ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭାଵେଣାଧିକଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ । ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୂର୍ଧକା ନମନାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ସୁମହଦାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯିଏ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମପି ତତ୍କଥା । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ର ସ୍ଵଲ୍ପମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ତଳ । ଏଠାରେ ଅତି ସାନ ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ ।
ନ ଦେଵଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ହେ ପିତା, ଦେବତା କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହୁନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ଦୃଢ଼ତାରୁ ହଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତ୍ତିତଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଛଅ କୋଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଠାରୁ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ଯେତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ହୁଏ ଓ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କନଖଲର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି; ପ୍ରୟାଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ୍ ।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କିଏ ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ସେବା କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦହିଯାଏ, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଜଳାଣାକୁ ଭସ୍ମ କରେ ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମସ୍ତ କୁ ଦହିଦେଉଛି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଏକ ତୂଳର ଢେରକୁ ଜଳାଇଦିଏ । କୃତଯୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର ସ୍ମରଣୀୟ ।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟ ପର୍ବତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଜନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସାଥିରେ ସାତ ପିଢି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହେ ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେପରି ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି।
ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତି ପରଲୋକଭାକ୍ । ନ ଗଂଗା ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ପୂଜା କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ପରଲୋକର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ପରି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ପରି ଦେବତା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ବହେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦେଶ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ମାନସେଷୁ ଚ
ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କଥା ଦ୍ୱିଜ, ସାଧୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ।
ମୁକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଟସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ଧର୍ମ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ ମୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧାର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ମହୀଶୀର୍ଷମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦମୟ, ଶୁଦ୍ଧିକର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ। ଏହା ମହା ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ପଢ଼ିଲେ ଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେ। ଏହା ଶ୍ରୀମୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶୁଭ।
ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରେ। ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପୁଅ ପାଏ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍
ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତିପାରେ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଧନ ଲାଭ କରେ। ଶୂଦ୍ର ଆପେକ୍ଷିତ ଭୋଗ ପାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ି ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚି । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ ଏବଂ ସଦା ପବିତ୍ର ରହେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନ୍ଯପି । ମନସାପ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥମନୀଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଯାଏନି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏପରି।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ । ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ କୃତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନ ଓ ଦେବସମ ଋଷିମାନେ, ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଭ କାମନାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵ୍ରଜ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଏହିପରି, ହେ କୌରବ, ନିୟମ ରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଅ। ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଭାଵିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ
ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି କରନ୍ତି।