ଏକୈକଶଃ କୃତଂ କର୍ମ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସନ୍ନିହତ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ
ଏଠି କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ବିଶେଷକରି ରାହୁ ଗ୍ରାସ କାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ତ୍ଵିହ । ଏଵମୁକ୍ତଂ ମହାରାଜ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରେ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ପରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଏଠି ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଏଭଳି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା କହାଗଲା—ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଛତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯାନି ଚ ମହାରାଜ ତୀର୍ଥାନି ପାଵନାନି ତୁ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନୀହ ସଂଶୃଣୁଷ୍ଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ମହାରାଜ, ବାରାଣସୀରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ କରେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପ୍ରଯାଗାଦଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତାଲତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତାଳତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଆକାଶାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵାର୍ଷଭଂ ପରମ୍ । ସୁନୀଲଂ ଚ ମହାତୀର୍ଥଂ ଗୌରୀତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଆକାଶ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷଭ ତୀର୍ଥ, ସୁନୀଳ ମହାତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜଂବୁକେଶ୍ଵରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଗଯାତୀର୍ଥଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ନାରାଯଣପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାରାହଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମତୀର୍ଥଂ ଯଥାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂମୂର୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରାହ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଯମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ ସମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ କଲଶେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ନାଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପର୍ଵତାଖ୍ଯଂ ମହାଗୁହ୍ଯଂ ମଣିକର୍ଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଘଟୋତ୍କଚଂ ତୀର୍ଥଵରଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଚ ପିତାମହମ୍
ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ମହାନ ପର୍ବତ ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟୋତ୍କଚ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପିତାମହ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ତୁ ଦେଵେଶଂ ଯଯାତେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ଚୈଵ ସୋମେଶଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଦେବେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତମ ଯୟାତି ତୀର୍ଥ, କାପିଳ ତୀର୍ଥ, ସୋମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମା ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ପୁରାଣୀଯଂ ସ୍ଥାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯଥାଗତଃ । ତଦାନୀଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଦେବତା ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ହରିମ୍ । ମଯାନୀତମିଦଂ ଲିଂଗଂ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାପିତଵାନସି
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ?'
ତମାହ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽପି ରୁଦ୍ରେ ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ମମ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଲିଗଂ ନାମ୍ନା ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ମୋର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଏହା ତୁମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଗଂଧର୍ଵତୀର୍ଥଂ ସୁଶୁଭଂ ଵାହ୍ନେଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାହ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଦୌର୍ଵାସିକଂ ଵ୍ଯୋମତୀର୍ଥଂ ଚଂଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଚିଂତାଂଗଦେଶ୍ଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଧରେଶ୍ଵରମ୍
ଏଠାରେ ଦୌର୍ବାସିକ, ବ୍ୟୋମ ତୀର୍ଥ, ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଚିନ୍ତାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
କେଦାରତୀର୍ଥମୁଗ୍ରାଖ୍ଯଂ କାଲଂଜରମନୁତ୍ତମମ୍ । ସାରସ୍ଵତଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ରୁଦ୍ରକର୍ଣହ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଉଗ୍ର ନାମକ କେଦାର ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାଳଞ୍ଜର, ସାରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଅଛି।
କୋକିଲାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାଲଯମ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଗୋପ୍ରେକ୍ଷଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ କୋକିଳ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଉପଶାଂତଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିଲୋଚନଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଲୋକାର୍କଂ ଚୋତ୍ତରାହ୍ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଉପଶାନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଶିବ ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ମହାତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋଚନ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖ୍ୟ ଲୋକାର୍କ ଅଛି।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ । ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯମାନଂଦପୁରମୁତ୍ତମମ୍
କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆନନ୍ଦପୁର ଅତି ଉତ୍ତମ।
ଏଵମାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନି ଵୈ । ନ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି; ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବିଷୟରେ ସତତିସ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନି ଚ ପ୍ରଭୋ । କଥିତାନି ସମାସେନ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ବାରାଣସୀର ମହିମା ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଦେଲି; ଏବେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ତତୋ ଗଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗମନାଦେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେ କେବଳ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ, ହେ ଭାରତ।
ଯତ୍ରାକ୍ଷଯ୍ଯଵଟୋ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପିତୄଣାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ମହାନଦ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଅକ୍ଷଯାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଲ୍ଲୋକାନ୍କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାରଣ୍ଯୋପସେଵିତମ୍ । ପୁଂଡରୀକମଵାପ୍ନୋତି ପ୍ରଭାତମିଵ ଶର୍ଵରୀ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେବିତ ବ୍ରହ୍ମସର ଯିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ରାତି ପରେ ପ୍ରଭାତ ଆସେ, ସେପରି ପୁଣ୍ଡରୀକ ଫଳ ମିଳେ।
ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଯୂପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯୂପଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସରୋବରରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୂପ ଉଠାଯାଇଛି; ସେ ଯୂପକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଧେନୁକଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକାରାତ୍ରୋଷିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ୍ତିଲଧେନୁକାମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧେନୁକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ରାଜନ୍, ତିଳ ଦେଇ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।