ନାକୃତୋ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ । ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ କର୍ମ କରିନାହାନ୍ତି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଦେହ ଅଶୁଚି, ଚୋର ନୁହେଁ, ତଥା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲେ—
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା । ପିତରସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସଠିକ୍ ଆଚରଣ କରୁଛ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖୁଛ, ତୁମ ଜନ୍ମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତାଃ । ଦିଲୀପକୀର୍ତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଦିଳୀପଙ୍କ ମହାନ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନମନସା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି କହି ଓ ଅନୁମତି ଦେଇ, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦିଲୀପଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀମନୁଚକ୍ରମେ
ଦିଳୀପ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମହାପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ, ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ପର୍ଯଟିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯୈଷ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାର ଯେଉଁଠି କେହି ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଦିଲୀପଃ ପାର୍ଥ ନୃପତିର୍ଯଥାପୂର୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଆଠଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ, ଯେପରି ରାଜା ଦିଳୀପ ପୂର୍ବେ ପାଇଥିଲେ।
ନେତା ଚ ତ୍ଵମୃଷୀନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଫଲମ୍ । ରକ୍ଷୋଗଣଵିକୀର୍ଣାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଭାରତ
ଏବଂ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିବ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଆଠଗୁଣା ଫଳ ପାଇବ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ନ ଗତିର୍ଵିଦ୍ଯତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵାମୃତେ କୁରୁନଂଦନ । ଇଦଂ ଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନୁସଂଶ୍ରିତମ୍
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାରି ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ; ଏହି ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ।
ଯଃ ପଠେତ୍କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଋଷିମୁଖ୍ଯାଃ ସଦା ଯତ୍ର ଵାଲ୍ମୀକିସ୍ତ୍ଵଥ କଶ୍ଯପଃ
ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି—ବାଲ୍ମୀକି ଓ କଶ୍ୟପ,
ଆତ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵଥ କୌଂଡିନ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଗୌତମଃ । ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋଽଥ ଗାଲଵଃ
ଅତ୍ରି, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଳବ,
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିରୁଦ୍ଦାଲକସ୍ତଥା । ଶୌନକଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚ ତପତାଂ ଵରଃ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଉଦ୍ଦାଳକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଶୌନକ, ଏବଂ ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ,
ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜାବାଲିଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଏତେ ଋଷିଵରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ଜାବାଲି; ଏହି ସମସ୍ତ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ତୁମ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଭିଃ ସହ ମହାଭାଗ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନ୍ଯନୁଵ୍ରଜ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମହତୀଂ କୀର୍ତିଂ ଯଥା ରାଜା ମହାଭିଷଃ
ଏମାନଙ୍କ ସହ ମହାଭାଗ, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ଭ୍ରମଣ କର; ତୁମେ ରାଜା ମହାଭିଷ ପରି ମହାନ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ଯଥା ଯଯାତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଥା ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ଶୋଭସେ
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୟାତି ଓ ରାଜା ପୁରୁରବା, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛ।
ଯଥା ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଯଥା ରାମଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରହା ସର୍ଵାନ୍ସପତ୍ନାନଦହତ୍ ପୁରା
ଯେପରି ରାଜା ଭଗୀରଥ, ଯେପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ଏବଂ ଯେପରି ବୃତ୍ରହନ୍ତା ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ,
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଲଯାମାସ ଦେଵରାଟ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଥା ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ସେପରି ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ କରି ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବ।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣାର୍ଜିତାମୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜୀଵଲୋଚନ । ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯାର୍ଜୁନୋ ଯଥା
ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅର୍ଜନ କରିବା ପରେ, ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ତୁମ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବ, ଯେପରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ଲଭିଥିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାରାଜଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଭଗବାନ ନାରଦ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଭିଃ ସହ ସୁଵ୍ରତଃ । ଜଗାମାଖିଲତୀର୍ଥାନି ସାଦରଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଋଷିମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
ମଯୋକ୍ତାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ମୁଁ ଏବଂ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ମଯୋକ୍ତମଖିଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ନାଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମମାସ୍ତି ଵୈ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କହିଦେଇଛି; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ? ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ମୋର ଅକହା ରହିନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଵିଷ୍ଣୁଦେହାନି ସୁଵ୍ରତାଃ । ଏଷାମନ୍ଯତମା ସଂଗାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ଅଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତମାନେ। ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ହୁଏ, ସେଠି ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତୀର୍ଥାନୁଶ୍ରଵଣଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ପାପରାଶିନିପାତାଯ ନାନ୍ଯୋପାଯଃ କଲୌଯୁଗେ
ତୀର୍ଥର କଥା ଶୁଣିବା ଧନ୍ୟ, ତୀର୍ଥର ସେବା କରିବା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; କଳିଯୁଗରେ ପାପର ଭାର ନାଶ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଵାସଂ କୁର୍ଯାମହଂ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶମହଂ ତଥା । ଏଵଂ ଯୋଽନୁଦିନଂ ବ୍ରୂତେ ସ ଯାତି ପରମଂ ମହତ୍
ମୁଁ ତୀର୍ଥରେ ବାସ କରିବି, ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି; ଏପରି ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ କହେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପାପାନି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ତୀର୍ଥାଲାପନମାତ୍ରତଃ । ତୀର୍ଥାନି ଖଲୁ ଧନ୍ଯାନି ଧନ୍ଯସେଵ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତାଃ
ତୀର୍ଥର କଥା କେବଳ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ନିଶ୍ଚୟ, ତୀର୍ଥମାନେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସେବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତମାନେ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନାଦେଵ ସେଵିତୋ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ । ନାରାଯଣୋ ଜଗତ୍କର୍ତା ନାସ୍ତି ତୀର୍ଥାତ୍ପରଂ ପଦମ୍
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସେବା କରିଲେ, ସେଇ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ; ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପଦ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁଲସୀ ଚୈଵ ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସଂଚଯଃ । ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପରମେଶାନଃ ସେଵ୍ଯ ଏଵ ସଦା ନୃଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମୂହ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ—ଏହାମାନେ ସଦା ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ସେଵନଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହାଦେରଧିକଂ ଵିଦୁରଗ୍ରଜାଃ
ବିଶେଷ କରି, ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।