ଵାସୁଦେଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଂଚଶେଷାସ୍ତୁ ପାଂଡଵାଃ । କଥଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — କିପରି ଆମେ ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବଳଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କଲୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜାନୋ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଶୂରମାନିନଃ
ଏବଂ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ରାଜ୍ଯେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନଵା । ଧିକ୍କଷ୍ଟମିତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ରାଜା ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ କଣ କରିବି? ଭୋଗ ବା ଜୀବନ ରହିଲେ କଣ ହେବ? — ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭାବି, ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ କିଂ ଚିତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଧୋମୁଖଃ । ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଯଦା ରାଜା ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଜା ହୁସ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
କଂ ଚରେ ଵିଧିନା ଯୋଗଂ ନିଯମଂ ତୀର୍ଥମେଵ ଵା । ଯେନାହଂ ଶୀଘ୍ରମାମୁଚ୍ଯେ ମହାପାତକକିଲ୍ବିଷାତ୍
କେଉଁଠି ଯାଇ ମୁଁ ନିୟମ, ଯୋଗ ବା ତୀର୍ଥ ଆଚରଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି?
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୃଚ୍ଛାମି ଵୈ କୃଷ୍ଣଂ ଯେନେଦଂ କାରିତଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ — କିପରି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିବି, ଯିଏ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଛନ୍ତି?
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କଥଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହତମ୍ । ଵ୍ଯାସଂ କଥମହଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ଗୋତ୍ରକ୍ଷଯଃ କୃତଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି? ବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ଯାହାଙ୍କର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି?
ଏଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମାପନ୍ନୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ରୁଦଂତଃ ପାଂଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଭାଇମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନଃ ସମେତାଃ ପାଂଡଵାଶ୍ରିତାଃ । କୁଂତୀ ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ — କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ।
ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେ ରୋଦମାନାଃ ସମଂତତଃ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡସ୍ତେନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ବାରାଣସୀରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଲେ।
ଯଥାଵିକ୍ଲଵମାପନ୍ନୋ ରୋଦମାନଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ମାର୍କଂଡସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆସିଲେ।
ହସ୍ତିନାପୁର ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵାରପାଲୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥିତଵାନ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ମାର୍କଂଡୋ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ମୁନିଃ । ତ୍ଵରିତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମେତ୍ଯାହ ତତ୍ପରଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ହେ ମହାମୁନି, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର କୁଳ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହାମୁନେ । ସିଂହାସନ ଉପସ୍ଥାପ୍ଯ ପାଦଶୌଚାର୍ଚନାଦିଭିଃ
ଆଜି ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବଡ଼ ମୁନି। ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନର ସିଂହାସନ ଦେଇ, ପାଦ ଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛୁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପୂଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍ । ତତସ୍ତମୂଚେ ମାର୍କଣ୍ଡଃ ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ।'
ଆଖ୍ଯାହି ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତଂ ତ୍ଵଯା । କେନ ଵା ଵିକ୍ଲଵୀଭୂତଃ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ତି କାହିଁକି? କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ? ମୋ ପାଖରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅସ୍ମାକଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନେ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନିହ ଚାଗତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ବଡ଼ ମୁନି, ଆମର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ରଣେ ପାପଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ରହିଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ କୌଣସି ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନା ରାଜଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ତଦେଵଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ ଚିଂତଯେତ୍
ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱରେ ତ ଏହା ଅଧିକ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖ, ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ମୁନିମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମାସେନ ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବା, ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, କିପରି ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ । ଏଵଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଏହିପରି ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୀର୍ତିତଂ ଵୈ ପୁରା ଵିଭୋ । ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାକଲ୍ପେ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । କଥଂ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ନରାଣାଂ ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହେଁ ଶୁଣିବାକୁ, ପୁରାକାଳରେ କିପରି ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବାର କିପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ?
ମୃତାନାଂ କା ଗତିସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାନାଂ ଚୈଵ କିଂ ଫଲମ୍ । ଯେ ଵସଂତି ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଫଲମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ପ୍ରୟାଗରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କି ଫଳ? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ମୋର ବହୁତ ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ନାଥେଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରା ଋଷୀଣାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ପ୍ରିୟ, କିପରି ଇଚ୍ଛା ଓ କିପରି ଫଳ ମିଳେ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠୁ ଶୁଣିଛି।
ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକୀ ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ, ଏବଂ ଅନେକ ମହାନ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ସବୁ କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବା ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିବି।