ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଭିଃ ସହ ସୁଵ୍ରତଃ । ଜଗାମାଖିଲତୀର୍ଥାନି ସାଦରଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଋଷିମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
ମଯୋକ୍ତାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ମୁଁ ଏବଂ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ମଯୋକ୍ତମଖିଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ନାଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମମାସ୍ତି ଵୈ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କହିଦେଇଛି; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ? ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ମୋର ଅକହା ରହିନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଵିଷ୍ଣୁଦେହାନି ସୁଵ୍ରତାଃ । ଏଷାମନ୍ଯତମା ସଂଗାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ଅଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତମାନେ। ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ହୁଏ, ସେଠି ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତୀର୍ଥାନୁଶ୍ରଵଣଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ପାପରାଶିନିପାତାଯ ନାନ୍ଯୋପାଯଃ କଲୌଯୁଗେ
ତୀର୍ଥର କଥା ଶୁଣିବା ଧନ୍ୟ, ତୀର୍ଥର ସେବା କରିବା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; କଳିଯୁଗରେ ପାପର ଭାର ନାଶ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଵାସଂ କୁର୍ଯାମହଂ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶମହଂ ତଥା । ଏଵଂ ଯୋଽନୁଦିନଂ ବ୍ରୂତେ ସ ଯାତି ପରମଂ ମହତ୍
ମୁଁ ତୀର୍ଥରେ ବାସ କରିବି, ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି; ଏପରି ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ କହେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପାପାନି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ତୀର୍ଥାଲାପନମାତ୍ରତଃ । ତୀର୍ଥାନି ଖଲୁ ଧନ୍ଯାନି ଧନ୍ଯସେଵ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତାଃ
ତୀର୍ଥର କଥା କେବଳ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ନିଶ୍ଚୟ, ତୀର୍ଥମାନେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସେବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତମାନେ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନାଦେଵ ସେଵିତୋ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ । ନାରାଯଣୋ ଜଗତ୍କର୍ତା ନାସ୍ତି ତୀର୍ଥାତ୍ପରଂ ପଦମ୍
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସେବା କରିଲେ, ସେଇ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ; ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପଦ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁଲସୀ ଚୈଵ ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସଂଚଯଃ । ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପରମେଶାନଃ ସେଵ୍ଯ ଏଵ ସଦା ନୃଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମୂହ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ—ଏହାମାନେ ସଦା ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ସେଵନଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହାଦେରଧିକଂ ଵିଦୁରଗ୍ରଜାଃ
ବିଶେଷ କରି, ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜପଦଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ଭଜେତାନୁଦିନଂ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଧିକଂ ଭଵେତ୍
ସେହିପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶୁଭ; ସେଠି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ଗଵାଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ତୁଳସୀ ଓ ଗାଈଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣି ନାଶଯେତ୍ତୀର୍ଥସେଵନାତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ନରକଂ ଯାତି କର୍ମ୍ମଭୋଗାଦ୍ଧି ଶାମ୍ଯତି
ତେଣୁ, ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ, ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ କର୍ମର ଫଳରେ ଦମିତ ହୁଏ।
ପାପିନାଂ ନରକେ ଵାସଃ ସୁକୃତୀ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନିଷେଵେତ ତୀର୍ଥଂ ଖଲୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ପାପୀମାନେ ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତୀର୍ଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଶ୍ରୁତାନି କିଲ ତୀର୍ଥାନି ସମାହାତ୍ମ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତ । ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଵିଶେଷକମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ତୀର୍ଥମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ପ୍ରୟାଗର ବିଶେଷ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ସୂତ ଯତ୍ତ୍ଵଯା । ଵିଶେଷାଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସୂତ ନଃ କଥ୍ଯତାମିତି
ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଥିଲ, ହେ ସୂତ; ଏବେ ଆମେ ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଯାଗଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତାଃ । ହଂତାହଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯୋପଵର୍ଣନମ୍
ସୂତ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ବହୁତ ଉତ୍ତମ। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ମାର୍କଂଡେଯେନ କଥିତଂ ଯତ୍ପୁରା ପାଂଡୁସୂନଵେ । ଭାରତେ ତୁ ଯଦା ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯେ ପୃଥାସୁତେ
ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ଘଟଣା ଘଟିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାଜା କୁଂତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଭ୍ରାତୃଶୋକେନ ସଂତପ୍ତଃ ଚିଂତଯଂସ୍ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସମୟରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭାଇମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଆସୀଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଏକାଦଶଚମୂପତିଃ । ଅସ୍ମାନ୍ସଂତପ୍ଯ ବହୁଶଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏକାଦଶ ସେନାର ଅଧିପତି ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଆମକୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବର୍ତ୍ତମାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଂଚଶେଷାସ୍ତୁ ପାଂଡଵାଃ । କଥଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — କିପରି ଆମେ ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବଳଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କଲୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜାନୋ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଶୂରମାନିନଃ
ଏବଂ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ରାଜ୍ଯେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନଵା । ଧିକ୍କଷ୍ଟମିତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ରାଜା ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ କଣ କରିବି? ଭୋଗ ବା ଜୀବନ ରହିଲେ କଣ ହେବ? — ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭାବି, ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ କିଂ ଚିତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଧୋମୁଖଃ । ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଯଦା ରାଜା ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଜା ହୁସ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
କଂ ଚରେ ଵିଧିନା ଯୋଗଂ ନିଯମଂ ତୀର୍ଥମେଵ ଵା । ଯେନାହଂ ଶୀଘ୍ରମାମୁଚ୍ଯେ ମହାପାତକକିଲ୍ବିଷାତ୍
କେଉଁଠି ଯାଇ ମୁଁ ନିୟମ, ଯୋଗ ବା ତୀର୍ଥ ଆଚରଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି?
ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୃଚ୍ଛାମି ଵୈ କୃଷ୍ଣଂ ଯେନେଦଂ କାରିତଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ — କିପରି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିବି, ଯିଏ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିଛନ୍ତି?
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କଥଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହତମ୍ । ଵ୍ଯାସଂ କଥମହଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ଗୋତ୍ରକ୍ଷଯଃ କୃତଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି? ବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ଯାହାଙ୍କର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି?
ଏଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମାପନ୍ନୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ରୁଦଂତଃ ପାଂଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଭାଇମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନଃ ସମେତାଃ ପାଂଡଵାଶ୍ରିତାଃ । କୁଂତୀ ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ — କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ।
ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେ ରୋଦମାନାଃ ସମଂତତଃ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡସ୍ତେନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ବାରାଣସୀରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଲେ।