ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜପଦଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ଭଜେତାନୁଦିନଂ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଧିକଂ ଭଵେତ୍
ସେହିପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶୁଭ; ସେଠି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ଗଵାଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ତୁଳସୀ ଓ ଗାଈଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣି ନାଶଯେତ୍ତୀର୍ଥସେଵନାତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ନରକଂ ଯାତି କର୍ମ୍ମଭୋଗାଦ୍ଧି ଶାମ୍ଯତି
ତେଣୁ, ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ, ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ କର୍ମର ଫଳରେ ଦମିତ ହୁଏ।
ପାପିନାଂ ନରକେ ଵାସଃ ସୁକୃତୀ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନିଷେଵେତ ତୀର୍ଥଂ ଖଲୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ପାପୀମାନେ ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତୀର୍ଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଶ୍ରୁତାନି କିଲ ତୀର୍ଥାନି ସମାହାତ୍ମ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତ । ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଵିଶେଷକମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ତୀର୍ଥମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ପ୍ରୟାଗର ବିଶେଷ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ସୂତ ଯତ୍ତ୍ଵଯା । ଵିଶେଷାଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସୂତ ନଃ କଥ୍ଯତାମିତି
ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଥିଲ, ହେ ସୂତ; ଏବେ ଆମେ ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଯାଗଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତାଃ । ହଂତାହଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯୋପଵର୍ଣନମ୍
ସୂତ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ବହୁତ ଉତ୍ତମ। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ମାର୍କଂଡେଯେନ କଥିତଂ ଯତ୍ପୁରା ପାଂଡୁସୂନଵେ । ଭାରତେ ତୁ ଯଦା ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯେ ପୃଥାସୁତେ
ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ଘଟଣା ଘଟିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାଜା କୁଂତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଭ୍ରାତୃଶୋକେନ ସଂତପ୍ତଃ ଚିଂତଯଂସ୍ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସମୟରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭାଇମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଆସୀଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଏକାଦଶଚମୂପତିଃ । ଅସ୍ମାନ୍ସଂତପ୍ଯ ବହୁଶଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏକାଦଶ ସେନାର ଅଧିପତି ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଆମକୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବର୍ତ୍ତମାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଂଚଶେଷାସ୍ତୁ ପାଂଡଵାଃ । କଥଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — କିପରି ଆମେ ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବଳଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କଲୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜାନୋ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଶୂରମାନିନଃ
ଏବଂ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ରାଜ୍ଯେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନଵା । ଧିକ୍କଷ୍ଟମିତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ରାଜା ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ କଣ କରିବି? ଭୋଗ ବା ଜୀବନ ରହିଲେ କଣ ହେବ? — ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭାବି, ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ କିଂ ଚିତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଧୋମୁଖଃ । ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଯଦା ରାଜା ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଜା ହୁସ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
କଂ ଚରେ ଵିଧିନା ଯୋଗଂ ନିଯମଂ ତୀର୍ଥମେଵ ଵା । ଯେନାହଂ ଶୀଘ୍ରମାମୁଚ୍ଯେ ମହାପାତକକିଲ୍ବିଷାତ୍
କେଉଁଠି ଯାଇ ମୁଁ ନିୟମ, ଯୋଗ ବା ତୀର୍ଥ ଆଚରଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି?
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୃଚ୍ଛାମି ଵୈ କୃଷ୍ଣଂ ଯେନେଦଂ କାରିତଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ — କିପରି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିବି, ଯିଏ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଛନ୍ତି?
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କଥଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହତମ୍ । ଵ୍ଯାସଂ କଥମହଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ଗୋତ୍ରକ୍ଷଯଃ କୃତଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି? ବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ଯାହାଙ୍କର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି?
ଏଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମାପନ୍ନୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ରୁଦଂତଃ ପାଂଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଭାଇମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନଃ ସମେତାଃ ପାଂଡଵାଶ୍ରିତାଃ । କୁଂତୀ ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ — କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ।
ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେ ରୋଦମାନାଃ ସମଂତତଃ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡସ୍ତେନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ବାରାଣସୀରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଲେ।
ଯଥାଵିକ୍ଲଵମାପନ୍ନୋ ରୋଦମାନଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ମାର୍କଂଡସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆସିଲେ।
ହସ୍ତିନାପୁର ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵାରପାଲୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥିତଵାନ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ମାର୍କଂଡୋ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ମୁନିଃ । ତ୍ଵରିତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମେତ୍ଯାହ ତତ୍ପରଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ହେ ମହାମୁନି, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର କୁଳ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହାମୁନେ । ସିଂହାସନ ଉପସ୍ଥାପ୍ଯ ପାଦଶୌଚାର୍ଚନାଦିଭିଃ
ଆଜି ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବଡ଼ ମୁନି। ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନର ସିଂହାସନ ଦେଇ, ପାଦ ଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛୁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପୂଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍ । ତତସ୍ତମୂଚେ ମାର୍କଣ୍ଡଃ ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ।'
ଆଖ୍ଯାହି ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତଂ ତ୍ଵଯା । କେନ ଵା ଵିକ୍ଲଵୀଭୂତଃ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ତି କାହିଁକି? କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ? ମୋ ପାଖରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅସ୍ମାକଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନେ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନିହ ଚାଗତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ବଡ଼ ମୁନି, ଆମର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ରଣେ ପାପଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୁଣ, ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ରହିଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ କୌଣସି ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନା ରାଜଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ତଦେଵଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ ଚିଂତଯେତ୍
ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱରେ ତ ଏହା ଅଧିକ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖ, ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।