ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାଦେଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ନରାଧିପ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ନିଧାନ କରି, ପୂଜା କରି, ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ଗଣପତିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିପାରିବେ, ହେ ନରାଧିପ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚ ସଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ନିରତାଃ ପିତରସ୍ତଥା । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ଚ ମହର୍ଷଯଃ
ସେଠାରେ ଦିଗ୍ପାଳ, ସିଦ୍ଧ, ନିଷ୍ଠାବାନ ପିତୃମାନେ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ପ୍ରମୁଖ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତଥା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ଶୁକ୍ରଧରାସ୍ତଥା । ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
ସେଠି ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ରଧାରୀ ସିଦ୍ଧ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି।
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତତ୍ର ତ୍ରୀଣ୍ଯପି କୁଂଡାନି ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେନ ଜାହ୍ନଵୀ
ଅଁ ହରି ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେଙ୍କ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହୁଛି ।
ପ୍ରଯାଗାତ୍ସମତିକ୍ରାଂତା ସର୍ଵତୀର୍ଥପୁରସ୍କୃତା । ତପନସ୍ଯ ସୁତା ତତ୍ର ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଟପି ଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଯମୁନାଗଂଗଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକଭାଵିନୀ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଲୋକମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ନଦୀ, ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ । ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଜଘନ ଭାବିତ ହୁଏ ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଯାଂତମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରଯାଗଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କଂବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ
ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଜଘନ ଓ ଉପସ୍ଥର ସୀମା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି । ପ୍ରୟାଗ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଜାପତେଃ । ତତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିମଂତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଭୋଗବତୀ ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି । ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସଂତ ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନଘାଃ । ଯଜଂତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପ
ଏଠାରେ ମହାପୁନ୍ୟବାନ୍ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜା ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭାଵେଣାଧିକଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ । ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୂର୍ଧକା ନମନାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ସୁମହଦାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯିଏ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମପି ତତ୍କଥା । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ର ସ୍ଵଲ୍ପମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ତଳ । ଏଠାରେ ଅତି ସାନ ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ ।
ନ ଦେଵଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ହେ ପିତା, ଦେବତା କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହୁନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ଦୃଢ଼ତାରୁ ହଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତ୍ତିତଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଛଅ କୋଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଠାରୁ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ଯେତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ହୁଏ ଓ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କନଖଲର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି; ପ୍ରୟାଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ୍ ।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କିଏ ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ସେବା କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦହିଯାଏ, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଜଳାଣାକୁ ଭସ୍ମ କରେ ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମସ୍ତ କୁ ଦହିଦେଉଛି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଏକ ତୂଳର ଢେରକୁ ଜଳାଇଦିଏ । କୃତଯୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର ସ୍ମରଣୀୟ ।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟ ପର୍ବତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଜନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସାଥିରେ ସାତ ପିଢି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହେ ରାଜା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେପରି ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି।
ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତି ପରଲୋକଭାକ୍ । ନ ଗଂଗା ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ପୂଜା କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ପରଲୋକର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ପରି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ପରି ଦେବତା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ବହେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦେଶ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣର।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ମାନସେଷୁ ଚ
ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କଥା ଦ୍ୱିଜ, ସାଧୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ।