ସୁଵର୍ଣଂମଣିମୁକ୍ତାଂ ଵା ଯଦି ଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯେ ପିତୃକାର୍ଯେ ଵା ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନେଽପି ଵା
ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଧାନ୍ୟ, ନିଜ କାମରେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଦେବତା ପୂଜାରେ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯାଵତ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଏଵଂ ତୀର୍ଥେନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦିଯାଏ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଯାଏଁ ସେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନିମିତ୍ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍ । କପିଲାଂ ପାଟଲାଵର୍ଣାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ କାରଣରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନମାନେ ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁଠି କପିଳା ପାଟଳ ରଙ୍ଗର ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗୀଂ ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ ଚୈଲକଂଠୀଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ସାଧୁଂ ଗ୍ରାହଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର, ଗଳାରେ ଚାଦର ଓ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ, ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—
ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଂ ଶାଂତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ସା ଗୌସ୍ତସ୍ମୈ ଚ ଦାତଵ୍ଯା ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଯାଵଦ୍ରୋମାଣି ତସ୍ଯା ଗୋଃ ସଂତି ଗାତ୍ରେଷୁ ସତ୍ତମ
ଏହି ଗାଈର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ସତ୍ତମ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯତ୍ରାସୌ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ସା ଗୌସ୍ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଏହି ଗାଈର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଗାଈ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ନ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା । ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ଏହି କର୍ମରୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଦେଖିନାହିଁ; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନନ୍ତ କାଳ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାନ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯାନ୍ଗୌରେକା ପ୍ରତିତାରଯେତ୍
ଯଦି କେହି ଏକ ଦୁହୁଁଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ତାହା ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ପରି ହୁଏ; ଏହି ଗାଈ ପୁଅ, ଜନାନୀ ଓ ଦାସମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଦାନେଷୁ ଗୋଦାନଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଦୁର୍ଗମେ ଵିଷମେ ଘୋରେ ମହାପାତକସଂଭଵେ । ଗୌରେଵ ରକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦୁର୍ଗମ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ପାପ ହେବା ସମୟରେ କେବଳ ଗାଈ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହିପରି ଦାନ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଶ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉଉଁଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଯଥା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମୁନେ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା । ତଥାତଥା ପ୍ରମୁଚ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ମୁନି, ଯେପରି ଆପଣ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଵିଧିନା ଗଂତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଯାଗେ ଯୋ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଭଗବନ୍ତ, କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ଏଠାରେ କେଉଁ ବିଧି ଅଛି, ମହାମୁନି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଯୋ ଗଚ୍ଛେତକୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵସଂଯୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଠିକ୍ ବିଧି କହିବି; ଯେଉଁ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି—
ବଲୀଵର୍ଦସମାରୂଢଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵସତେ ନରକେ ଘୋରେ ଗଵାଂ କ୍ରୋଧେ ସୁଦାରୁଣେ
ଯିଏ ବଳୀବର୍ଦ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ, ଗାଈମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ରହିଥାଏ।
ସଲିଲଂ ଚ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ । ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ବାଲାନ୍ସ୍ନାପଯେତ୍ପାଯଯେତ୍ତଥା
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ପୁଅ ଓ ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଜଳ ପାନ କରାଇଥାଏ—
ଯଥାତ୍ମନସ୍ତଥା ସର୍ଵାନ୍ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦାପଯେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭାନ୍ମୋହାଦ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନେନ ଯୋ ନରଃ
ଏବଂ ନିଜ ପରି ଏହି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ; ଯଦି କେହି ଧନ ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯାନ ଉପରେ ଯାଆନ୍ତି—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯାନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଯାନ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇଥାଏ—
ଆର୍ଷେଣ ତୁ ଵିଧାନେନ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ନ ପଶ୍ଯତି ଯମଂ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା
ଋଷିମାନେଙ୍କର ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁସାରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯମ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ଗତ୍ଵା ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଦାରାଁଲ୍ଲଭତେ ଧାର୍ମିକାନ୍ନଯସଂଯୁତାନ୍
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଯାଇ ସେ ଅନନ୍ତ କାଳ ଉପଭୋଗ କରେ; ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ସହିତ ପୁଅ ଓ ଜନାନୀ ପାଇଥାଏ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ତେନ ତୀର୍ଥଫଲୈନୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଵଟମୂଲଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାଏ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଳୟ ହେଉନାହିଁ; ଯିଏ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ର ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାସ୍ତପଂତେ ରୁଦ୍ରମାଶ୍ରିତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନିର୍ଦହଂତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଟମୂଲଂ ନ ଦହ୍ଯତେ । ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରାର୍କପଵନଂ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବଟମୂଳ ଦହିଯାଏ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଯାଏ—
ସ୍ଵପିତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜାଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵ ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ସେଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରନ୍ତି, ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—
ସଦା ସେଵଂତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ସଂଯୁତଂ ଚ ଯତ୍
ସଦା ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ । ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଲୋକସଂମତାଃ
ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଓ ତାଙ୍କର ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ । ଅଂଗିରପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପରେ
ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଥା ନାଗାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁପର୍ଣାଃ ଖେଚରାଶ୍ଚ ଯେ । ସରିତଃ ସାଗରାଃ ଶୈଲା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା
ନାଗମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବାମାନେ, ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ନାଗମାନେ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଭଗବାନ ହରି ନିଜେ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଆଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।