ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯେତ ନରୋ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତୋ ଗିରିଵରଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଚିତ୍ରକୂଟେ ଵିଶାଂପତେ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ମହିମା ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯିବା।
ମଂଦାକିନୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନଦୀଂ ପାପଵିମୋଚନୀମ୍ । ଅତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵାଣଃ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ସେଠାରେ ପାପମୁଚ୍ଛା ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ—
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଗୁହସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁହାସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହାସେନୋ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତୋ ନୃପ । ପୁମାଂସ୍ତତ୍ର ନରଃଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗମନାଦେଵ ସିଧ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ମହାସେନ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ, ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ଯିବାରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳେ।
କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଯଶଃସ୍ଥାନଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନରଃ
କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ; ପରିକ୍ରମା କରି, ସେ ଯଶସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଵିରାଜତି ଯଥା ଶଶୀ । ତତ୍ର କୂପୋ ମହାରାଜ ଵିଶ୍ରୁତୋ ଭରତର୍ଷଭ
ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ନିଧାନ କରି, ଯେଉଁଠି ଶଶୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଆଁ ଅଛି, ହେ ମହାରାଜ, ଯାହା ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସମୁଦ୍ରା ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରୋ ନିଵସଂତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ତତୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏଠି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ବସିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପରିକ୍ରମା କରିଲେ—
ନିଯତାତ୍ମା ନରଃ ପୂତୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଂଗଵେରପୁରଂ ମହତ୍
ନିୟମିତ ମନ ଥିବା ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ଯିବା।
ଯତ୍ର ତୀର୍ଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପୁରା । ଗଂଗାଯାଂ ତୁ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ଯଦି ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରେ—
ଵିଧୂତପାପ୍ମା ଭଵତି ଵାଜପେଯଂ ଚ ଵିଂଦତି । ତତୋ ମୁଂଜଵଟଂ ଗଛେତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ; ତାପରେ ଧୀର ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମୁଝ୍ଜବଟକୁ ଯିବା।
ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାଦେଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ନରାଧିପ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ନିଧାନ କରି, ପୂଜା କରି, ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ଗଣପତିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିପାରିବେ, ହେ ନରାଧିପ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚ ସଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ନିରତାଃ ପିତରସ୍ତଥା । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ଚ ମହର୍ଷଯଃ
ସେଠାରେ ଦିଗ୍ପାଳ, ସିଦ୍ଧ, ନିଷ୍ଠାବାନ ପିତୃମାନେ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ପ୍ରମୁଖ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତଥା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ଶୁକ୍ରଧରାସ୍ତଥା । ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
ସେଠି ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ରଧାରୀ ସିଦ୍ଧ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି।
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତତ୍ର ତ୍ରୀଣ୍ଯପି କୁଂଡାନି ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେନ ଜାହ୍ନଵୀ
ଅଁ ହରି ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେଙ୍କ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହୁଛି ।
ପ୍ରଯାଗାତ୍ସମତିକ୍ରାଂତା ସର୍ଵତୀର୍ଥପୁରସ୍କୃତା । ତପନସ୍ଯ ସୁତା ତତ୍ର ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଟପି ଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଯମୁନାଗଂଗଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକଭାଵିନୀ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଲୋକମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ନଦୀ, ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ । ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଜଘନ ଭାବିତ ହୁଏ ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଯାଂତମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରଯାଗଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କଂବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ
ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଜଘନ ଓ ଉପସ୍ଥର ସୀମା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି । ପ୍ରୟାଗ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଜାପତେଃ । ତତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିମଂତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଭୋଗବତୀ ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି । ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସଂତ ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନଘାଃ । ଯଜଂତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପ
ଏଠାରେ ମହାପୁନ୍ୟବାନ୍ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜା ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭାଵେଣାଧିକଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ । ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୂର୍ଧକା ନମନାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ସୁମହଦାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯିଏ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମପି ତତ୍କଥା । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ର ସ୍ଵଲ୍ପମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ତଳ । ଏଠାରେ ଅତି ସାନ ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ ।
ନ ଦେଵଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ହେ ପିତା, ଦେବତା କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହୁନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ଦୃଢ଼ତାରୁ ହଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତ୍ତିତଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଛଅ କୋଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଠାରୁ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ଯେତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ହୁଏ ଓ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କନଖଲର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି; ପ୍ରୟାଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ୍ ।