ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ତେନ ତୀର୍ଥଫଲୈନୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଵଟମୂଲଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାଏ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଳୟ ହେଉନାହିଁ; ଯିଏ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ର ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାସ୍ତପଂତେ ରୁଦ୍ରମାଶ୍ରିତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନିର୍ଦହଂତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଟମୂଲଂ ନ ଦହ୍ଯତେ । ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରାର୍କପଵନଂ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବଟମୂଳ ଦହିଯାଏ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଯାଏ—
ସ୍ଵପିତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜାଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵ ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ସେଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରନ୍ତି, ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—
ସଦା ସେଵଂତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ସଂଯୁତଂ ଚ ଯତ୍
ସଦା ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ । ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଲୋକସଂମତାଃ
ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଓ ତାଙ୍କର ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ । ଅଂଗିରପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପରେ
ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଥା ନାଗାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁପର୍ଣାଃ ଖେଚରାଶ୍ଚ ଯେ । ସରିତଃ ସାଗରାଃ ଶୈଲା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା
ନାଗମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବାମାନେ, ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ନାଗମାନେ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଭଗବାନ ହରି ନିଜେ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଆଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଭାରତ
ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ପ୍ରୟାଗ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତିନି ଲୋକରେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିଛି ନାହିଁ, ଭାରତ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୃତ୍ତିକା ଲଂଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମାଟିକୁ ଛୁଇଁବା ମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯିଏ ଏଠି ସଂଗମରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ନ ଵେଦଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ପ୍ରତି
ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ନିଷ୍ପତିରେ ତୁମର ମନ କେବେ ବେଦର କଥା କିମ୍ବା ଲୋକମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଚଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତନାତ୍କୁରୁନଂଦନ
ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ—ଏଠି ସେମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଯା ଗତିର୍ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସଦୁତ୍ଥସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ । ସା ଗତିସ୍ତ୍ଯଜତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଜ୍ଞାନୀ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଥାଏ, ସେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଏ, ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଜୀବ ଛାଡ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗତି ପାଏ।
ତେନ ଜୀଵଂତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଯେ ପ୍ରଯାଗଂ ନ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଏଠି ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇନଥିବା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଶଶାଂକ ଇଵ ରାହୁଣା
ଏଭଳି, ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରି।
କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ଦୁଇ ନାଗ ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅଛନ୍ତି; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପାଣି ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ନରସ୍ତାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ଦଶାତୀତାନ୍ଦଶାପରାନ୍
ସେଠି, ମହାଦେବଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମର ପିତୃମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ।
କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସେଠି ଅଭିଷେକ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
ପୂର୍ଵପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । କୂପଂ ଚୈଵ ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଗଙ୍ଗାର ପୂର୍ବ ତଟରେ, ଭାରତ, ତିନି ଲୋକରେ ସାମୁଦ୍ର ନାମକ କୂଆ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯଦି ତିଷ୍ଠତି । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି ଏଠି ଏକ ନିର୍ଯାମୀ, କ୍ରୋଧ ଜିତ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଏ।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଭାଗୀରଥ୍ଯାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵତଃ । ହଂସପ୍ରପତନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ଓ ଭାଗୀରଥୀର ପୂର୍ବରେ, ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏକାଥରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଉର୍ଵଶୀପୁଲିନେ ରମ୍ଯେ ଵିପୁଲେ ହଂସପାଂଡୁରେ । ସଲିଲୈସ୍ତର୍ପ୍ପଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପିତୄଂସ୍ତତ୍ର ଵିମତ୍ସରଃ
ଉର୍ବଶୀର ସୁନ୍ଦର, ବିସ୍ତୃତ, ହଂସପରି ଧଳା ବାଲିରେ ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରେ—
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସେଵତେ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ନରାଧିପ
ସେ ରାଜା ଅପଣଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସହିତ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଓ ଷଷ୍ଟି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପୂଜ୍ଯତେ ସତତଂ ତତ୍ର ଋଷିଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସେ ସଦା ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଉର୍ଵଶୀସଦୃଶୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପ
ସେ ଉର୍ବଶୀ ପରି ଶତଟି କନ୍ୟା ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ ହଜାର ଗାଈର ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଭୂମିର ରାଜା।
କାଂଚୀନୂପୁରଶବ୍ଦେନ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଲଭତେ ପୁନଃ
ସୁନାର ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଶେଉଁଥିବାବେଳେ ଜାଗିଉଠନ୍ତି; ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।