ଯଦ୍ଵେଦଵାଦାଭିରତା ଵିଦେହଂ ସବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନମଭେଦମେକମ୍ । ପଶ୍ଯଂତ୍ଯନେକଂ ଭଵତଃ ସ୍ଵରୂପଂ ତଂ ବ୍ରହ୍ମପାରଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମି ନିତ୍ଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ଉପଦେଶରେ ଆସକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଏକତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମର ଅନେକ ରୂପକୁ ଏକ ଅଭିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ମୁଁ ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଯତଃ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣୋ ବିଭର୍ତି ତେଜଃ ପ୍ରଣମଂତି ଦେଵାଃ । ନମାମି ତଂ ଜ୍ଯୋତିଷି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ କାଲଂ ବୃହଂତଂ ଭଵତଃ ସ୍ଵରୂପମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତେଜସ୍ୱୀତାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମର ଏହି ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକରେ ବସିଥିବା, କାଳ ପରି ବିଶାଳ।
ଵ୍ରଜାମି ନିତ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଗୁହେଶଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗିରିଶଂ ପୁରାଣମ୍ । ଶିଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ହରିମିଂଦୁମୌଲିଂ ପିନାକିନଂ ତ୍ଵାଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜାମି
ମୁଁ ସଦା ଗୁହେଶ, ପୁରାତନ ଗିରିଶ, ଅଚଳ ନାଥଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି; ଶିବ, ହର, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ମୁକୁଟ ଥିବା, ପିନାକଧାରୀ, ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।
ସ୍ତୁତ୍ଵୈଵଂ ଶଂକୁକର୍ଣୋଽପି ଭଗଵଂତଂ କପର୍ଦିନମ୍ । ପପାତ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂମୌ ପ୍ରୋଚ୍ଚରନ୍ପ୍ରଣଵଂ ପରମ୍
ଏପରି ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଭଗବାନ କପର୍ଦିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପରମଂ ଲିଂଗଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଶିଵାତ୍ମକମ୍ । ଜ୍ଞାନମାନଂଦମତ୍ଯଂତଂ କୋଟିଜ୍ଵାଲାଗ୍ନିସନ୍ନିଭମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କ ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନନ୍ତତାର ମହାଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ଶଂକୁକର୍ଣୋଽଥ ମୁକ୍ତାତ୍ମା ତଦାତ୍ମା ସର୍ଵଗୋଽମଲଃ । ନିଲିଲ୍ଯେ ଵିମଲେ ଲିଂଗେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆତ୍ମା, ସେ ନିର୍ମଳ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ହେଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ଏତଦ୍ରହସ୍ଯମାଖ୍ଯାତଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତେ କପର୍ଦ୍ଦିନଃ । ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ତମସା ଵିଦ୍ଵାନପ୍ଯତ୍ର ମୁହ୍ଯତି
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗଥା, କପର୍ଦ୍ଦିନଙ୍କ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; କେହି ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯ ଇମାଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରସାମୀପ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଏହି ପାପ ନାଶକ କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ପାପ ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୁଏ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଏ।
ପଠେଚ୍ଚ ସତତଂ ଶୁଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମପାରଂ ମହାସ୍ତଵମ୍ । ପ୍ରାତର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ସ ଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପରମ୍
ଯିଏ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ରହି, ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଦିନମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହାସ୍ତବକୁ ପଢ଼େ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଲାଭ କରେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାରାଜ ମଧ୍ଯମେଶଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମହାଦେଵୋ ଦେଵ୍ଯା ସହ ମହେଶ୍ଵରଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ବାରାଣସୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେଠି ମହାଦେବ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବସିଛନ୍ତି।
ରମତେ ଭଗଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିଵାରିତଃ । ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ହୃଷୀକେଶୋ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵକୀସୁତଃ
ଭଗବାନ ସେଠି ସଦା ରୁଦ୍ରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେଠି ଏକ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଦେବକୀନନ୍ଦନ ହୃଷୀକେଶ ଥିଲେ।
ଉଵାସ ଵତ୍ସରଂ କୃଷ୍ଣଃ ସଦା ପାଶୁପତୈର୍ଯୁତଃ । ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
କୃଷ୍ଣ, ସଦା ପାଶୁପତ ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରୁଦ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ହରିଃ ଶଂଭୁଂ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂଵ୍ରତମ୍ । ତସ୍ଯ ତେ ବହଵଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରାଯଣାଃ
ହରି ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନେଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ଵଦନାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତସ୍ଯ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନୀଲଲୋହିତଃ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ମହାଦେବ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖାଦେଲେ।
ଦଦୌ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵରଦୋ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଚ ଗୋଵିଂଦଂ ମଦ୍ଭକ୍ତା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—'ଯେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୋର ଭକ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—'
ତେଷାଂ ତଦୈଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ଜଗନ୍ମଯମ୍ । ନମସ୍ଯୋଽର୍ଚଯିତଵ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯୋ ମତ୍ପରୈର୍ଜନୈଃ
'ସେମାନଙ୍କରେ ଦେବତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିବ; ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସମ୍ମାନ କରିବେ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।'
ଭଵିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଦେହୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଯେଽତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍
'ମୋର କୃପାରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବେଶ ପିନାକୀନ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—'
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ତେଷାମାଶୁ ଵିନଶ୍ଯତି । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯଂତି ଯେ ର୍ମତ୍ଯାଃ ପାପକର୍ମରତା ଅପି
'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହେବ; ଯେମାନେ ଏଠି ପାପ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ—'
ତେ ଯାଂତି ତତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵିଜ୍ଞା ମଂଦାକିନ୍ଯାଂ କୃତୋଦକାଃ
'ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ମନ୍ଦାକିନୀରେ ଜଳ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।'
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଦାନଂ ତପଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡନିର୍ଵପଣଂ ତ୍ଵିହ
ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ଦାନ, ତପ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ—
ଏକୈକଶଃ କୃତଂ କର୍ମ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସନ୍ନିହତ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ
ଏଠି କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ବିଶେଷକରି ରାହୁ ଗ୍ରାସ କାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ତ୍ଵିହ । ଏଵମୁକ୍ତଂ ମହାରାଜ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରେ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ପରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଏଠି ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ଏଭଳି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା କହାଗଲା—ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଛତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯାନି ଚ ମହାରାଜ ତୀର୍ଥାନି ପାଵନାନି ତୁ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନୀହ ସଂଶୃଣୁଷ୍ଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ମହାରାଜ, ବାରାଣସୀରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ କରେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପ୍ରଯାଗାଦଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତାଲତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତାଳତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଆକାଶାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵାର୍ଷଭଂ ପରମ୍ । ସୁନୀଲଂ ଚ ମହାତୀର୍ଥଂ ଗୌରୀତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ଆକାଶ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷଭ ତୀର୍ଥ, ସୁନୀଳ ମହାତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜଂବୁକେଶ୍ଵରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଗଯାତୀର୍ଥଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ନାରାଯଣପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାରାହଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମତୀର୍ଥଂ ଯଥାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂମୂର୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରାହ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଯମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ ସମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ କଲଶେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ନାଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।