ମୁକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଟସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ଧର୍ମ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ ମୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧାର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ମହୀଶୀର୍ଷମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦମୟ, ଶୁଦ୍ଧିକର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ। ଏହା ମହା ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ପଢ଼ିଲେ ଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେ। ଏହା ଶ୍ରୀମୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶୁଭ।
ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରେ। ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପୁଅ ପାଏ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍
ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତିପାରେ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଧନ ଲାଭ କରେ। ଶୂଦ୍ର ଆପେକ୍ଷିତ ଭୋଗ ପାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ି ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚି । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ ଏବଂ ସଦା ପବିତ୍ର ରହେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନ୍ଯପି । ମନସାପ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥମନୀଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଯାଏନି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏପରି।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ । ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ କୃତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନ ଓ ଦେବସମ ଋଷିମାନେ, ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଭ କାମନାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵ୍ରଜ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଏହିପରି, ହେ କୌରବ, ନିୟମ ରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଅ। ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଭାଵିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ
ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି କରନ୍ତି।
ନାକୃତୋ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ । ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ କର୍ମ କରିନାହାନ୍ତି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଦେହ ଅଶୁଚି, ଚୋର ନୁହେଁ, ତଥା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲେ—
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା । ପିତରସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସଠିକ୍ ଆଚରଣ କରୁଛ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖୁଛ, ତୁମ ଜନ୍ମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତାଃ । ଦିଲୀପକୀର୍ତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଦିଳୀପଙ୍କ ମହାନ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନମନସା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି କହି ଓ ଅନୁମତି ଦେଇ, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦିଲୀପଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀମନୁଚକ୍ରମେ
ଦିଳୀପ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମହାପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ, ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ପର୍ଯଟିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯୈଷ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାର ଯେଉଁଠି କେହି ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଦିଲୀପଃ ପାର୍ଥ ନୃପତିର୍ଯଥାପୂର୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଆଠଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ, ଯେପରି ରାଜା ଦିଳୀପ ପୂର୍ବେ ପାଇଥିଲେ।
ନେତା ଚ ତ୍ଵମୃଷୀନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଫଲମ୍ । ରକ୍ଷୋଗଣଵିକୀର୍ଣାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଭାରତ
ଏବଂ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିବ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଆଠଗୁଣା ଫଳ ପାଇବ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ନ ଗତିର୍ଵିଦ୍ଯତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵାମୃତେ କୁରୁନଂଦନ । ଇଦଂ ଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନୁସଂଶ୍ରିତମ୍
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାରି ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ; ଏହି ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ।
ଯଃ ପଠେତ୍କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଋଷିମୁଖ୍ଯାଃ ସଦା ଯତ୍ର ଵାଲ୍ମୀକିସ୍ତ୍ଵଥ କଶ୍ଯପଃ
ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ସଦା ବସନ୍ତି—ବାଲ୍ମୀକି ଓ କଶ୍ୟପ,
ଆତ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵଥ କୌଂଡିନ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଗୌତମଃ । ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋଽଥ ଗାଲଵଃ
ଅତ୍ରି, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଳବ,
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିରୁଦ୍ଦାଲକସ୍ତଥା । ଶୌନକଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚ ତପତାଂ ଵରଃ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଉଦ୍ଦାଳକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଶୌନକ, ଏବଂ ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ,
ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜାବାଲିଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଏତେ ଋଷିଵରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ଜାବାଲି; ଏହି ସମସ୍ତ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ତୁମ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଭିଃ ସହ ମହାଭାଗ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନ୍ଯନୁଵ୍ରଜ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମହତୀଂ କୀର୍ତିଂ ଯଥା ରାଜା ମହାଭିଷଃ
ଏମାନଙ୍କ ସହ ମହାଭାଗ, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ଭ୍ରମଣ କର; ତୁମେ ରାଜା ମହାଭିଷ ପରି ମହାନ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ଯଥା ଯଯାତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଥା ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ଶୋଭସେ
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୟାତି ଓ ରାଜା ପୁରୁରବା, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛ।
ଯଥା ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଯଥା ରାମଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରହା ସର୍ଵାନ୍ସପତ୍ନାନଦହତ୍ ପୁରା
ଯେପରି ରାଜା ଭଗୀରଥ, ଯେପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ଏବଂ ଯେପରି ବୃତ୍ରହନ୍ତା ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ,
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଲଯାମାସ ଦେଵରାଟ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଥା ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ସେପରି ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ କରି ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବ।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣାର୍ଜିତାମୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜୀଵଲୋଚନ । ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯାର୍ଜୁନୋ ଯଥା
ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅର୍ଜନ କରିବା ପରେ, ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ତୁମ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବ, ଯେପରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ଲଭିଥିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାରାଜଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଭଗବାନ ନାରଦ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।