ଦୁର୍ଜଯାନ୍ନରକାନ୍ଭୁଂକ୍ତ୍ଵା ଗୃଧ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଵିଜନେ ଵନେ । ଭଗଂଦରେଣ ରୋଗେଣ ସାପି ହିତ୍ଵା ଵରାଂ ତନୁମ୍
ଅପରାଜିତ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ହେଲେ; ଅରୁଣା ମଧ୍ୟ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗରେ ଭୋଗି, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ଉପେତ୍ଯ ନରକାନ୍ଘୋରାନ୍ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ଵନେ ଶୁକୀ । କଣାନାଦାତୁକାମାଂ ତାଂ ସଂଚରଂତୀମିତସ୍ତତଃ
ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅରୁଣା ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଶୁକୀ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଧାନ ଚିଁଡିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଏଠି-ଉଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଦଦାର ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗୃଧ୍ରୋ ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ନୃକପାଲେ ପଯଃ ପୂର୍ଣେ ନିପତଂତୀଂ ତତଃ ଶୁକୀମ୍
ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଶୁକାକୁ ଫାଟିଦେଲା, ଯେତେବେଳେ ଶୁକୀ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷର କପାଳରେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଗୃଧ୍ରୋଽପି ନିଜଘ୍ନେ ସ ଚ ଜାଲିକୈଃ । ପତ୍ନୀଵିଯୋଜିତା ପ୍ରାଣୈର୍ନୃକପାଲଜଲେ ତତଃ
ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ଜାଲିକା ଦ୍ୱାରା ଶୁକୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଅଲଗା ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ମଣିଷ କପାଳର ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ ।
ତତ୍ରୈଵ ନିମମଜ୍ଜା ସା ଵେତ୍ଯକ୍ରୂରତରଃ ଖଗଃ । ପିତୃଲୋକଂ ପ୍ରପେଦାତେ ନୀତୌ ତୌ ଯମକିଂକରୈଃ । ପ୍ରାକ୍କୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ସ୍ମରଂତୌ ଭଯଭାଗିନୌ
ସେଠାରେ ଶୁକୀ ଡୁବିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅତି କ୍ରୂର ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ । ଦୁଇଁଜଣ ଯମର କିଂକରମାନେ ନେଇଗଲେ ପିତୃଲୋକକୁ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମନେ କରି, ଭୟରେ ଭରିଥିଲେ ।
ତତୋ ଯମଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ତଯୋଃ କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଅକସ୍ମାଦେଵତତ୍ସ୍ନାନାନ୍ମରଣେ ସୁକୃତଂ ମହତ୍
ତପରେ ଯମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଘୃଣିତ କର୍ମକୁ ଦେଖି, ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହୋଇଛି ।
ଅନୁଜଜ୍ଞେ ତତୋ ଲୋକମୀପ୍ସିତଂ ଗଂତୁମେତଯୋଃ । ମହାପାତକସଂଘାତୈରପି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷମାନସୌ
ତାପରେ ଯମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ବଡ଼ ପାପର ଭାରରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ ।
ତତୋଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନୌ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତୌ ଦୁଷ୍କୃତଂ ନିଜମ୍ । ଉପେତ୍ଯ ପ୍ରଣତୌ ଭୂତ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତମପୃଚ୍ଛତାମ୍
ତପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମନେ କରି, ସେମାନେ ଯମକୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
ସଂଚିତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ପୂର୍ଵମାଵାଭ୍ଯାମପି ଗର୍ହିତମ୍ । ଲୋକାନାମୀପ୍ସିତାନାଂ ତୁ କୋ ହେତୁସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ନୌ
