କୁଶାସନଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ନିଯତଃ ସଂଯତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଏକକାଲଂ ତୁ ଭୁଂଜାନୋ ମାସଂ ଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା କୁଶ ଚଟାଇରେ ବସି, ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଏ, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି।
ସୁଵର୍ଣାଲଂକୃତାନାଂ ତୁ ନାରୀଣାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାମାସମୁଦ୍ରାଯାଂ ମହାଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେ ସୁନା ଆଳଙ୍କୃତ ଶତଟି ନାରୀ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି।
ଦଶଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପଃ । ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ଦାତା ଭଵତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଦାନ କରନ୍ତି।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ । ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵଟେ ରମ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ପରେ, ସେଇ ମଧୁର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଏକ ନିୟମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—
ଉପୋଷ୍ଯ ଯୋଗଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଉପବାସ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଉଥିବା; ଯିଏ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
କୋଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେ କୋଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ କୁଲେ ଭଵତି ରୂପଵାନ୍ । ତତୋ ଭୋଗଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ଵାସୁକେରୁତ୍ତରେଣ ତୁ
ସେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତାରେ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଦେହଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶୋଭା ଥାଏ; ପରେ, ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ, ବାସୁକିର ଉତ୍ତରେ ଯାଆନ୍ତି—
ଦଶାଶ୍ଵମେଧକଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ରାପରଂ ଭଵେତ୍ । କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଧନାଢ୍ଯୋ ରୂପଵାନ୍ଦକ୍ଷୋ ଦାତା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଚତୁର୍ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସେ ଧନୀ, ଶୋଭାବାନ୍, କୁଶଳ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି; ଚାରି ବେଦରେ ଯେପରି ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ହେଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଅହିଂସାଯାଂ ତୁ ଯୋ ଧର୍ମ୍ମୋ ଗମନାଦେଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହ୍ଯତେ
ଅହିଂସାର ଧର୍ମର ଫଳ କେବଳ ସେଠାକୁ ଯିବାରେ ମିଳିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ ହୁଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଦଶଗୁଣା ଯତ୍ର ସିଂଧ୍ଵା ସମାଗତା । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାଭାଗା ବହୁତୀର୍ଥତପୋଧନା
ଯେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ମିଶିଛି, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗଙ୍ଗା ଅଛି—
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । କ୍ଷିତୌ ତାରଯତେ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ନାଗାଂସ୍ତାରଯତେଽପ୍ଯଧଃ
ସେଠିକୁ ସିଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତଳେ ଥିବା ନାଗମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଦିଵି ତାରଯତେ ଦେଵାଂସ୍ତେନ ସା ତ୍ରିପଥା ସ୍ମୃତା । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଂଗାଯାଂ ତିଷ୍ଠଂତି ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିପଥା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ରହିଥାଏ,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନଦୀନାମୁତ୍ତମା ନଦୀ
ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନଦୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୋକ୍ଷଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାପାତକିନାମପି । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ଏଵଂ ମହାପାପୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତଠାରେ ଗଙ୍ଗା ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଆନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ପାପୋପହତଚେତସାମ୍ । ଗତିମନ୍ଵେଷମାଣାନାଂ ନାସ୍ତି ଗଂଗାସମା ଗତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଉପାୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯା ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ । ମହେଶ୍ଵରଶିରୋଭ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ରମାନେଙ୍କ ପବିତ୍ରତା, ମଙ୍ଗଳମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଝରିଥିବା ଏହି ଶୁଭା ନଦୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜା, ପୁଣିଥରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମାନସଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯାମୁତ୍ତରେ ତଟେ । ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ 'ମାନସ' ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ଏତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ
ଗୋ, ଜମି ଓ ସୁନା ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଅକାମୋ ଵା ସକାମୋ ଵା ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ଵିପଦ୍ଯତେ । ମୃତସ୍ତୁ ଭଵତି ସ୍ଵର୍ଗେ ନରକଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି
ଇଚ୍ଛା ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ଏବଂ ନରକ ଦେଖିନାହିଁ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଗୀତୈଃ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ହଂସସାରସଯୁକ୍ତେନ ଵିମାନେନ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଗୀତରେ ତାଙ୍କର ଶୁଅ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ; ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ସେ ଯାତ୍ରା କରେ।
ବହୁଵର୍ଷାଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣି ଭୁଂଜତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବହୁ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ ଜାଯତେ ସ ମହାକୁଲେ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥଶତାନି ଚ
ସେ ସୁନା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଧନୀ ବଡ଼ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ସାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ସାଠି ଶତ ତୀର୍ଥ
ମାଘେମାସି ଗମିଷ୍ଯଂତି ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍
ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବେ। ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହଂସ୍ନାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପଂଚାଗ୍ନିଂ ଯସ୍ତୁ ସାଧଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରେ,
ଅହୀନାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଯାଵଂତି ରୋମକୂପାଣି ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସେ ଅଙ୍ଗବିହୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ରୋଗ ନାହିଁ, ପାଞ୍ଚଇଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥାଏ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ କୁପ ଅଛି,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେତେ ବର୍ଷ ସହସ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଜଲପ୍ରଵେଶଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ସେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଭଜନ୍ତି। ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ,