ତତଃ ସମାନଵଯସା କେନଚିଦ୍ରାଜସୂନୁନା । ବହୁମୂଲ୍ଯଂ ପଣଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାଚିକ୍ରୀଡକୌତୁକୀ
ତାପରେ ଏକ ସମାନ ବୟସର ରାଜକୁମାର ସହିତ ରାଜା ମଜା ପାଇଁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ପଣ ରଖିଥିଲେ।
ତତୋଵତାର୍ଯ ଦୋଲାଯା ଵିରୁଦାଵଲିଗର୍ଵିତାମ୍ । ଧାଵତଃ ଶଶକସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ପୃଷ୍ଠେ ମୁଂଚନ୍ନୃପଂ ଶୁନୀମ୍
ତାପରେ ଶିବିକାରୁ ଉତରି, ବିଜୟ ମାଳାର ଗର୍ବରେ, ରାଜା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶଶକର ପଛରେ ଶୁଆକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ମୁମୋଚ ରାଜପୁତ୍ରୋଽପି ପ୍ରେମପାତ୍ରଂ ମହାଭୁଜଃ । ଵିରରାମ ଶୁନୀମୁଚ୍ଚୈଃ ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ଵିରୁଦାଵଲୀମ୍
ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତିନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶୁଆକୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ବିଜୟ ମାଳା ଘୋଷଣା କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଲକ୍ଷ୍ଯମାଣଵେଗେଽସ୍ମିନ୍ଶୁନୀଯୁଗଲକେଭୃଶମ୍ । ଧାଵତ୍ଯୁତ୍ଥିତମେଵାସୀତ୍ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂଭୃତାମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇଟି ଶୁଆର ଗତି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଏକାଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ।
ପପାତ ଗର୍ତେ ମହତି ଶଶକୋଽତିଶ୍ରମାଦସୌ । ପତିତୋଽପି ଶୁନୀ ଵଶ୍ଯୋ ନାଭଵଚ୍ଛଶଶାଵକଃ
ଶଶକ ଅତିକ୍ଳାନ ହୋଇ ବଡ଼ ଗଡ଼େ ପଡ଼ିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଶୁଆ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଶକ ଶିଶୁକୁ ଧରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ ଶନୈଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଧାଵନ୍ନାକ୍ରମ୍ଯରୋଷତଃ । ଜଗୃହେ ରାଜଶୁନ୍ଯାଽସୌ ଶଶକଃ ଫେନମୁଦ୍ଵମନ୍
ତାପରେ ଶଶକ ଦୀର୍ଘ ହେଇ ଉଠି, ଦୌଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଶୁଆ ରୋଷରେ ଫେନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଥିବା ଶଶକକୁ ଧରିଦେଲା।
ତତଃ କଥଂଚିଦୁପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ଵିସ୍ଖଲଯଞ୍ଛଶଃ । ରାଜପୁତ୍ରଶୁନକ୍ଯାସୌ ଗୃହୀତଃ କଂଧରାତଟେ
ତାପରେ ଶଶକ କିପରିବି ଉଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଶୁଆ ତାହାକୁ କଣ୍ଠରେ ଧରିଦେଲା।
ଜିତମସ୍ମାଭିରତ୍ଯର୍ଥମିତି ସଂଜଲ୍ପତାଂ ନୃଣାମ୍ । କୋଲାହଲେ ଶଂକିତାଯା ଶୁନ୍ଯା ନିର୍ଗତଵାନ୍ମୁଖାତ୍
‘ଆମେ ଅତିଶୟ ଜିତିଛୁ’ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ହଲାହଲ ମଧ୍ୟରେ, ଶୁଆ ଭୟରେ ଶଶକକୁ ମୁଖରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଵ୍ରଣଶ୍ରେଣୀ କ୍ଷରଦ୍ରୁଧିରଧାରକଃ । କ୍ଵାପି ର୍ମମରଭୂଭାଗେ ନିଲୀଯସ୍ଥିତଵାଞ୍ଛଶଃ
ତାପରେ ଦାନ୍ତର ଘାଉର ଶ୍ରେଣୀ ଓ ରକ୍ତ ଝରିବାର ଧାରା ସହି, ଶଶ ଭୂମିର କିଛି ଅଂଶରେ ଲୁଚି ରହିଲା ।
ଜିଘ୍ରଂତ୍ଯା ରାଜଶୁନ୍ଯାଽସୌ ଭୂଭାଗଂ ଧନରୋଷଯା । ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ତତୋଽଗମତ୍
ସେ, ରାଜା ନଥିବା ଭୂମିରେ ଧନ ପାଇଁ ରୋଷରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲା; ଦେଖିବା ସହିତ, ଭୟରେ ହସ୍ତ ପରିମାଣ ଦୂରକୁ ଚଳିଗଲା ।
ଯତ୍ର କର୍ପୂରକଦଲୀ କ୍ରୋଡଵ୍ଯାଘ୍ରଦରୀତଲଃ । ଚୋଲୀ କପୋଲଫଲକାନ୍ଚୁବନ୍ଵାତି ସମୀରଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ କର୍ପୂର, କଦଳୀ, କୁଅଁ ଓ ବାଘର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏବଂ ପବନ ଚୋଲିର ଭାଗ ଓ ଗାଲର ଅଳଙ୍କାର ଉପରେ ବାହିଯାଏ ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନ କେତକୀକୋଶରଜୋମୁକୁଲିତେକ୍ଷଣଃ । ଵିସ୍ରବ୍ଧାହରଣା ଯତ୍ରଚ୍ଛାଯାଂ ତାଂ ପରିତନ୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେତକୀ କୁଳର ରେଣୁ ଚକ୍ଷୁକୁ ରଙ୍ଗିଥାଏ, ଏବଂ ଛାୟା ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।
ନାରିକେଲଫଲୈର୍ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈରଧଃ । ଅପି ଚୂତଫଲୈସ୍ତୃପ୍ତାଃ ପକ୍ଵୈଃ ଶାଖାମୃଗା ଅପି
ଯେଉଁଠାରେ ନାରିକେଳ ଫଳ ନିଜେ ନିଜେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଶାଖାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେ ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ।
ଅପି କେସରିଣୋ ଯତ୍ର ଖେଲଂତି କଲଭୈଃ ସମମ୍ । ଫଣିନଃ କେକିବର୍ହେଷୁ ନିର୍ଵିଶଂକଂ ଵିଶଂତି ଚ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ ହାତୀ ସହିତ ଖେଳିଥାଏ, ଏବଂ ସାପ ମୟୂରର ଘଂସାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
ଯତ୍ରାଶ୍ରମାଂତରେ ଵିପ୍ରୋ ଵତ୍ସନାମା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଶାଂତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାଧ୍ଯାଯଂ ଜପନ୍ନାସ୍ତେ ନିରଂତରମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, 'ବତ୍ସ' ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଓ ଶାନ୍ତ, ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ନିରନ୍ତର ଜପ କରୁଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ତଚ୍ଛିଷ୍ଯପାଦାବ୍ଜ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଜଲୈଃ କୃତେ । କର୍ଦମେ ନ୍ଯପତଦ୍ଗତ୍ଵା ଜୀଵଶେଷୋ ମୁହୁଃ ଶ୍ଵସନ୍
ସେଠାରେ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳରେ ଶଶ ଲୁଟି, ମୁଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଅତି କଷ୍ଟରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା ।
ତତଃ କର୍ଦମସଂସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରନିସ୍ତୀର୍ଣ ସଂସୃତିଃ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ନିର୍ଯଯୌ ଶଶକୋ ଦିଵମ୍
ତାପରେ କର୍ଦମ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ତାହାର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଶେଷ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶଶ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ତତଃ ଶୁନ୍ଯପି ଲିପ୍ତାଂଗୀସ୍ତୋକୈଃ କର୍ଦମବିଂଦୁଭିଃ । କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ତିରହିତା ଶୁନୀରୂପଂ ଵିହାଯ ସା
ତାପରେ କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ, ଶରୀରରେ କର୍ଦମର ଫୁଟିଯାଇଥିବା ଫୋଟା ଲଗି, ଭୋକ ଓ ପିଆସ ରହିତ, କୁକୁର ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲା ।
ତତୋ ଦିଵ୍ଯାଂଗନାରମ୍ଯଂ ଗଂଧର୍ଵୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଶୁନ୍ଯପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା, କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲା ।
ତତୋ ଜହାସ ମେଧାଵୀ ଶିଷ୍ଯୋ ନାମ୍ନା ସ୍ଵକଂଧରଃ । ଵିଚାର୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମଵୈରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ତାପରେ 'ସ୍ୱକନ୍ଧର' ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟ ହସିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ରାଜାପି ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଲୋଚନଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିନଯୈକପଯୋନିଧିଃ
ରାଜା ମଧ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ହସୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ନମି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥାଂ କଥଯ ମେ ଵିପ୍ର ହୀନଯୋନି ନିଷେଵିତୌ । ଅଜ୍ଞୌଯୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଶୁନୀ ଶଶକଶାଵକୌ
ମୋତେ କଥା କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିପରି କୁକୁରୀ ଓ ଶଶ, ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ରେ ଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ?
