ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁର ଦୂର ଗଙ୍ଗାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଘୋଡା ଚାଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ସଦା ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି; ଏକ ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ଯେଉଁଠି ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏହି ପବିତ୍ର ମାଟି ଥୋଡ଼ା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ରାଜା, ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷରତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ସ୍ମରତି ଯୋ ନରଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପ ତୁରନ୍ତ ଧୋଇଯାଏ; ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । କୀର୍ତନାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତମ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିଥାଏ।
ଅଵଗାହ୍ଯ ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଅହିଂସାଂ ପରମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଜଳ ପିଇଲେ, ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ କହେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି—
ଧର୍ମାନୁସାରୀ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ—ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମନସା ଚିଂତିତାନ୍କାମାନ୍ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍ । ତତୋ ଗତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵାଭିରକ୍ଷିତମ୍
ମନରେ ଚିନ୍ତିଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଭଲଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ—
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵସେନ୍ମାସଂ ପିତୃଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେ କାମାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପିତୃ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଏଠାରେ ହୁଏ।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ସମାଗତା ମହାଭାଗା ଯମୁନା ଯତ୍ର ନିମ୍ନଗାଃ
ତପନଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ମାନୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ସ୍ଥିତି ରହନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏକଚାଲିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ରାଜା, ପ୍ରୟାଗର ମହିମାକୁ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣ; ଏଠାକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆର୍ତାନାଂ ଚ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ନିଶ୍ଚିତଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ନାକ୍ଷଯଂ ତୁ କଦାଚନ
ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଛଡ଼ା ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନ କେହି ନାହିଁ।
ଗଂଗାଯମୁନମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଦୀପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଭେ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସି
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥାଏ, ସେଠାରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତି ମାନଵଃ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେକାମାନ୍ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଣିଷ ଆନନ୍ଦ କରେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲୈଃ । ଵରାଂଗନା ସମାକୀର୍ଣୈର୍ମୋଦତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୈଃ
ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଭରିତ, ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ସଜିତ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଜନନୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଯାଵନ୍ନ ସ୍ମରତେ ଜନ୍ମ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଘୁମୁଠି ଉଠିବା ପରେ, ପୃଥିବୀର ଜନ୍ମକୁ ଭୁଲିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ହିରଣ୍ଯରତ୍ନସଂପୂର୍ଣେ ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ
ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପଡିଯିବା ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ସେ ହିରା ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିତ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତଦେଵ ସ୍ମରତେ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରଣାତ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତି । ଦେଶସ୍ଥୋ ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ଵିଦେଶେ ଯଦି ଵା ଗୃହେ
ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ, ନିଜ ଦେଶରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ବିଦେଶରେ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମରମାତ୍ରୋପି ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି କେବଳ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯିବେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି କଥା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମଫଲାଵୃତ୍ତା ମହୀ ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯୀ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯତ୍ର ଲୋକେ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣର, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରା କୁଲେ ରମ୍ଯେ ମଂଦାକିନ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ । ମୋଦତେ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵକୃତେନେହ କର୍ମଣା
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ, ରମ୍ୟ କୁଳରେ, ହଜାର ଜନନୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ନିଜ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଦିଵି ଦୈଵତୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୁଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସେଉଁଠି ସେକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତାପରେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପଡିଯିବା ପରେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପର ନାଥ ହୁଅନ୍ତି।
ତତଃ ଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗୁଣଵାନ୍ଵିତ୍ତସଂପନ୍ନୋ ଭଵତୀହ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ଶୁଭ କର୍ମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ଭରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସତ୍ଯଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
କର୍ମ, ମନ ଓ ଓଠରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି—