ରକ୍ଷଂତି ପରମଂ ନିତ୍ଯଂ ପାପକର୍ମପରାଯଣାନ୍ । ଯେ ତୁ ଚାନ୍ଯେ ଚ ତିଷ୍ଠଂତି ନ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ସେମାନେ ସଦା ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅପ୍ଯାହ ମେ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥୈଷାଂ ତିଷ୍ଠତେ ଶ୍ରୁତମ୍ । କେନ ଵା କାରଣେନୈଵ ତିଷ୍ଠଂତି ଲୋକସଂମତାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁପରି ସେମାନେ ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏବଂ କିଏ କି କାରଣରେ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ, ସେଠାରେ ରହନ୍ତି?
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ପ୍ରଯାଗେ ନିଵସଂତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । କାରଣଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବସନ୍ତି। କାରଣଟି ମୁଁ କହିବି— ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଂଡଲମ୍ । ତିଷ୍ଠଂତି ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ପାପକର୍ମନିଵାରଣାଃ
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ରହନ୍ତି।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସ୍ଵଲ୍ପକଂ ପାପଂ ନରକେ ପାତଯିଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଯାଗେ ସମହେଶ୍ଵରଃ
ସେଠାରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ପାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ପତିତ ହେବ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରୟାଗରେ ଅଛନ୍ତି।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହୀତଲେ । ତିଷ୍ଠଂତି ଧ୍ରିଯମାଣାଶ୍ଚ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବହଵଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ପୃଥିଵୀସ୍ଥାନମାରଭ୍ଯ ନିର୍ମିତଂ ଦୈଵତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଜଣେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୃଥିବୀର ଆଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତେରିଦଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପ୍ରୟାଗ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ।
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଭଵ
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କର।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅଠଚାଳିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ପାଂଡଵା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵାଗୁରୁଦେଵାଂସ୍ତ୍ଵତର୍ପଯନ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କରି, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଵାସୁଦେଵୋଽପି ତତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣେନାଭ୍ଯାଗତସ୍ତଦା । ପାଂଡଵୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସ ମାଧଵଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ସମୟରେ ବାସୁଦେବ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମିଶି ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୁନରେଵ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ତୁ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାତ୍ମଵାନ୍ । ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତୀତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଵୈ କ୍ଷଣାଦାଶ୍ରମମାଗତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶୁଭ ଅଭିବାଦନ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତସ୍ତୁ ସଃ । ମହାଦାନଂ ଦଦୌ ଚାଥ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରହି, ବଡ଼ ଦାନ ଦେଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ପଠତେ ଵା ଶୃଣୋତି ଵା । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- ମମ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଵ ସ୍ନେହାଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞରତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ— ମୋର କଥା ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ; ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖି କହୁଛି। ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ରୁହ, ପ୍ରୟାଗରେ ରୁହିବା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହେଇ ରୁହ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସଂସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯଂ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆମ ସହିତ ସଦା ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମେ ନିଜେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ଚିରକାଳର ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ।
ପ୍ରଯାଗମନୁଗଚ୍ଛେଦ୍ଵା ଵସତେ ଵାପି ଯୋ ନରଃ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ମଣିଷ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂରେ ରହେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହେ—
ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଅକୋପନଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ହେ ରାଜା, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ; ଯିଏ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ସତ୍ୟ କଥା କହେ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ।
ଋଷିଭିଃ କ୍ରତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ନ ହି ଶକ୍ଯା ଦରିଦ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ମହୀପତେ
ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା, ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ବହୂପକରଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ନାନାସଂଭାରସଂଭ୍ରମଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିଵିଧୈରର୍ଥ୍ଯୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁ ଉପକରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦରକାର; ଏହା କେବେ କେବେ ଧନୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ଥିବା ଲୋକମାନେ କରିପାରନ୍ତି।
ଯୋ ଦରିଦ୍ରୈରପି ବୁଧୈଃ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନରେଶ୍ଵର । ତତୋ ଯଜ୍ଞଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧ ଜନେଶ୍ଵର
କିନ୍ତୁ, ହେ ଜନମାନ୍ୟ, ଏବେ ଯାହା ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମିଦଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତୀର୍ଥାଭିଗମନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈରପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହି ହେଉଛି ଋଷିମାନେଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଯାହା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରେ । ମାଘମାସେ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗମିଷ୍ଯଂତି ନରର୍ଷଭ
ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ଓ ତିରିଶି କୋଟି ଅଧିକ ଲୋକ, ହେ ମଣିଷମାନ୍ୟ, ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବେ।
ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ମହାରାଜ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍ । ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ରାଜେଂଦ୍ର ଯଜମାନୋ ଵିଶେଷତଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରହନ୍ତୁ । ଅନ୍ତେ ଆପଣ ଦୁଃଖ ଛଡା ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନିଥରେ ବିଶେଷ କରି ଯଜ୍ଞ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ସବୁ ଦେଖିପାରିବେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯଂ। ନାମ ଊନପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ 'ପ୍ରୟାଗର ମହିମା' ନାମକ ଉଣଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଭଵତା କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ଇଦାନୀମପି ପୃଚ୍ଛାମ ଏକଂ ଵଦ ମହାମତେ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଆପଣ ଯେଉଁପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା ସେସବୁର ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି । ଏବେ ଆମେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ ।
ଏତେଷାଂ ଖଲୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନାଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ କିଲ କୃତ୍ଵୈକଂ କର୍ମ କେନ ଚ ଲଭ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସେବା କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ? ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ କେବଳ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରି କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?