ନିରଂତରଂ ତଯା ଚୈଵ ନୃଣାଂ ସଂସ୍କୃତଭାଷିଣାମ୍ । ସୁପର୍ଵାଣମଯୀ ଭାଷା ନିମେଷେଣୋପଲଭ୍ଯତେ
ସେ ଜଣେ ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା କଥା ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭାଷାକୁ ଏକଦମ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୁଝିପାରିଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଦିନଟି ଉତ୍ସବ ଦିନ।
ପ୍ରାତର୍ଗୃହାଂଗଣୋଦ୍ଭୂତୈ ର୍ଯତ୍ରକୁଂକୁମପାଂସୁଲୈଃ । ସର୍ଵତୋରୁଣିତଚ୍ଛାଯ ଶଶାଂକରଵିମଂଡଲମ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରୁ ଉଠୁଥିବା କୁଙ୍କୁମ ଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚକ୍ରଟି ଲାଲ ଛାୟାରେ ରଙ୍ଗିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାସୀତ୍ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ଶୌର୍ଯଵର୍ମା ନରେଶ୍ଵରଃ । ଉଦ୍ଯଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲବାଣୌଘ ଖଂଡିତାରାତିମଂଡଲଃ
ସେଠାରେ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିର ଏକ ଏକାଠି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଅଭୂଚ୍ଚ ସିଂହଲଦ୍ଵୀପେ ରାଜା ସିଂହପରାକ୍ରମଃ । ନାମ୍ନା ଵିକ୍ରମଵେତାଲଃ କଲାନାମପି ଶେଵଧିଃ
ସିଂହଳ ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ସିଂହପରାକ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବିକ୍ରମବେତାଳ ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତିନି କଳାର ଏକ ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଉଭୌ ପରସ୍ପରଂ ମୈତ୍ରୀଂ ଵର୍ଦ୍ଧଯାଂଚକ୍ରତୁଃ କ୍ରମାତ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦେଶସମୁତ୍ପନ୍ନୈରପୂର୍ଵୈଃ ପ୍ରଚୁରୋତ୍କରୈଃ
ଦୁଇଜଣ ଦେଶର ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଦେଖି ମିତ୍ରତାକୁ ଦୀର୍ଘ କରିଥିଲେ।
ଏକଦା ପ୍ରହିତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରଭୂତଂ ଶୌର୍ଯଵର୍ମଣା । ରାଜା ଵିକ୍ରମଵେତାଲୋ ଵିଲୋକ୍ଯ ଶୁନକୀଦ୍ଵଯମ୍
ଏକଦିନ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ମିତ୍ରତାରେ ବଡ଼ ଉପହାର ପଠାଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ବିକ୍ରମବେତାଳ ଦୁଇଟି ଶୁଆ ଦେଖିଲେ।
ମତ୍ତମାତଂଗତୁରଗ ମଣିଭୂଷଣଚାମରମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ମିତ୍ରାଯ ପ୍ରଭୂତଂ ଶୌର୍ଯଵର୍ମଣେ
ସେ ମିତ୍ର ଶୌର୍ୟବର୍ମାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା, ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଚାମର ଦେଇ ପଠାଇଥିଲେ।
ଏକଦା ଶିବିକାରୂଢଶ୍ଚାରୁ ଚାମରଵୀଜିତଃ । ସୁଵର୍ଣଶୃଂଖଲାରୂଢଂ ଵାଦ୍ଯଡିଂଡିମଡଂବରମ୍
ଏକଦିନ ଶିବିକାରେ ବସି, ସୁନ୍ଦର ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଡିଂଡିମିର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ।
ଶୁନୀଯୁଗଲମାଦାଯ ମୃଗଯା କୌତୁକୋତ୍ସୁକଃ । ରାଜା ଜଗାମ ବାହ୍ଯାଲୀଂ ସମଂ ରାଜକୁମାରକୈଃ
ରାଜା ମୃଗୟାର ମଜା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଶୁଆ ନେଇ ରାଜକୁମାରମାନେ ସହିତ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ।
ପଣବଂଧଵିଧାନେନ ସମୁପେତଂ ଶଶାମିଷମ୍ । ତତ୍ର ରାଜକୁମାରାଣାଂ ମହାନ୍କୋଲାହଲୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ ପଣ ବାନ୍ଧିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଶଶକ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାଜକୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ହେଇଗଲା।
ତତଃ ସମାନଵଯସା କେନଚିଦ୍ରାଜସୂନୁନା । ବହୁମୂଲ୍ଯଂ ପଣଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାଚିକ୍ରୀଡକୌତୁକୀ
ତାପରେ ଏକ ସମାନ ବୟସର ରାଜକୁମାର ସହିତ ରାଜା ମଜା ପାଇଁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ପଣ ରଖିଥିଲେ।
ତତୋଵତାର୍ଯ ଦୋଲାଯା ଵିରୁଦାଵଲିଗର୍ଵିତାମ୍ । ଧାଵତଃ ଶଶକସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ପୃଷ୍ଠେ ମୁଂଚନ୍ନୃପଂ ଶୁନୀମ୍
ତାପରେ ଶିବିକାରୁ ଉତରି, ବିଜୟ ମାଳାର ଗର୍ବରେ, ରାଜା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶଶକର ପଛରେ ଶୁଆକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ମୁମୋଚ ରାଜପୁତ୍ରୋଽପି ପ୍ରେମପାତ୍ରଂ ମହାଭୁଜଃ । ଵିରରାମ ଶୁନୀମୁଚ୍ଚୈଃ ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ଵିରୁଦାଵଲୀମ୍
ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତିନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶୁଆକୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ବିଜୟ ମାଳା ଘୋଷଣା କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଲକ୍ଷ୍ଯମାଣଵେଗେଽସ୍ମିନ୍ଶୁନୀଯୁଗଲକେଭୃଶମ୍ । ଧାଵତ୍ଯୁତ୍ଥିତମେଵାସୀତ୍ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂଭୃତାମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇଟି ଶୁଆର ଗତି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଏକାଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ।
ପପାତ ଗର୍ତେ ମହତି ଶଶକୋଽତିଶ୍ରମାଦସୌ । ପତିତୋଽପି ଶୁନୀ ଵଶ୍ଯୋ ନାଭଵଚ୍ଛଶଶାଵକଃ
ଶଶକ ଅତିକ୍ଳାନ ହୋଇ ବଡ଼ ଗଡ଼େ ପଡ଼ିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଶୁଆ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଶକ ଶିଶୁକୁ ଧରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ ଶନୈଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଧାଵନ୍ନାକ୍ରମ୍ଯରୋଷତଃ । ଜଗୃହେ ରାଜଶୁନ୍ଯାଽସୌ ଶଶକଃ ଫେନମୁଦ୍ଵମନ୍
ତାପରେ ଶଶକ ଦୀର୍ଘ ହେଇ ଉଠି, ଦୌଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଶୁଆ ରୋଷରେ ଫେନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଥିବା ଶଶକକୁ ଧରିଦେଲା।
ତତଃ କଥଂଚିଦୁପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ଵିସ୍ଖଲଯଞ୍ଛଶଃ । ରାଜପୁତ୍ରଶୁନକ୍ଯାସୌ ଗୃହୀତଃ କଂଧରାତଟେ
ତାପରେ ଶଶକ କିପରିବି ଉଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଶୁଆ ତାହାକୁ କଣ୍ଠରେ ଧରିଦେଲା।
ଜିତମସ୍ମାଭିରତ୍ଯର୍ଥମିତି ସଂଜଲ୍ପତାଂ ନୃଣାମ୍ । କୋଲାହଲେ ଶଂକିତାଯା ଶୁନ୍ଯା ନିର୍ଗତଵାନ୍ମୁଖାତ୍
‘ଆମେ ଅତିଶୟ ଜିତିଛୁ’ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ହଲାହଲ ମଧ୍ୟରେ, ଶୁଆ ଭୟରେ ଶଶକକୁ ମୁଖରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଵ୍ରଣଶ୍ରେଣୀ କ୍ଷରଦ୍ରୁଧିରଧାରକଃ । କ୍ଵାପି ର୍ମମରଭୂଭାଗେ ନିଲୀଯସ୍ଥିତଵାଞ୍ଛଶଃ
ତାପରେ ଦାନ୍ତର ଘାଉର ଶ୍ରେଣୀ ଓ ରକ୍ତ ଝରିବାର ଧାରା ସହି, ଶଶ ଭୂମିର କିଛି ଅଂଶରେ ଲୁଚି ରହିଲା ।
ଜିଘ୍ରଂତ୍ଯା ରାଜଶୁନ୍ଯାଽସୌ ଭୂଭାଗଂ ଧନରୋଷଯା । ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ତତୋଽଗମତ୍
ସେ, ରାଜା ନଥିବା ଭୂମିରେ ଧନ ପାଇଁ ରୋଷରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲା; ଦେଖିବା ସହିତ, ଭୟରେ ହସ୍ତ ପରିମାଣ ଦୂରକୁ ଚଳିଗଲା ।
ଯତ୍ର କର୍ପୂରକଦଲୀ କ୍ରୋଡଵ୍ଯାଘ୍ରଦରୀତଲଃ । ଚୋଲୀ କପୋଲଫଲକାନ୍ଚୁବନ୍ଵାତି ସମୀରଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ କର୍ପୂର, କଦଳୀ, କୁଅଁ ଓ ବାଘର ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏବଂ ପବନ ଚୋଲିର ଭାଗ ଓ ଗାଲର ଅଳଙ୍କାର ଉପରେ ବାହିଯାଏ ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନ କେତକୀକୋଶରଜୋମୁକୁଲିତେକ୍ଷଣଃ । ଵିସ୍ରବ୍ଧାହରଣା ଯତ୍ରଚ୍ଛାଯାଂ ତାଂ ପରିତନ୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେତକୀ କୁଳର ରେଣୁ ଚକ୍ଷୁକୁ ରଙ୍ଗିଥାଏ, ଏବଂ ଛାୟା ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।
ନାରିକେଲଫଲୈର୍ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ନିପତିତୈରଧଃ । ଅପି ଚୂତଫଲୈସ୍ତୃପ୍ତାଃ ପକ୍ଵୈଃ ଶାଖାମୃଗା ଅପି
ଯେଉଁଠାରେ ନାରିକେଳ ଫଳ ନିଜେ ନିଜେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଶାଖାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେ ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ।
ଅପି କେସରିଣୋ ଯତ୍ର ଖେଲଂତି କଲଭୈଃ ସମମ୍ । ଫଣିନଃ କେକିବର୍ହେଷୁ ନିର୍ଵିଶଂକଂ ଵିଶଂତି ଚ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ ହାତୀ ସହିତ ଖେଳିଥାଏ, ଏବଂ ସାପ ମୟୂରର ଘଂସାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
ଯତ୍ରାଶ୍ରମାଂତରେ ଵିପ୍ରୋ ଵତ୍ସନାମା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଶାଂତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାଧ୍ଯାଯଂ ଜପନ୍ନାସ୍ତେ ନିରଂତରମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, 'ବତ୍ସ' ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଓ ଶାନ୍ତ, ଚତୁର୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ନିରନ୍ତର ଜପ କରୁଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ତଚ୍ଛିଷ୍ଯପାଦାବ୍ଜ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଜଲୈଃ କୃତେ । କର୍ଦମେ ନ୍ଯପତଦ୍ଗତ୍ଵା ଜୀଵଶେଷୋ ମୁହୁଃ ଶ୍ଵସନ୍
ସେଠାରେ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳରେ ଶଶ ଲୁଟି, ମୁଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଅତି କଷ୍ଟରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା ।
ତତଃ କର୍ଦମସଂସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରନିସ୍ତୀର୍ଣ ସଂସୃତିଃ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ନିର୍ଯଯୌ ଶଶକୋ ଦିଵମ୍
ତାପରେ କର୍ଦମ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ତାହାର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଶେଷ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶଶ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ତତଃ ଶୁନ୍ଯପି ଲିପ୍ତାଂଗୀସ୍ତୋକୈଃ କର୍ଦମବିଂଦୁଭିଃ । କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ତିରହିତା ଶୁନୀରୂପଂ ଵିହାଯ ସା
ତାପରେ କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ, ଶରୀରରେ କର୍ଦମର ଫୁଟିଯାଇଥିବା ଫୋଟା ଲଗି, ଭୋକ ଓ ପିଆସ ରହିତ, କୁକୁର ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲା ।
ତତୋ ଦିଵ୍ଯାଂଗନାରମ୍ଯଂ ଗଂଧର୍ଵୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଶୁନ୍ଯପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା, କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲା ।
ତତୋ ଜହାସ ମେଧାଵୀ ଶିଷ୍ଯୋ ନାମ୍ନା ସ୍ଵକଂଧରଃ । ଵିଚାର୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମଵୈରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ତାପରେ 'ସ୍ୱକନ୍ଧର' ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟ ହସିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।