କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସେଠି ଅଭିଷେକ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
ପୂର୍ଵପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । କୂପଂ ଚୈଵ ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଗଙ୍ଗାର ପୂର୍ବ ତଟରେ, ଭାରତ, ତିନି ଲୋକରେ ସାମୁଦ୍ର ନାମକ କୂଆ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯଦି ତିଷ୍ଠତି । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି ଏଠି ଏକ ନିର୍ଯାମୀ, କ୍ରୋଧ ଜିତ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଏ।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଭାଗୀରଥ୍ଯାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵତଃ । ହଂସପ୍ରପତନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ଓ ଭାଗୀରଥୀର ପୂର୍ବରେ, ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏକାଥରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଉର୍ଵଶୀପୁଲିନେ ରମ୍ଯେ ଵିପୁଲେ ହଂସପାଂଡୁରେ । ସଲିଲୈସ୍ତର୍ପ୍ପଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପିତୄଂସ୍ତତ୍ର ଵିମତ୍ସରଃ
ଉର୍ବଶୀର ସୁନ୍ଦର, ବିସ୍ତୃତ, ହଂସପରି ଧଳା ବାଲିରେ ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରେ—
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସେଵତେ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ନରାଧିପ
ସେ ରାଜା ଅପଣଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସହିତ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଓ ଷଷ୍ଟି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପୂଜ୍ଯତେ ସତତଂ ତତ୍ର ଋଷିଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସେ ସଦା ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଉର୍ଵଶୀସଦୃଶୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପ
ସେ ଉର୍ବଶୀ ପରି ଶତଟି କନ୍ୟା ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ ହଜାର ଗାଈର ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଭୂମିର ରାଜା।
କାଂଚୀନୂପୁରଶବ୍ଦେନ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଲଭତେ ପୁନଃ
ସୁନାର ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଶେଉଁଥିବାବେଳେ ଜାଗିଉଠନ୍ତି; ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କୁଶାସନଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ନିଯତଃ ସଂଯତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଏକକାଲଂ ତୁ ଭୁଂଜାନୋ ମାସଂ ଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା କୁଶ ଚଟାଇରେ ବସି, ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଏ, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି।
ସୁଵର୍ଣାଲଂକୃତାନାଂ ତୁ ନାରୀଣାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାମାସମୁଦ୍ରାଯାଂ ମହାଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେ ସୁନା ଆଳଙ୍କୃତ ଶତଟି ନାରୀ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି।
ଦଶଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପଃ । ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ଦାତା ଭଵତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଦାନ କରନ୍ତି।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ । ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵଟେ ରମ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ପରେ, ସେଇ ମଧୁର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଏକ ନିୟମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—
ଉପୋଷ୍ଯ ଯୋଗଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଉପବାସ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଉଥିବା; ଯିଏ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
କୋଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେ କୋଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ କୁଲେ ଭଵତି ରୂପଵାନ୍ । ତତୋ ଭୋଗଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ଵାସୁକେରୁତ୍ତରେଣ ତୁ
ସେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତାରେ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଦେହଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶୋଭା ଥାଏ; ପରେ, ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ, ବାସୁକିର ଉତ୍ତରେ ଯାଆନ୍ତି—
ଦଶାଶ୍ଵମେଧକଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ରାପରଂ ଭଵେତ୍ । କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଧନାଢ୍ଯୋ ରୂପଵାନ୍ଦକ୍ଷୋ ଦାତା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଚତୁର୍ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସେ ଧନୀ, ଶୋଭାବାନ୍, କୁଶଳ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି; ଚାରି ବେଦରେ ଯେପରି ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ହେଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଅହିଂସାଯାଂ ତୁ ଯୋ ଧର୍ମ୍ମୋ ଗମନାଦେଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହ୍ଯତେ
ଅହିଂସାର ଧର୍ମର ଫଳ କେବଳ ସେଠାକୁ ଯିବାରେ ମିଳିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ ହୁଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଦଶଗୁଣା ଯତ୍ର ସିଂଧ୍ଵା ସମାଗତା । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାଭାଗା ବହୁତୀର୍ଥତପୋଧନା
ଯେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ମିଶିଛି, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗଙ୍ଗା ଅଛି—
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । କ୍ଷିତୌ ତାରଯତେ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ନାଗାଂସ୍ତାରଯତେଽପ୍ଯଧଃ
ସେଠିକୁ ସିଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତଳେ ଥିବା ନାଗମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଦିଵି ତାରଯତେ ଦେଵାଂସ୍ତେନ ସା ତ୍ରିପଥା ସ୍ମୃତା । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଂଗାଯାଂ ତିଷ୍ଠଂତି ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିପଥା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ରହିଥାଏ,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନଦୀନାମୁତ୍ତମା ନଦୀ
ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନଦୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୋକ୍ଷଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାପାତକିନାମପି । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ଏଵଂ ମହାପାପୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତଠାରେ ଗଙ୍ଗା ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଆନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ପାପୋପହତଚେତସାମ୍ । ଗତିମନ୍ଵେଷମାଣାନାଂ ନାସ୍ତି ଗଂଗାସମା ଗତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଉପାୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯା ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ । ମହେଶ୍ଵରଶିରୋଭ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ରମାନେଙ୍କ ପବିତ୍ରତା, ମଙ୍ଗଳମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଝରିଥିବା ଏହି ଶୁଭା ନଦୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜା, ପୁଣିଥରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମାନସଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯାମୁତ୍ତରେ ତଟେ । ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ 'ମାନସ' ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।