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ। ଵତ୍ସନାମା ଦ୍ଵିଜନ୍ମାସ୍ତେ ଵନେଽମୁଷ୍ମିନ୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଚତୁର୍ଦଶଂ ତୁ ହ୍ଯଧ୍ଯାଯଂ ଗୀତାନାଂ ସର୍ଵଦା ଜପନ୍
ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: 'ବତ୍ସ' ନାମକ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ, ସେଠି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ଶିଷ୍ଯୋଽହଂ ତସ୍ଯ ଭୂପାଲ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ଚତୁର୍ଦଶ ତୁ ଅଧ୍ଯାଯଂ ଜପାମି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ନୃପ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ରାଜା; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଜପ କରେ, ନରପତି ।
ମଦୀଯଚରଣାଂଭୋଜପ୍ରକ୍ଷାଲନଜଲେ ଲୁଠନ୍ । ଶଶସ୍ତ୍ରିଦିଵମାପନ୍ନଃ ଶୁନକ୍ଯା ସହ ଭୂପତେ
ମୋ ପାଦପଦ୍ମ ଧୋଇବା ଜଳରେ ଲୁଟି, ଶଶ କୁକୁରୀ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଭୂପତି ।
ରାଜୋଵାଚ। ହେତୁନା କେନ କଥଯ ହସିତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅତଃ କିମପି ସାକୂତଂ ମନ୍ଯମାନେନ ସାଦରମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲେ, କିପରି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କିଛି ଭାବିଲେ, ଆଦର ସହିତ କହ ।
ଶିଷ୍ଯ ଉଵାଚ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରେତି ନଗରଂ ନାମ୍ନା ପ୍ରତ୍ଯୁଦକଂ ମହତ୍ । ତତ୍ରାସୀଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାମ୍ନା କେଶଵଃ କିତଵାଗ୍ରଣୀଃ
ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: ଏକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି, ନାମ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଏହା ଏକ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ କେଶବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଜୁଆରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।
ଵିଲୋଭନାଭଵତ୍ତସ୍ଯ ଜାଯା ସ୍ଵୈରଵିହାରିଣୀ । ତେନ ସା ହନ୍ଯତେ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵୈରଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଜନ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର ଜନା ଅନ୍ୟପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ମିଶିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି କେଶବ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ମନେ ରଖି।
ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଵଧପାପେନ ଶଶକୋ ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ । କିଲ୍ବିଷାଚ୍ଛୁନକୀ ସାପି ଜାତା ଵଂଚନଜନ୍ମନଃ
ସେଇ ନାରୀହତ୍ୟାର ପାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରେ ଶଶକ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଜନା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାପରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏକ ମହିଳା କୁକୁର ହେଲେ, ଦୁହେଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଠକେଇ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ପୂର୍ଵେଣ ଜନ୍ମନାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଵୈରଂ ଵିସ୍ମରତୋ ନହି । ଆସେଦିଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବହୁଧା ଯୋନ୍ଯଂତରମପି କ୍ଵଚିତ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ରୂପ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶତ୍ରୁତା କେବେ ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ।