କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଦଶଗୁଣା ଯତ୍ର ସିଂଧ୍ଵା ସମାଗତା । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାଭାଗା ବହୁତୀର୍ଥତପୋଧନା
ଯେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ମିଶିଛି, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗଙ୍ଗା ଅଛି—
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । କ୍ଷିତୌ ତାରଯତେ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ନାଗାଂସ୍ତାରଯତେଽପ୍ଯଧଃ
ସେଠିକୁ ସିଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତଳେ ଥିବା ନାଗମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଦିଵି ତାରଯତେ ଦେଵାଂସ୍ତେନ ସା ତ୍ରିପଥା ସ୍ମୃତା । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଂଗାଯାଂ ତିଷ୍ଠଂତି ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିପଥା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ରହିଥାଏ,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନଦୀନାମୁତ୍ତମା ନଦୀ
ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନଦୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୋକ୍ଷଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାପାତକିନାମପି । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ଏଵଂ ମହାପାପୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତଠାରେ ଗଙ୍ଗା ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଆନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ପାପୋପହତଚେତସାମ୍ । ଗତିମନ୍ଵେଷମାଣାନାଂ ନାସ୍ତି ଗଂଗାସମା ଗତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଉପାୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯା ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ । ମହେଶ୍ଵରଶିରୋଭ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ରମାନେଙ୍କ ପବିତ୍ରତା, ମଙ୍ଗଳମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଝରିଥିବା ଏହି ଶୁଭା ନଦୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜା, ପୁଣିଥରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମାନସଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯାମୁତ୍ତରେ ତଟେ । ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ 'ମାନସ' ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ଏତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ
ଗୋ, ଜମି ଓ ସୁନା ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଅକାମୋ ଵା ସକାମୋ ଵା ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ଵିପଦ୍ଯତେ । ମୃତସ୍ତୁ ଭଵତି ସ୍ଵର୍ଗେ ନରକଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି
ଇଚ୍ଛା ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ଏବଂ ନରକ ଦେଖିନାହିଁ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଗୀତୈଃ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ହଂସସାରସଯୁକ୍ତେନ ଵିମାନେନ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଗୀତରେ ତାଙ୍କର ଶୁଅ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ; ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ସେ ଯାତ୍ରା କରେ।
ବହୁଵର୍ଷାଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣି ଭୁଂଜତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବହୁ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ ଜାଯତେ ସ ମହାକୁଲେ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥଶତାନି ଚ
ସେ ସୁନା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଧନୀ ବଡ଼ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ସାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ସାଠି ଶତ ତୀର୍ଥ
ମାଘେମାସି ଗମିଷ୍ଯଂତି ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍
ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବେ। ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହଂସ୍ନାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପଂଚାଗ୍ନିଂ ଯସ୍ତୁ ସାଧଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରେ,
ଅହୀନାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଯାଵଂତି ରୋମକୂପାଣି ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସେ ଅଙ୍ଗବିହୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ରୋଗ ନାହିଁ, ପାଞ୍ଚଇଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥାଏ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ କୁପ ଅଛି,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେତେ ବର୍ଷ ସହସ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଜଲପ୍ରଵେଶଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ସେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଭଜନ୍ତି। ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ,
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥା ସୋମୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସୋମେନ ସହ ମୋଦତେ
ଯେପରି ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଢାକାଯାଇ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେପରି ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଋଷିଗଂଧର୍ଵସେଵିତଃ
ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଷାଠି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତୁ ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମୂର୍ଧ୍ଵପାଦଃ ପିବେନ୍ନରଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ସେ ଅବନତିକୁ ପାଏ, ତେବେ ସେ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ମୂଳରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଏବଂ ପାଦ ଉପରେ ରଖି ପିଏ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ।
ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଅବନତିକୁ ପାଏ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ମଣିଷ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଯସ୍ତୁ ଦେହଂ ଵିକର୍ତିତ୍ଵା ଶକୁନିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ବହୁ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁନି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ନିଜ ଦେହକୁ କାଟି ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ।
ଵିହଂଗୈରୁପଭୁକ୍ତସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସୋମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାହାର ଦେହ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଦେହଵାନ୍
ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବନତି ପାଇ, ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ; ଗୁଣ, ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହର ଧାରକ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ପୁନଃ । ଯାମୁନେ ଚୋତ୍ତରେ କୂଲେ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବହୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁନି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ଯାହା ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଋଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଋଣପ୍ରମୋଚନ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଅନୃଣୀ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ସଦା ଋଣମୁକ୍ତ ରହିଥାଏ।