ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥା ସୋମୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସୋମେନ ସହ ମୋଦତେ
ଯେପରି ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଢାକାଯାଇ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେପରି ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଋଷିଗଂଧର୍ଵସେଵିତଃ
ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଷାଠି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତୁ ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମୂର୍ଧ୍ଵପାଦଃ ପିବେନ୍ନରଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ସେ ଅବନତିକୁ ପାଏ, ତେବେ ସେ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ମୂଳରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଏବଂ ପାଦ ଉପରେ ରଖି ପିଏ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ।
ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଅବନତିକୁ ପାଏ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ମଣିଷ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଯସ୍ତୁ ଦେହଂ ଵିକର୍ତିତ୍ଵା ଶକୁନିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ବହୁ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁନି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ନିଜ ଦେହକୁ କାଟି ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ।
ଵିହଂଗୈରୁପଭୁକ୍ତସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସୋମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାହାର ଦେହ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଦେହଵାନ୍
ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବନତି ପାଇ, ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ; ଗୁଣ, ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହର ଧାରକ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ପୁନଃ । ଯାମୁନେ ଚୋତ୍ତରେ କୂଲେ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବହୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁନି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ଯାହା ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଋଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଋଣପ୍ରମୋଚନ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଅନୃଣୀ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ସଦା ଋଣମୁକ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାର ଚୁଉଁଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତନଂ କୃତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଧୃଦଯଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତନାତ୍ । ଅନାଶକଫଲଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵଂସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ପ୍ରୟାଗର ଯେଉଁ ମହିମା ତୁମେ କହିଲ, ଏହା ଶୁଣି ମୋର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଉପବାସ ନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଦୟାକରି କହ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଅନାଶକଫଲଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷୋ ଧୀମାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ଯାଦୃଶମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗରେ ଉପବାସ ନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ସେ ଏହିପରି ଫଳ ପାଏ।
ଅହୀନାଂଗୋ ଵିରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେଂଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ପଦେ ପଦେ
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗବିହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ, ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ପାଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷିଣାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
କୁଲାନି ତାରଯେଦ୍ରାଜନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମଂ ପଦମ୍
ସେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ମହାଭାଗୋସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାନଂ ଵଦସି ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅଲ୍ପେନୈଵ ପ୍ରଧାନେନ ବହୂନ୍ଧର୍ମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ହେ ପ୍ରଭୁ, କମ୍ ଦାନ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟ ଦାନରେ କିପରି ବହୁ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ, ଦୟାକରି କହ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ତୁ ବହୁଭିଃ ସୁକୃତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଇହ । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କର, କାରଣ ଏଥିରେ ମୋତେ ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଵୀର ଯୁଦୁକ୍ତଂ ପଦ୍ମଯୋନିନା । ଋଷୀଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୂର୍ଵଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ମହାବୀର, ପଦ୍ମଯୋନି ଯାହା କହିଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ତାହା ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଂଡଲମ୍ । ପ୍ରଵିଶଂସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭୂମାଵଶ୍ଵମେଧଂ ପଦେ ପଦେ
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି । ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
ଵ୍ଯତୀତାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ସପ୍ତ ଭଵିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ନରସ୍ତାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏଠାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସାତି ଗତ ପୂର୍ବଜ ଓ ଚଉଦ ଆଗାମୀ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାପରୋ ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷାଃ ପାପୋପହତଚେତସଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍
ଏପରି ଜାଣି, ରାଜା, ସଦା ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ମନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ନେହାଦ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାଦ୍ଵା ଯେ ତୁ କାମଵଶଂ ଗତାଃ । କଥଂ ତୀର୍ଥଫଲଂ ତେଷାଂ କଥଂ ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଧନଲୋଭରେ, ଯେଉଁମାନେ କାମନାରେ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଓ ମହତ୍ ଫଳ ପାଇପାରିବେ?
ଵିକ୍ରଯଂ ସର୍ଵଭାଂଡାନାଂ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ । ପ୍ରଯାଗେ କା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ଏଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ କି ଅନୁଚିତ୍ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରେ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ କଣ? ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାମୁନି ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାସଂ ଵସଂସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହି ମହାଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଉପାୟ ଶୁଣ । ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ମାସ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମରେ ରହନ୍ତି—
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା । ଶୁଚିସ୍ତୁ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵାଽହିଂସକଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏବଂ ଅହିଂସାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଶ୍ରଂଭଘାତକାନାଂ ତୁ ପ୍ରଯାଗେ ଶୃଣୁ ତତ୍ଫଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଫଳ କଣ ଶୁଣ ।
ତ୍ରିକାଲମେଵ ସ୍ନାଯୀତ ଆହାରଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମାଚରେତ୍ । ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରଯାଗାତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ଦିନରେ ତିନିଥର ଦେହ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ତିନି ମାସ ରହିଲେ, ପ୍ରୟାଗରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ପ୍ରଜ୍ଞାନେନ ତୁ ଯସ୍ଯେହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଦିକଂ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ ।
ସ୍ଥାନଂ ସ ଲଭତେ ନିତ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାନେନ ସଂପୂର୍ଣଃ ସଦା ଭଵତି ଭୋଗଵାନ୍
ସେ ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଏ । ଏଭଳି ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ସଦା ସୁଖୀ ଓ ଧନୀ ରହେ ।
ତାରିତାଃ ପିତରସ୍ତେନ ନରକାତ୍ପ୍ରପିତାମହାଃ । ଧର୍ମାନୁସାରେ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ପୃଚ୍ଛତସ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ସନାତନମ୍
ସେ ନିଜ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ । ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଛ । ତୁମ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ଏହି ପୁରାତନ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି ।