ରମତେ ଭଗଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିଵାରିତଃ । ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ହୃଷୀକେଶୋ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵକୀସୁତଃ
ଭଗବାନ ସେଠି ସଦା ରୁଦ୍ରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେଠି ଏକ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଦେବକୀନନ୍ଦନ ହୃଷୀକେଶ ଥିଲେ।
ଉଵାସ ଵତ୍ସରଂ କୃଷ୍ଣଃ ସଦା ପାଶୁପତୈର୍ଯୁତଃ । ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
କୃଷ୍ଣ, ସଦା ପାଶୁପତ ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରୁଦ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ହରିଃ ଶଂଭୁଂ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂଵ୍ରତମ୍ । ତସ୍ଯ ତେ ବହଵଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରାଯଣାଃ
ହରି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନେଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ଵଦନାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତସ୍ଯ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନୀଲଲୋହିତଃ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ମହାଦେବ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖାଦେଲେ।
ଦଦୌ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵରଦୋ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଚ ଗୋଵିଂଦଂ ମଦ୍ଭକ୍ତା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—'ଯେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୋର ଭକ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—'
ତେଷାଂ ତଦୈଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ଜଗନ୍ମଯମ୍ । ନମସ୍ଯୋଽର୍ଚଯିତଵ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯୋ ମତ୍ପରୈର୍ଜନୈଃ
'ସେମାନଙ୍କରେ ଦେବତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିବ; ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସମ୍ମାନ କରିବେ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।'
ଭଵିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଦେହୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଯେଽତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍
'ମୋର କୃପାରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବେଶ ପିନାକୀନ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—'
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ତେଷାମାଶୁ ଵିନଶ୍ଯତି । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯଂତି ଯେ ର୍ମତ୍ଯାଃ ପାପକର୍ମରତା ଅପି
'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହେବ; ଯେମାନେ ଏଠି ପାପ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ—'
ତେ ଯାଂତି ତତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵିଜ୍ଞା ମଂଦାକିନ୍ଯାଂ କୃତୋଦକାଃ
'ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ମନ୍ଦାକିନୀରେ ଜଳ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।'
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଦାନଂ ତପଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡନିର୍ଵପଣଂ ତ୍ଵିହ
ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ଦାନ, ତପ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ—
ଏକୈକଶଃ କୃତଂ କର୍ମ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସନ୍ନିହତ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ
ଏଠି କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ବିଶେଷକରି ରାହୁ ଗ୍ରାସ କାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ତ୍ଵିହ । ଏଵମୁକ୍ତଂ ମହାରାଜ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରେ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ପରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଏଠି ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଏଭଳି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା କହାଗଲା—ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଛତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯାନି ଚ ମହାରାଜ ତୀର୍ଥାନି ପାଵନାନି ତୁ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନୀହ ସଂଶୃଣୁଷ୍ଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ମହାରାଜ, ବାରାଣସୀରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ କରେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପ୍ରଯାଗାଦଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତାଲତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତାଳତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଆକାଶାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵାର୍ଷଭଂ ପରମ୍ । ସୁନୀଲଂ ଚ ମହାତୀର୍ଥଂ ଗୌରୀତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଆକାଶ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷଭ ତୀର୍ଥ, ସୁନୀଳ ମହାତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜଂବୁକେଶ୍ଵରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଗଯାତୀର୍ଥଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ନାରାଯଣପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାରାହଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମତୀର୍ଥଂ ଯଥାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂମୂର୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରାହ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଯମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ ସମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ କଲଶେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ନାଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପର୍ଵତାଖ୍ଯଂ ମହାଗୁହ୍ଯଂ ମଣିକର୍ଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଘଟୋତ୍କଚଂ ତୀର୍ଥଵରଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଚ ପିତାମହମ୍
ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ମହାନ ପର୍ବତ ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟୋତ୍କଚ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପିତାମହ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ତୁ ଦେଵେଶଂ ଯଯାତେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ଚୈଵ ସୋମେଶଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଦେବେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତମ ଯୟାତି ତୀର୍ଥ, କାପିଳ ତୀର୍ଥ, ସୋମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମା ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ପୁରାଣୀଯଂ ସ୍ଥାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯଥାଗତଃ । ତଦାନୀଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଦେବତା ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ହରିମ୍ । ମଯାନୀତମିଦଂ ଲିଂଗଂ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାପିତଵାନସି
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ?'
ତମାହ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽପି ରୁଦ୍ରେ ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ମମ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଲିଗଂ ନାମ୍ନା ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ମୋର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଏହା ତୁମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଗଂଧର୍ଵତୀର୍ଥଂ ସୁଶୁଭଂ ଵାହ୍ନେଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାହ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଦୌର୍ଵାସିକଂ ଵ୍ଯୋମତୀର୍ଥଂ ଚଂଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଚିଂତାଂଗଦେଶ୍ଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଧରେଶ୍ଵରମ୍
ଏଠାରେ ଦୌର୍ବାସିକ, ବ୍ୟୋମ ତୀର୍ଥ, ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଚିନ୍ତାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
କେଦାରତୀର୍ଥମୁଗ୍ରାଖ୍ଯଂ କାଲଂଜରମନୁତ୍ତମମ୍ । ସାରସ୍ଵତଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ରୁଦ୍ରକର୍ଣହ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଉଗ୍ର ନାମକ କେଦାର ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାଳଞ୍ଜର, ସାରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଅଛି।
କୋକିଲାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାଲଯମ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଗୋପ୍ରେକ୍ଷଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ କୋକିଳ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଉପଶାଂତଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିଲୋଚନଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଲୋକାର୍କଂ ଚୋତ୍ତରାହ୍ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଉପଶାନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଶିବ ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ମହାତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋଚନ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖ୍ୟ ଲୋକାର୍କ ଅଛି।