ଯଥାଵିକ୍ଲଵମାପନ୍ନୋ ରୋଦମାନଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ମାର୍କଂଡସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆସିଲେ।
ହସ୍ତିନାପୁର ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵାରପାଲୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥିତଵାନ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ମାର୍କଂଡୋ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ମୁନିଃ । ତ୍ଵରିତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମେତ୍ଯାହ ତତ୍ପରଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ହେ ମହାମୁନି, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର କୁଳ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହାମୁନେ । ସିଂହାସନ ଉପସ୍ଥାପ୍ଯ ପାଦଶୌଚାର୍ଚନାଦିଭିଃ
ଆଜି ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବଡ଼ ମୁନି। ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନର ସିଂହାସନ ଦେଇ, ପାଦ ଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛୁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପୂଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍ । ତତସ୍ତମୂଚେ ମାର୍କଣ୍ଡଃ ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ।'
ଆଖ୍ଯାହି ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତଂ ତ୍ଵଯା । କେନ ଵା ଵିକ୍ଲଵୀଭୂତଃ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ତି କାହିଁକି? କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ? ମୋ ପାଖରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅସ୍ମାକଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନେ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନିହ ଚାଗତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ବଡ଼ ମୁନି, ଆମର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ରଣେ ପାପଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ରହିଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ କୌଣସି ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନା ରାଜଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ତଦେଵଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ ଚିଂତଯେତ୍
ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱରେ ତ ଏହା ଅଧିକ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖ, ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ମୁନିମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମାସେନ ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବା, ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, କିପରି ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ । ଏଵଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଏହିପରି ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୀର୍ତିତଂ ଵୈ ପୁରା ଵିଭୋ । ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାକଲ୍ପେ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । କଥଂ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ନରାଣାଂ ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହେଁ ଶୁଣିବାକୁ, ପୁରାକାଳରେ କିପରି ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବାର କିପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ?
ମୃତାନାଂ କା ଗତିସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାନାଂ ଚୈଵ କିଂ ଫଲମ୍ । ଯେ ଵସଂତି ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଫଲମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ପ୍ରୟାଗରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ମୋର ବହୁତ ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ନାଥେଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରା ଋଷୀଣାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ପ୍ରିୟ, କିପରି ଇଚ୍ଛା ଓ କିପରି ଫଳ ମିଳେ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠୁ ଶୁଣିଛି।
ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକୀ ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ, ଏବଂ ଅନେକ ମହାନ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ସବୁ କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବା ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିବି।
ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁର ଦୂର ଗଙ୍ଗାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଘୋଡା ଚାଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ସଦା ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି; ଏକ ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ଯେଉଁଠି ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏହି ପବିତ୍ର ମାଟି ଥୋଡ଼ା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ରାଜା, ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷରତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ସ୍ମରତି ଯୋ ନରଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପ ତୁରନ୍ତ ଧୋଇଯାଏ; ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । କୀର୍ତନାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତମ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିଥାଏ।
ଅଵଗାହ୍ଯ ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଅହିଂସାଂ ପରମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଜଳ ପିଇଲେ, ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ କହେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି—
ଧର୍ମାନୁସାରୀ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ—ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।