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାଧ୍ଯାଯଂ ଜପନ୍ନାସ୍ତେ ନିରଂତରମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, 'ବତ୍ସ' ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଓ ଶାନ୍ତ, ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ନିରନ୍ତର ଜପ କରୁଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ତଚ୍ଛିଷ୍ଯପାଦାବ୍ଜ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଜଲୈଃ କୃତେ । କର୍ଦମେ ନ୍ଯପତଦ୍ଗତ୍ଵା ଜୀଵଶେଷୋ ମୁହୁଃ ଶ୍ଵସନ୍
ସେଠାରେ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳରେ ଶଶ ଲୁଟି, ମୁଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଅତି କଷ୍ଟରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା ।
ତତଃ କର୍ଦମସଂସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରନିସ୍ତୀର୍ଣ ସଂସୃତିଃ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ନିର୍ଯଯୌ ଶଶକୋ ଦିଵମ୍
ତାପରେ କର୍ଦମ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ତାହାର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଶେଷ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶଶ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ତତଃ ଶୁନ୍ଯପି ଲିପ୍ତାଂଗୀସ୍ତୋକୈଃ କର୍ଦମବିଂଦୁଭିଃ । କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ତିରହିତା ଶୁନୀରୂପଂ ଵିହାଯ ସା
ତାପରେ କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ, ଶରୀରରେ କର୍ଦମର ଫୁଟିଯାଇଥିବା ଫୋଟା ଲଗି, ଭୋକ ଓ ପିଆସ ରହିତ, କୁକୁର ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲା ।
ତତୋ ଦିଵ୍ଯାଂଗନାରମ୍ଯଂ ଗଂଧର୍ଵୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଶୁନ୍ଯପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା, କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲା ।
ତତୋ ଜହାସ ମେଧାଵୀ ଶିଷ୍ଯୋ ନାମ୍ନା ସ୍ଵକଂଧରଃ । ଵିଚାର୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମଵୈରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ତାପରେ 'ସ୍ୱକନ୍ଧର' ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟ ହସିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ରାଜାପି ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଲୋଚନଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିନଯୈକପଯୋନିଧିଃ
ରାଜା ମଧ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ହସୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ନମି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥାଂ କଥଯ ମେ ଵିପ୍ର ହୀନଯୋନି ନିଷେଵିତୌ । ଅଜ୍ଞୌଯୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଶୁନୀ ଶଶକଶାଵକୌ
ମୋତେ କଥା କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିପରି କୁକୁରୀ ଓ ଶଶ, ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ରେ ଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ?
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ। ଵତ୍ସନାମା ଦ୍ଵିଜନ୍ମାସ୍ତେ ଵନେଽମୁଷ୍ମିନ୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଚତୁର୍ଦଶଂ ତୁ ହ୍ଯଧ୍ଯାଯଂ ଗୀତାନାଂ ସର୍ଵଦା ଜପନ୍
ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: 'ବତ୍ସ' ନାମକ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ, ସେଠି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ଶିଷ୍ଯୋଽହଂ ତସ୍ଯ ଭୂପାଲ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ଚତୁର୍ଦଶ ତୁ ଅଧ୍ଯାଯଂ ଜପାମି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ନୃପ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ରାଜା; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଜପ କରେ, ନରପତି ।
ମଦୀଯଚରଣାଂଭୋଜପ୍ରକ୍ଷାଲନଜଲେ ଲୁଠନ୍ । ଶଶସ୍ତ୍ରିଦିଵମାପନ୍ନଃ ଶୁନକ୍ଯା ସହ ଭୂପତେ
ମୋ ପାଦପଦ୍ମ ଧୋଇବା ଜଳରେ ଲୁଟି, ଶଶ କୁକୁରୀ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଭୂପତି ।
ରାଜୋଵାଚ। ହେତୁନା କେନ କଥଯ ହସିତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅତଃ କିମପି ସାକୂତଂ ମନ୍ଯମାନେନ ସାଦରମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲେ, କିପରି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କିଛି ଭାବିଲେ, ଆଦର ସହିତ କହ ।
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରେତି ନଗରଂ ନାମ୍ନା ପ୍ରତ୍ଯୁଦକଂ ମହତ୍ । ତତ୍ରାସୀଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାମ୍ନା କେଶଵଃ କିତଵାଗ୍ରଣୀଃ
ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: ଏକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି, ନାମ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଏହା ଏକ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ କେଶବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଜୁଆରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।
ଵିଲୋଭନାଭଵତ୍ତସ୍ଯ ଜାଯା ସ୍ଵୈରଵିହାରିଣୀ । ତେନ ସା ହନ୍ଯତେ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵୈରଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଜନ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର ଜନା ଅନ୍ୟପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ମିଶିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି କେଶବ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ମନେ ରଖି।
ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଵଧପାପେନ ଶଶକୋ ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ । କିଲ୍ବିଷାଚ୍ଛୁନକୀ ସାପି ଜାତା ଵଂଚନଜନ୍ମନଃ
ସେଇ ନାରୀହତ୍ୟାର ପାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରେ ଶଶକ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଜନା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାପରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏକ ମହିଳା କୁକୁର ହେଲେ, ଦୁହେଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଠକେଇ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ପୂର୍ଵେଣ ଜନ୍ମନାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଵୈରଂ ଵିସ୍ମରତୋ ନହି । ଆସେଦିଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବହୁଧା ଯୋନ୍ଯଂତରମପି କ୍ଵଚିତ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ରୂପ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶତ୍ରୁତା କେବେ ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯାକଲଯ୍ଯ ସକଲଂ ଭୂପାଲଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ । ଗୀତାମଭ୍ଯସ୍ଯ ସକଲାମଵାପ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝି, ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତା ପଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଷ୍ଟାଶୀତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏକଶଏଠାରିଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତୁହିନାଚଲକନ୍ଯକେ । ଗୀତା ପଂଚଦଶାଧ୍ଯାଯମାହାତ୍ମ୍ଯମଵଧାରଯ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ହିମାଲୟର କନ୍ୟା, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଗୀତାର ପଂଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି—ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ।
କୃପାଲୁର୍ନରସିଂହୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଗୌଡେଷୁ ଭୂପତିଃ । ଯସ୍ଯାସିଧାରଯା ସଂଖ୍ଯେ ଦେଵାସଂଘା ଵଧୀକୃତାଃ
ଗୌଡ଼ ଦେଶରେ କୃପାଳୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ନରସିଂହ ପରି ଦୟାଳୁ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାରରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିଯାଉଥିଲେ।
ଯଦୀଯ ମତ୍ତମାତଂଗ ଦାନଧାରାଜଲୈରିଲା । ନିଦାଘେପି ଚ ସେହେତାଂ ରଵିସଂତାପଵେଦନାମ୍
ତାଙ୍କର ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଦାନର ଝରଣା ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତୀବ୍ର ରବିତାପକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁଥିଲା।
ସଂକ୍ରଂଦନପରିତ୍ରସ୍ତା ଯଦୀଯ ଶରଣଂ ଗତାଃ । ରେଜିରେ କରିଣୋ ମତ୍ତାଶ୍ଚଲଂତଃ ପର୍ଵତା ଇଵ
ଯୁଦ୍ଧର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଚଳିଥିଲେ।
ମତ୍ତମାତଂଗଚୀତ୍କାରପ୍ରତିସ୍ଵନମିଵାଦରାତ୍ । ଯସ୍ଯ ଗୋପାଯତଃ ଶୈଲା ଵ୍ଯାହରଂତି କୃପାଵତଃ
ଦୟାଳୁ ରାଜାଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସ୍ବରକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଦେଉଥିଲେ।
ଯଦୀଯ ଧାଵତ୍ତୁରଗକ୍ଷୁରସଂଘାତଜର୍ଜରମ୍ । ନାଭୂଚ୍ଚିତ୍ରଂ କଥଂକାରଂ ଗତଖଂଡଂ ଧରାତଲମ୍
ତାଙ୍କର ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଖୁରର ଆଘାତରେ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ପୁନରୁଜ୍ଵଲଯାଂଚକ୍ରେ ମହାଭାଷ୍ଯଂ ଫଣୀଶ୍ଵରଃ
ସେଇ ସର୍ପମହାରାଜ ପୁନିଥରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଷ୍ୟ ରଚନା କଲେ।
ତସ୍ଯାସୀତ୍ସୈନିକୋ ଧୀମାଞ୍ଛସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରକଲାନିଧିଃ । ନାମ୍ନା ସରଭଭେରୁଂଡଃ ପ୍ରଚଂଡଭୁଜମଂଡଲଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେନାପତି ଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନାମ ସରଭଭେରୁଣ୍ଡ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା।