ସର୍ଵରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲୈଃ । ଵରାଂଗନା ସମାକୀର୍ଣୈର୍ମୋଦତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୈଃ
ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଭରିତ, ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ସଜିତ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଜନନୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଯାଵନ୍ନ ସ୍ମରତେ ଜନ୍ମ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଘୁମୁଠି ଉଠିବା ପରେ, ପୃଥିବୀର ଜନ୍ମକୁ ଭୁଲିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ହିରଣ୍ଯରତ୍ନସଂପୂର୍ଣେ ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ
ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପଡିଯିବା ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ସେ ହିରା ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିତ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତଦେଵ ସ୍ମରତେ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରଣାତ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତି । ଦେଶସ୍ଥୋ ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ଵିଦେଶେ ଯଦି ଵା ଗୃହେ
ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ, ନିଜ ଦେଶରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ବିଦେଶରେ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମରମାତ୍ରୋପି ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି କେବଳ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯିବେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି କଥା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମଫଲାଵୃତ୍ତା ମହୀ ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯୀ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯତ୍ର ଲୋକେ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣର, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରା କୁଲେ ରମ୍ଯେ ମଂଦାକିନ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ । ମୋଦତେ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵକୃତେନେହ କର୍ମଣା
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ, ରମ୍ୟ କୁଳରେ, ହଜାର ଜନନୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ନିଜ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଦିଵି ଦୈଵତୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୁଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସେଉଁଠି ସେକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତାପରେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପଡିଯିବା ପରେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପର ନାଥ ହୁଅନ୍ତି।
ତତଃ ଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗୁଣଵାନ୍ଵିତ୍ତସଂପନ୍ନୋ ଭଵତୀହ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ଶୁଭ କର୍ମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ଭରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସତ୍ଯଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
କର୍ମ, ମନ ଓ ଓଠରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସୁଵର୍ଣଂମଣିମୁକ୍ତାଂ ଵା ଯଦି ଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯେ ପିତୃକାର୍ଯେ ଵା ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନେଽପି ଵା
ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଧାନ୍ୟ, ନିଜ କାମରେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଦେବତା ପୂଜାରେ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯାଵତ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଏଵଂ ତୀର୍ଥେନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦିଯାଏ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଯାଏଁ ସେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନିମିତ୍ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍ । କପିଲାଂ ପାଟଲାଵର୍ଣାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ କାରଣରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନମାନେ ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁଠି କପିଳା ପାଟଳ ରଙ୍ଗର ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗୀଂ ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ ଚୈଲକଂଠୀଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ସାଧୁଂ ଗ୍ରାହଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର, ଗଳାରେ ଚାଦର ଓ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ, ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—
ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଂ ଶାଂତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ସା ଗୌସ୍ତସ୍ମୈ ଚ ଦାତଵ୍ଯା ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଯାଵଦ୍ରୋମାଣି ତସ୍ଯା ଗୋଃ ସଂତି ଗାତ୍ରେଷୁ ସତ୍ତମ
ଏହି ଗାଈର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ସତ୍ତମ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯତ୍ରାସୌ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ସା ଗୌସ୍ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଏହି ଗାଈର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଗାଈ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ନ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା । ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ଏହି କର୍ମରୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଦେଖିନାହିଁ; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନନ୍ତ କାଳ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାନ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯାନ୍ଗୌରେକା ପ୍ରତିତାରଯେତ୍
ଯଦି କେହି ଏକ ଦୁହୁଁଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ତାହା ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ପରି ହୁଏ; ଏହି ଗାଈ ପୁଅ, ଜନାନୀ ଓ ଦାସମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଦାନେଷୁ ଗୋଦାନଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଦୁର୍ଗମେ ଵିଷମେ ଘୋରେ ମହାପାତକସଂଭଵେ । ଗୌରେଵ ରକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦୁର୍ଗମ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ପାପ ହେବା ସମୟରେ କେବଳ ଗାଈ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହିପରି ଦାନ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଶ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉଉଁଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଯଥା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମୁନେ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା । ତଥାତଥା ପ୍ରମୁଚ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ମୁନି, ଯେପରି ଆପଣ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଵିଧିନା ଗଂତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଯାଗେ ଯୋ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଭଗବନ୍ତ, କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ଏଠାରେ କେଉଁ ବିଧି ଅଛି, ମହାମୁନି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଯୋ ଗଚ୍ଛେତକୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵସଂଯୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଠିକ୍ ବିଧି କହିବି; ଯେଉଁ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି—
ବଲୀଵର୍ଦସମାରୂଢଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵସତେ ନରକେ ଘୋରେ ଗଵାଂ କ୍ରୋଧେ ସୁଦାରୁଣେ
ଯିଏ ବଳୀବର୍ଦ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ, ଗାଈମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ରହିଥାଏ।
ସଲିଲଂ ଚ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ । ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ବାଲାନ୍ସ୍ନାପଯେତ୍ପାଯଯେତ୍ତଥା
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ପୁଅ ଓ ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଜଳ ପାନ କରାଇଥାଏ—
ଯଥାତ୍ମନସ୍ତଥା ସର୍ଵାନ୍ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦାପଯେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭାନ୍ମୋହାଦ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନେନ ଯୋ ନରଃ
ଏବଂ ନିଜ ପରି ଏହି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ; ଯଦି କେହି ଧନ ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯାନ ଉପରେ ଯାଆନ୍ତି—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯାନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଯାନ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇଥାଏ—
ଆର୍ଷେଣ ତୁ ଵିଧାନେନ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ନ ପଶ୍ଯତି ଯମଂ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା
ଋଷିମାନେଙ୍କର ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁସାରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯମ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ଗତ୍ଵା ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଦାରାଁଲ୍ଲଭତେ ଧାର୍ମିକାନ୍ନଯସଂଯୁତାନ୍
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଯାଇ ସେ ଅନନ୍ତ କାଳ ଉପଭୋଗ କରେ; ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ସହିତ ପୁଅ ଓ ଜନାନୀ ପାଇଥାଏ।