ଆମେ ଯେ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲୁ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ନିନ୍ଦନୀୟ । ଆମେ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପାଇଲୁ, ଏହାର କାରଣ କଣ ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତାଭ୍ଯାମାହ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଵଚଃ । ଆସୀଦ୍ଗଂଗାତଟେ ନାମ୍ନା ବଟୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ
ସେମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବୈବସ୍ବତ କହିଲେ — ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବଟୁ ଥିଲେ ।
ଏକାକୀ ନିର୍ମମଃ ଶାଂତୋ ଵୀତରାଗୋ ଵିମତ୍ସରଃ । ଗୀତାନାଂ ପଂଚମାଧ୍ଯାଯମାଵର୍ତ୍ତଯତି ସର୍ଵଦା
ସେ ଏକା, ନିର୍ମମ, ଶାନ୍ତ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ସବୁବେଳେ ଗୀତାର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠୁଥିଲେ ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପୂତାତ୍ମା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ । ପାପୀଯାନପି ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନୁମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଵାନସୌ
ସେ ପୁଣ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମକୁ ବୁଝିଲେ । ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ନିର୍ମଲୀକୃତଦେହସ୍ଯ ଗୀତାଭିର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ତତ୍କପାଲଜଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୁଵାଂ ଯାତୌ ପଵିତ୍ରତାମ୍
ଗୀତାର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଓ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ଏହି କପାଳର ଜଳ ପାଇ, ଦୁଇଁଜଣ ପବିତ୍ର ହେଲେ ।
ତଦ୍ଗଚ୍ଛତଂ ଯୁଵାଂ ଲୋକାନ୍ମନୋରଥପଥିସ୍ଥିତାନ୍ । ଗୀତାନାଂ ପଂଚମାଧ୍ଯାଯମାହାତ୍ମ୍ଯେନ ପଵିତ୍ରିତୌ
ଏହିପରି, ଦୁଇଁଜଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଲୋକକୁ ଯାଅ, ଗୀତାର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ।
ଏଵଂ ତୌ ବୋଧିତୌ ତେନ ମୁଦିତୌ ସମଵର୍ତିନା । ଵ୍ଯୋମଯାନଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଜଗ୍ମତୁର୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ଏଭଳି ଶିକ୍ଷା ପାଇ, ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ଯାଇଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏକୋନାଶୀତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶର ଏକଶତ ଉଣାଉଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵାନି ଭଵମୁକ୍ତଯେ । ଗୀତାଚତୁର୍ଦଶାଧ୍ଯାଯମଵଧାରଯ ସୁସ୍ମିତେ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ — ଏବେ ଆଉ କିଛି କହିବି, ଭବାନୀ, ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ । ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ଗୀତାର ଚୌଦ୍ଦ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣ ।
ମେଦିନ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଲସ୍ଥୂଲମସ୍ତି କାଶ୍ମୀରମଂଡଲମ୍ । ରାଜଧାନୀ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଆସ୍ତେ ଚୈଵ ମନୋହରା
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେହି କାଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳ । ଏହାର ରାଜଧାନୀ ସରସ୍ବତୀ, ଯାହା ଅତି ଆକର୍ଷକ ।
ଯାମଧିଷ୍ଠାଯ ଵାଗ୍ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ହଂସମାରୁହ୍ଯମାନାପି ସାଵିତ୍ରୀପ୍ରହତୈରପି
ସେଠାରେ, ବାଗ୍ଦେବୀ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି । ହଂସରେ ଚଢ଼ି, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ।
ସରସ୍ଵତୀପଦାଂଭୋଜ ସେଵାମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁଂକୁମୈଃ । ଯତ୍ର ଗୌରଵଯଂତ୍ଯାଶା ହଂସପକ୍ଷପୁଟୋଦ୍ଭଵୈଃ
ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବାକୁ ଅଶ୍ରୟ କରି, କୁଙ୍କୁମରେ, ଯେଉଁଠି ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ହଂସର ପାଖରୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରଭାରେ ଗୌରବ ମିଳେ ।
ନିରଂତରଂ ତଯା ଚୈଵ ନୃଣାଂ ସଂସ୍କୃତଭାଷିଣାମ୍ । ସୁପର୍ଵାଣମଯୀ ଭାଷା ନିମେଷେଣୋପଲଭ୍ଯତେ
ସେ ଜଣେ ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା କଥା ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭାଷାକୁ ଏକଦମ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୁଝିପାରିଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଦିନଟି ଉତ୍ସବ ଦିନ।
ପ୍ରାତର୍ଗୃହାଂଗଣୋଦ୍ଭୂତୈ ର୍ଯତ୍ରକୁଂକୁମପାଂସୁଲୈଃ । ସର୍ଵତୋରୁଣିତଚ୍ଛାଯ ଶଶାଂକରଵିମଂଡଲମ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରୁ ଉଠୁଥିବା କୁଙ୍କୁମ ଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚକ୍ରଟି ଲାଲ ଛାୟାରେ ରଙ୍ଗିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାସୀତ୍ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ଶୌର୍ଯଵର୍ମା ନରେଶ୍ଵରଃ । ଉଦ୍ଯଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲବାଣୌଘ ଖଂଡିତାରାତିମଂଡଲଃ
ସେଠାରେ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିର ଏକ ଏକାଠି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଅଭୂଚ୍ଚ ସିଂହଲଦ୍ଵୀପେ ରାଜା ସିଂହପରାକ୍ରମଃ । ନାମ୍ନା ଵିକ୍ରମଵେତାଲଃ କଲାନାମପି ଶେଵଧିଃ
ସିଂହଳ ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ସିଂହପରାକ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବିକ୍ରମବେତାଳ ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତିନି କଳାର ଏକ ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଉଭୌ ପରସ୍ପରଂ ମୈତ୍ରୀଂ ଵର୍ଦ୍ଧଯାଂଚକ୍ରତୁଃ କ୍ରମାତ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦେଶସମୁତ୍ପନ୍ନୈରପୂର୍ଵୈଃ ପ୍ରଚୁରୋତ୍କରୈଃ
ଦୁଇଜଣ ଦେଶର ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଦେଖି ମିତ୍ରତାକୁ ଦୀର୍ଘ କରିଥିଲେ।
ଏକଦା ପ୍ରହିତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରଭୂତଂ ଶୌର୍ଯଵର୍ମଣା । ରାଜା ଵିକ୍ରମଵେତାଲୋ ଵିଲୋକ୍ଯ ଶୁନକୀଦ୍ଵଯମ୍
ଏକଦିନ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ମିତ୍ରତାରେ ବଡ଼ ଉପହାର ପଠାଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ବିକ୍ରମବେତାଳ ଦୁଇଟି ଶୁଆ ଦେଖିଲେ।
ମତ୍ତମାତଂଗତୁରଗ ମଣିଭୂଷଣଚାମରମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ମିତ୍ରାଯ ପ୍ରଭୂତଂ ଶୌର୍ଯଵର୍ମଣେ
ସେ ମିତ୍ର ଶୌର୍ୟବର୍ମାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା, ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଚାମର ଦେଇ ପଠାଇଥିଲେ।
ଏକଦା ଶିବିକାରୂଢଶ୍ଚାରୁ ଚାମରଵୀଜିତଃ । ସୁଵର୍ଣଶୃଂଖଲାରୂଢଂ ଵାଦ୍ଯଡିଂଡିମଡଂବରମ୍
ଏକଦିନ ଶିବିକାରେ ବସି, ସୁନ୍ଦର ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଡିଂଡିମିର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ।
ଶୁନୀଯୁଗଲମାଦାଯ ମୃଗଯା କୌତୁକୋତ୍ସୁକଃ । ରାଜା ଜଗାମ ବାହ୍ଯାଲୀଂ ସମଂ ରାଜକୁମାରକୈଃ
ରାଜା ମୃଗୟାର ମଜା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଶୁଆ ନେଇ ରାଜକୁମାରମାନେ ସହିତ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ।
ପଣବଂଧଵିଧାନେନ ସମୁପେତଂ ଶଶାମିଷମ୍ । ତତ୍ର ରାଜକୁମାରାଣାଂ ମହାନ୍କୋଲାହଲୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ ପଣ ବାନ୍ଧିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଶଶକ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାଜକୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ହେଇଗଲା।