ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କିଏ ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ସେବା କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦହିଯାଏ, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଜଳାଣାକୁ ଭସ୍ମ କରେ ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମସ୍ତ କୁ ଦହିଦେଉଛି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଏକ ତୂଳର ଢେରକୁ ଜଳାଇଦିଏ । କୃତଯୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର ସ୍ମରଣୀୟ ।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟ ପର୍ବତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଜନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସାଥିରେ ସାତ ପିଢି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହେ ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେପରି ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି।
ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତି ପରଲୋକଭାକ୍ । ନ ଗଂଗା ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ପୂଜା କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ପରଲୋକର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ପରି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ପରି ଦେବତା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ବହେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦେଶ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ମାନସେଷୁ ଚ
ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କଥା ଦ୍ୱିଜ, ସାଧୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ।
ମୁକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଟସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ଧର୍ମ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ ମୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧାର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ମହୀଶୀର୍ଷମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦମୟ, ଶୁଦ୍ଧିକର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ। ଏହା ମହା ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ପଢ଼ିଲେ ଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେ। ଏହା ଶ୍ରୀମୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶୁଭ।
ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରେ। ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପୁଅ ପାଏ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍
ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତିପାରେ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଧନ ଲାଭ କରେ। ଶୂଦ୍ର ଆପେକ୍ଷିତ ଭୋଗ ପାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ି ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚି । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ ଏବଂ ସଦା ପବିତ୍ର ରହେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନ୍ଯପି । ମନସାପ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥମନୀଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଯାଏନି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏପରି।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ । ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ କୃତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନ ଓ ଦେବସମ ଋଷିମାନେ, ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଭ କାମନାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵ୍ରଜ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଏହିପରି, ହେ କୌରବ, ନିୟମ ରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଅ। ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଭାଵିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ
ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି କରନ୍ତି।
ନାକୃତୋ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ । ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ କର୍ମ କରିନାହାନ୍ତି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଦେହ ଅଶୁଚି, ଚୋର ନୁହେଁ, ତଥା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲେ—
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା । ପିତରସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସଠିକ୍ ଆଚରଣ କରୁଛ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖୁଛ, ତୁମ ଜନ୍ମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତାଃ । ଦିଲୀପକୀର୍ତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଦିଳୀପଙ୍କ ମହାନ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନମନସା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି କହି ଓ ଅନୁମତି ଦେଇ, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦିଲୀପଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀମନୁଚକ୍ରମେ
ଦିଳୀପ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମହାପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ, ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ପର୍ଯଟିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯୈଷ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାର ଯେଉଁଠି କେହି ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଦିଲୀପଃ ପାର୍ଥ ନୃପତିର୍ଯଥାପୂର୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଆଠଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ, ଯେପରି ରାଜା ଦିଳୀପ ପୂର୍ବେ ପାଇଥିଲେ।
ନେତା ଚ ତ୍ଵମୃଷୀନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଫଲମ୍ । ରକ୍ଷୋଗଣଵିକୀର୍ଣାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଭାରତ
ଏବଂ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିବ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଆଠଗୁଣା ଫଳ ପାଇବ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ନ ଗତିର୍ଵିଦ୍ଯତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵାମୃତେ କୁରୁନଂଦନ । ଇଦଂ ଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନୁସଂଶ୍ରିତମ୍
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାରି ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ; ଏହି ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ।