ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ମୁନିମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମାସେନ ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବା, ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, କିପରି ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ । ଏଵଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଏହିପରି ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୀର୍ତିତଂ ଵୈ ପୁରା ଵିଭୋ । ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାକଲ୍ପେ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । କଥଂ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ନରାଣାଂ ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହେଁ ଶୁଣିବାକୁ, ପୁରାକାଳରେ କିପରି ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବାର କିପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ?
ମୃତାନାଂ କା ଗତିସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାନାଂ ଚୈଵ କିଂ ଫଲମ୍ । ଯେ ଵସଂତି ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଫଲମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ପ୍ରୟାଗରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ମୋର ବହୁତ ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ନାଥେଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରା ଋଷୀଣାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ପ୍ରିୟ, କିପରି ଇଚ୍ଛା ଓ କିପରି ଫଳ ମିଳେ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠୁ ଶୁଣିଛି।
ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକୀ ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ, ଏବଂ ଅନେକ ମହାନ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ସବୁ କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବା ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିବି।
ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁର ଦୂର ଗଙ୍ଗାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଘୋଡା ଚାଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ସଦା ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି; ଏକ ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ଯେଉଁଠି ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏହି ପବିତ୍ର ମାଟି ଥୋଡ଼ା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ରାଜା, ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷରତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ସ୍ମରତି ଯୋ ନରଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପ ତୁରନ୍ତ ଧୋଇଯାଏ; ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । କୀର୍ତନାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତମ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିଥାଏ।
ଅଵଗାହ୍ଯ ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଅହିଂସାଂ ପରମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଜଳ ପିଇଲେ, ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ କହେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି—
ଧର୍ମାନୁସାରୀ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ—ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମନସା ଚିଂତିତାନ୍କାମାନ୍ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍ । ତତୋ ଗତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵାଭିରକ୍ଷିତମ୍
ମନରେ ଚିନ୍ତିଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଭଲଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ—
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵସେନ୍ମାସଂ ପିତୃଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେ କାମାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପିତୃ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଏଠାରେ ହୁଏ।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ସମାଗତା ମହାଭାଗା ଯମୁନା ଯତ୍ର ନିମ୍ନଗାଃ
ତପନଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ମାନୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ସ୍ଥିତି ରହନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏକଚାଲିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ରାଜା, ପ୍ରୟାଗର ମହିମାକୁ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣ; ଏଠାକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆର୍ତାନାଂ ଚ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ନିଶ୍ଚିତଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ନାକ୍ଷଯଂ ତୁ କଦାଚନ
ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଛଡ଼ା ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନ କେହି ନାହିଁ।
ଗଂଗାଯମୁନମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଦୀପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଭେ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସି
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥାଏ, ସେଠାରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତି ମାନଵଃ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେକାମାନ୍ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଣିଷ ଆନନ୍ଦ କରେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।