କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ । ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯମାନଂଦପୁରମୁତ୍ତମମ୍
କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆନନ୍ଦପୁର ଅତି ଉତ୍ତମ।
ଏଵମାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନି ଵୈ । ନ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି; ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବିଷୟରେ ସତତିସ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନି ଚ ପ୍ରଭୋ । କଥିତାନି ସମାସେନ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ବାରାଣସୀର ମହିମା ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଦେଲି; ଏବେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ତତୋ ଗଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗମନାଦେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେ କେବଳ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ, ହେ ଭାରତ।
ଯତ୍ରାକ୍ଷଯ୍ଯଵଟୋ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପିତୄଣାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ମହାନଦ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଅକ୍ଷଯାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଲ୍ଲୋକାନ୍କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାରଣ୍ଯୋପସେଵିତମ୍ । ପୁଂଡରୀକମଵାପ୍ନୋତି ପ୍ରଭାତମିଵ ଶର୍ଵରୀ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେବିତ ବ୍ରହ୍ମସର ଯିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ରାତି ପରେ ପ୍ରଭାତ ଆସେ, ସେପରି ପୁଣ୍ଡରୀକ ଫଳ ମିଳେ।
ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଯୂପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯୂପଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସରୋବରରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୂପ ଉଠାଯାଇଛି; ସେ ଯୂପକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଧେନୁକଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକାରାତ୍ରୋଷିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ୍ତିଲଧେନୁକାମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧେନୁକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ରାଜନ୍, ତିଳ ଦେଇ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋମଲୋକଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତତ୍ର ଚିହ୍ନଂ ମହାରାଜ ଅଦ୍ଯାପି ହି ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୋମ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଏଠାରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଆଜିବି ଅଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମହାରାଜ।
କପିଲା ସହଵତ୍ସା ଵୈ ପର୍ଵତେ ଵିଚରତ୍ଯୁତଃ । ସଵତ୍ସାଯାଃ ପଦାନ୍ଯସ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯଂତେଽଦ୍ଯାପି ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏକ କପିଳା ଗାଈ ତାର ଛାଉଣି ସହିତ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁରୁଛି; ଏହି ଗାଈ ଓ ଛାଉଣିର ପଦଚିହ୍ନ ଆଜିବି ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଭାରତ।
ତେଷୂପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ପଦେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ । ଯତ୍କିଂଚିଦଶୁଭଂ ପାପଂ ତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ଭାରତ
ସେହି ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜା, ଯେଉଁ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ପାପ ଅଛି, ତାହା ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ଗୃଧ୍ରଵଟଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ । ସ୍ନାଯାତ୍ତୁ ଭସ୍ମନା ତତ୍ର ସଂଗମ୍ଯ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ଗୃଧ୍ରବଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏହା ହେଉଛି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ; ସେଠାରେ ଭସ୍ମରେ ସ୍ନାନ କରି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ପୁନି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଭଵେଚ୍ଚୀର୍ଣଂ ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକମ୍ । ଇତରେଷାଂ ତୁ ଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବାରୋ ବର୍ଷର ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେତ ତତ ଉଦ୍ଯଂତଂ ପର୍ଵତଂ ଗୀତନାଦିତମ୍ । ସାଵିତ୍ରଂ ତୁ ପଦଂ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ଉଦୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାବିତ୍ରୀ ପଦ ଦେଖାଯାଏ।
ତତ୍ର ସଂଧ୍ଯାମୁପାସୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ଉପାସ୍ତାହି ଭଵେତ୍ସଂଧ୍ଯା ତେନ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀ
ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ସଂଧ୍ୟା ଉପାସନା କରିଲେ ବାରୋ ବର୍ଷର ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନାର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୋନିଦ୍ଵାରଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଵିଶ୍ରୁତଂ ଭରତର୍ଷଭ । ତତ୍ରାଭିଗମ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ପୁରୁଷୋ ଯୋନିସଂକଟାତ୍
ସେଠାରେ ଏହି 'ଯୋନିଦ୍ୱାର' ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାକୁ ଗଲେ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାଵୁଭୌ ପକ୍ଷୌ ଗଯାଯାଂ ଯୋ ଵସେନ୍ନରଃ । ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ ରାଜନ୍କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜା, ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଗୟାରେ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ — ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ — ଦୁହିଁଟିରେ ରହେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରର ସପ୍ତମ ପୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯପ୍ଯେକୋ ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍
ଯଦିଓ ବହୁତ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ, ତଥାପି ଯଦି ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷ ଛାଡ଼େ, ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରେ।
ତତଃ ଫଲ୍ଗୁଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ରାଜଂସ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ନରାଧିପ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ପରମାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଫଳ୍ଗୁ ନଦୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତିର୍ଥରେ ସେବା କଲେ ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଧର୍ମପୃଷ୍ଠଂ ସମାହିତଃ । ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ମହାରାଜ ନିତ୍ଯମାସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧର୍ମପୃଷ୍ଠକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି, ହେ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଧର୍ମ୍ମଂ ତତ୍ରାଭିସଂଗମ୍ଯ ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ଧର୍ମଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ମିଳେ; ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ତିର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରାଭିଗମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣମର୍ଚଯେନ୍ନିଯତଵ୍ରତଃ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭାରତ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦୁଇଁଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ରାଜଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ନରାଧିପ । ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତତସ୍ତତ୍ର କକ୍ଷୀଵାନିଵ ମୋଦତେ
ତାପରେ, ତିର୍ଥସେବୀ ରାଜା ରାଜଗୃହକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, କକ୍ଷୀବାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ଯକ୍ଷିଣ୍ଯା ନୈତ୍ଯକଂ ତତ୍ର ପ୍ରାଗଗ୍ନିପୁରୁଷଃ ଶୁଚିଃ । ଯକ୍ଷିଣ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦେନ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ସେଠାରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଶୁଦ୍ଧ ମଣିଷ ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ନିତ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମଣିନାଗଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନୈତ୍ଯକଂ ଭୁଂଜତେ ଯସ୍ତୁ ମଣିନାଗସ୍ଯ ମାନଵଃ
ତାପରେ ମଣିନାଗଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ ଏବଂ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ମଣିନାଗଙ୍କର ନିତ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ଦଷ୍ଟସ୍ଯାଶୀଵିଷେଣାସ୍ଯ ନ ଵିଷଂ କ୍ରମତେ ନୃପ । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯଦି କାହାକୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଡସିଥାଏ, ତାହାର ବିଷ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା; ଏଉଁଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ଗୌତମସ୍ଯ ଵନଂ ନୃପ । ଅହଲ୍ଯାଯା ହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵ୍ରଜେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ମିଳେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ ରାଜନ୍ଵିଂଦତେ ଶ୍ରିଯମୁତ୍ତମାମ୍ । ତତ୍ରୋଦପାନୋ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେଠାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ହେ ରାଜା, ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ଉଦପାନ ସ୍ନାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ।